Spis treści
Samobadanie piersi jest elementem samokontroli piersi i pomaga poznać ich naturalny wygląd oraz strukturę. Dzięki regularnemu badaniu łatwiej zauważyć nową lub nietypową zmianę, taką jak guzek, zgrubienie, zmiana kształtu piersi czy wyglądu brodawki. Samobadanie nie zastępuje jednak badań przesiewowych ani konsultacji lekarskiej.
Wyczucie guzka w piersi nie oznacza automatycznie raka piersi. W piersiach mogą występować również zmiany łagodne, między innymi torbiele czy gruczolakowłókniaki. Bez badania lekarskiego nie można jednak wiarygodnie określić charakteru nowej zmiany. Każdy nowy guzek lub inna utrzymująca się nieprawidłowość wymaga konsultacji.
Samobadanie warto wykonywać regularnie, najlepiej raz w miesiącu i w podobnym momencie cyklu. Dzięki temu łatwiej poznać wygląd i strukturę piersi oraz wychwycić różnice, których wcześniej nie było.
Samobadanie piersi - zasady ogólne
Samobadanie piersi nie jest trudne. Składa się z dwóch głównych etapów: oglądania piersi i badania palpacyjnego. Do jego wykonania będą potrzebne: lustro, prysznic i łóżko.
Samobadanie piersi zalecane jest:
- począwszy od 20. roku życia
- raz w miesiącu
- najlepiej tydzień po miesiączce, gdy piersi nie są obolałe lub obrzmiałe
- kobiety w okresie przekwitania powinny kontrolować swoje piersi w te same dni każdego miesiąca (np. w każdą pierwszą sobotę miesiąca)
- samobadanie powinno być przeprowadzane dokładnie i bez pośpiechu. Powinno obejmować oglądanie piersi w lustrze oraz badanie dotykowe, zarówno w pozycji stojącej jak i leżącej.
Samobadanie piersi - oglądanie przed lustrem
1. Unieś obie ręce do góry i sprawdź, czy nie widzisz zmian w kształcie piersi, kolorze skóry. Zobacz, czy skóra się nie marszczy, a brodawki nie są wciągnięte. Zwróć szczególną uwagę na część piersi przy dole pachowym.
2. Oprzyj ręce na biodrach i przeprowadź takie same obserwacje. Obserwacje można przeprowadzić w kilku pozycjach: nie tylko opierając ręce na biodrach i z rękami uniesionymi w górę, lecz także z opuszczonymi rękami. Możesz także pochylić się ku przodowi3. Ściśnij kolejno brodawki i przyjrzyj się, czy nie wycieka z nich jakiś płyn.
Samobadanie piersi - badanie palpacyjne pod prysznicem
Gdy skóra jest wilgotna, łatwiej wyczuć wszelkie zmiany.
1. Lewą rękę połóż z tyłu głowy, a prawą na lewej piersi. Lekko naciskając trzema środkowymi palcami, zataczaj drobne kółeczka wokół piersi. Pierś badaj wykonując ruchy okrężne w każdym kierunku. Zatocz koło wokół całej piersi. Kolejno wyznaczaj mniejsze okręgi kierując się do sutka.
Przesuwaj też palce w kierunku półkolistym i liniowym, nie pomijając żadnego obszaru na piersi, ani dołów pachowych. Badanie palpacyjne piersi wykonuj wyłącznie opuszkami trzech środkowych palców płasko ułożonej dłoni. Ułożenie takie ułatwia wyszukanie zmian.
2. Tak samo skontroluj drugą pierś. Gdy prawa ręka znajduje się za głową, palcami lewej dłoni wykonuj badanie prawej piersi i dołu pachowego. Sprawdź, czy nie wyczuwasz zgrubień lub guzków.
Samobadanie piersi - badanie palpacyjne w pozycji leżącej
Podczas wykonywania badania kobieta powinna przez cały czas pozostać w pozycji leżącej na plecach, tak aby utkanie gruczołów piersiowych uległo maksymalnemu spłaszczeniu w stosunku do klatki piersiowej.
1. Połóż się na łóżku płasko, bez poduszki. Pod lewy bark wsuń zwinięty w rulon ręcznik, a lewą rękę włóż pod głowę. Trzema środkowymi palcami prawej ręki zbadaj lewą pierś. Wykonuj te same ruchy jak pod prysznicem. Powtórz to samo z drugą piersią.
2. Leżąc, zbadaj lewą ręką prawą pachę, potem prawą ręką lewą pachę. Tak sprawdza się, czy węzły chłonne nie są powiększone, czy pod palcami nie wyczuwamy zgrubień.
Samobadanie piersi - kiedy zgłosić się do lekarza?
Do lekarza należy zgłosić się w przypadku nowej lub utrzymującej się zmiany w piersi, szczególnie gdy pojawi się:
- wyczuwalny guzek lub zgrubienie,
- zmiana wielkości albo kształtu piersi,
- wciągnięcie brodawki lub zmiana jej wyglądu,
- nietypowy wyciek z brodawki, zwłaszcza krwisty,
- zmiana skóry piersi, np. zgrubienie, zaczerwienienie lub wciągnięcie,
- zmiana wyglądu brodawki lub otoczki,
- powiększone węzły chłonne w dole pachowym.
Nie każda z tych zmian oznacza nowotwór. Ich przyczyna wymaga jednak oceny medycznej, szczególnie jeśli wcześniej nie występowały.
Niegroźne zmiany w piersiach
Gruczolakowłókniaki to twarde, niebolesne guzki, które łatwo można wyczuć palcami i pozornie łatwo przesunąć. Tworzą się, gdy gruczoły mleczne ulegają pogrubieniu, prawdopodobnie w wyniku łagodnych zmian hormonalnych.
Częściej występują u młodych kobiet (po 20 roku życia), choć pojawiają się również u kobiet dojrzałych. Zazwyczaj pojawiają się w okolicy brodawki i nieco częściej w lewej piersi, u góry od zewnętrznej strony. Mają swoistą strukturę i łatwo je rozpoznać po wykonaniu USG. Raczej nie usuwa się ich operacyjnie.
Z czasem większość gruczolakowłókniaków samoistnie zanika. Leczenie farmakologiczne stosuje się, gdy zmiany w piersiach są bardzo bolesne.
Torbiele – wypełnione płynem kuliste twory – nie są uznawane za zmiany chorobowe. Powstają wtedy, gdy przewód lub gruczoł mleczny zostanie zablokowany np. przez pokarm, tłuszcz lub osocze. Jeżeli torbieli jest dużo, w dotyku pierś przypomina miąższ pomarańczy. Torbiele najczęściej występują u kobiet między 30 a 50 rokiem życia.
Lekarz podejrzewający torbiele musi zrobić USG i biopsję aspiracyjną cienkoigłową, aby uzyskać potwierdzenie wstępnej diagnozy. W zasadzie małych torbieli się nie leczy. Z większych i bolących usuwa się płyn, który zawsze jest badany w laboratorium pod kątem obecności komórek nowotworowych.
Zmiany w wyglądzie brodawek – trzeba szybko pokazać lekarzowi. Ich przyczyną może być zanik lub znaczne rozszerzenie przewodów mlecznych. Zdarza się to w piątej i szóstej dekadzie życia kobiety.
Łuszcząca się skóra, zaczerwieniona i swędząca może świadczyć o egzemie - uczuleniu, które dość często pojawia się po leczeniu hydrokortyzonem. Objawów tych nie wolno lekceważyć, bo łatwo je pomylić z rakiem Pageta, wolno rozwijającym się nowotworem, który objawia się złuszczaniem naskórka z boku brodawki.
