- Najnowsza publikacja naukowa z 2025 roku wyjaśnia, jak nagły wzrost ciśnienia podczas kichania prowadzi do powstawania fosfenów
- Nagłe pojawienie się "muszek" lub "kurtyny" w polu widzenia razem z błyskami to sygnał, który może wskazywać na odwarstwienie siatkówki
- Polskie Towarzystwo Okulistyczne wskazuje, że osoby z wysoką krótkowzrocznością lub cukrzycą należą do grupy podwyższonego ryzyka uszkodzenia wzroku
- Błyski przed oczami po kichnięciu to wizualna iluzja, ponieważ mózg interpretuje mechaniczne pobudzenie siatkówki jako prawdziwe światło
- Kiedy plamki przed oczami są nieszkodliwym odruchem, a kiedy objawem wymagającym pilnej konsultacji lekarskiej?
Błyski przed oczami po kichnięciu. Czym są fosfeny i jak powstają?
Niemal każdy z nas tego doświadczył: potężne „a-psik!” i nagle przed oczami pojawia się rój migoczących punkcików. To zjawisko, nazywane przez naukowców fosfenami, jest wrażeniem widzenia światła, mimo że żadne zewnętrzne źródło go nie emituje. Jest to więc rodzaj wizualnej iluzji, którą mózg generuje w odpowiedzi na nietypowy bodziec wewnętrzny.
Jak wyjaśnia publikacja naukowa z bieżącego roku udostępniona w bazie PMC, mechanizm jest czysto fizyczny i związany z nagłym wzrostem ciśnienia. Gwałtowne kichnięcie powoduje chwilowy, ale silny skok ciśnienia w klatce piersiowej i brzuchu, który przenosi się na głowę. W efekcie, dochodzi do mechanicznego pobudzenia siatkówki i nerwu wzrokowego, co mózg błędnie interpretuje jako sygnał świetlny.
Nagły wzrost ciśnienia w oku. Co dzieje się z siatkówką podczas kichania?
Podczas kichania dochodzi do gwałtownego manewru podobnego do tego, który wykonujemy przy dużym wysiłku fizycznym, co naukowo określa się jako manewr Valsalvy. Prowadzi to do natychmiastowego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego oraz śródczaszkowego. Chociaż trwa to zaledwie ułamek sekundy, wystarczy, aby wpłynąć na delikatne struktury oka.
Badanie opublikowane w 2024 roku w jednym z czasopism naukowych tłumaczy, że ten skok ciśnienia może na moment zaburzyć przepływ krwi w naczyniach siatkówki. Komórki światłoczułe, pozbawione na chwilę idealnych warunków, wysyłają do mózgu chaotyczne impulsy. Co ciekawe, badania z użyciem obrazowania mózgu potwierdzają, że kora wzrokowa reaguje na te fałszywe sygnały tak samo, jak na prawdziwe światło.
Fosfeny a odwarstwienie siatkówki. Jakie objawy wymagają pilnej wizyty u lekarza?
W zdecydowanej większości przypadków fosfeny po kichnięciu są całkowicie nieszkodliwe i znikają po kilku sekundach. Istnieją jednak sygnały ostrzegawcze, których nie należy ignorować.
Warto zwrócić uwagę, czy błyskom towarzyszy nagłe pojawienie się nowych „mętów” lub „muszek” w polu widzenia (fachowo nazywanych mętami ciała szklistego), utrata widzenia obwodowego przypominająca opadającą kurtynę lub ogólne pogorszenie ostrości. Jak podaje Mayo Clinic, takie objawy mogą świadczyć o odwarstwieniu siatkówki – stanie wymagającym pilnej interwencji medycznej, najlepiej w ciągu 24 godzin.
Grupy ryzyka odwarstwienia siatkówki. Co zaleca Polskie Towarzystwo Okulistyczne?
Niektóre osoby powinny zachować szczególną czujność, ponieważ nawet niewielkie zmiany ciśnienia mogą u nich wywołać poważniejsze problemy. Do grupy podwyższonego ryzyka należą osoby z wysoką krótkowzrocznością, po operacjach okulistycznych (np. usunięciu zaćmy), a także pacjenci z cukrzycą, u których naczynia krwionośne są osłabione.
Polskie Towarzystwo Okulistyczne w swoich aktualnych wytycznych podkreśla, że każda osoba, która zaobserwuje nagłe pojawienie się błysków lub nowych plam w polu widzenia, powinna niezwłocznie zgłosić się na konsultację okulistyczną. Wczesna diagnoza i specjalistyczne badanie wzroku są kluczowe, ponieważ statystyki pokazują, że nawet u 16% pacjentów z takimi objawami dochodzi do pęknięć siatkówki, które nieleczone mogą prowadzić do trwałej utraty wzroku.
