- Alergia krzyżowa powstaje, gdy układ odpornościowy myli białka w jedzeniu ze strukturą pyłków roślin
- Według badań objawy uczulenia na pyłek brzozy deklaruje nawet ponad 17 proc. mieszkańców Warszawy
- Większość drażniących białek roślinnych rozpada się pod wpływem wysokiej temperatury podczas gotowania lub pieczenia
- American College of Allergy, Asthma & Immunology wskazuje na częste reakcje na jabłka przy uczuleniu na brzozę
- Cleveland Clinic wymienia świąd oraz mrowienie warg i języka jako główne objawy zespołu alergii jamy ustnej
Alergia krzyżowa (PFS): dlaczego jabłko uczula przy alergii na pyłek brzozy?
Alergia krzyżowa, czyli zespół alergii pyłkowo-pokarmowej (PFS), polega na tym, że po zjedzeniu niektórych produktów roślinnych pojawiają się objawy podobne do tych z sezonu pylenia. Dzieje się tak, bo część białek w owocach, warzywach i orzechach ma budowę zbliżoną do białek obecnych w pyłkach drzew, traw i chwastów. Jeśli układ odpornościowy jest już uczulony na pyłki, może rozpoznać te podobne białka w jedzeniu i uruchomić reakcję obronną.
W Polsce alergia krzyżowa może dotyczyć wielu osób, zwłaszcza w dużych miastach. Badanie opisane w „Advances in Dermatology and Allergology” wskazuje, że objawy sugerujące uczulenie na pyłek brzozy deklarowało 17,5 proc. badanych w Warszawie i 11 proc. w Katowicach. Z kolei objawy związane z pyleniem traw zgłaszało 18,4 proc. dorosłych mieszkańców Wrocławia. U osób z takimi dolegliwościami częściej pojawia się też swędzenie lub pieczenie w jamie ustnej po surowym jabłku albo marchewce.
Alergia krzyżowa bywa określana jako alergia wtórna. Najpierw pojawia się uczulenie na alergen wziewny, na przykład pyłek brzozy wiosną, a dopiero później reakcja na wybrane produkty spożywcze. Na poziomie molekularnym wiąże się to z rodzinami białek, takimi jak profiliny i białka PR-10, co opisują publikacje dostępne w PubMed Central.
Pieczenie i mrowienie w ustach po surowych owocach: skąd się bierze?
Za objawy po jedzeniu odpowiada reaktywność krzyżowa. Po surowym owocu układ odpornościowy może rozpoznać białka podobne do tych, na które reaguje w sezonie pylenia. PubMed Central opisuje, że kluczową rolę odgrywają przeciwciała IgE, które błędnie uznają część białek roślinnych za zagrożenie. Reakcja zwykle pojawia się w miejscu kontaktu z pokarmem, czyli w jamie ustnej.
Taka reakcja najczęściej pojawia się po produktach jedzonych na surowo. Wiele białek odpowiedzialnych za alergię krzyżową jest nietrwałych i rozpada się pod wpływem wysokiej temperatury. Dlatego część osób uczulonych na pyłek brzozy nie toleruje surowego jabłka, ale dobrze znosi jabłecznik albo kompot.
Rzadziej w grę wchodzą białka bardziej odporne na temperaturę, które nie ulegają zniszczeniu podczas gotowania lub pieczenia. Należą do nich między innymi nieswoiste białka transportujące lipidy (nsLTP). W takiej sytuacji objawy mogą być silniejsze i dotyczyć nie tylko jamy ustnej, ale też innych części ciała. To sygnał, żeby zachować szczególną ostrożność i skonsultować się z lekarzem.
Alergia na pyłki a jedzenie: najczęstsze pary alergenów (brzoza, trawy, ambrozja)
Są schematy, które pomagają przewidzieć, jakie produkty mogą wywołać objawy, jeśli wiadomo, na jakie pyłki reagujesz. American College of Allergy, Asthma & Immunology (ACAAI) opisuje najczęstsze pary alergenów powiązane z zespołem alergii jamy ustnej. To nie znaczy, że każda osoba uczulona na dany pyłek zareaguje na wszystkie produkty z listy. Warto jednak zwracać uwagę na objawy po ich zjedzeniu.
- przy uczuleniu na pyłki brzozy: jabłko, migdały, marchew, seler, wiśnie, orzechy laskowe, kiwi, brzoskwinie, gruszki i śliwki
- przy uczuleniu na pyłki traw: seler, melony, pomarańcze, brzoskwinie oraz pomidory
- przy uczuleniu na pyłki ambrozji: banany, ogórki, melony, nasiona słonecznika oraz cukinia
Takie powiązania tłumaczą, dlaczego na przykład w sierpniu, gdy pylą chwasty, po arbuzie lub bananie może pojawić się swędzenie języka. Lista par alergenów ułatwia szybciej powiązać objawy z konkretnym produktem i sezonem pylenia. Dzięki temu łatwiej uniknąć przypadkowych „testów” jedzeniem, które kończą się dyskomfortem.
Objawy zespołu alergii jamy ustnej: swędzenie warg, języka i gardła
Objawy alergii krzyżowej zwykle pojawiają się szybko, w trakcie jedzenia lub zaraz po włożeniu pokarmu do ust. Cleveland Clinic podaje, że najczęściej są to dolegliwości miejscowe, ograniczone do okolic twarzy i gardła. Typowe objawy to:
- świąd i mrowienie warg, języka lub podniebienia
- niewielki obrzęk w obrębie jamy ustnej i gardła
- pojawienie się małych grudek lub guzków na wargach
- uczucie drapania w gardle
Rzadziej pojawiają się też objawy spoza jamy ustnej. Mogą to być na przykład nudności albo zaczerwienienie i świąd skóry w miejscu kontaktu z surowym owocem lub warzywem, na przykład podczas obierania marchwi. Zwykle dolegliwości ustępują wkrótce po odstawieniu produktu, ale warto obserwować, czy nie nasilają się przy kolejnych ekspozycjach.
Diagnostyka alergii krzyżowej: wywiad, testy skórne i IgE
Jeśli podejrzewasz alergię krzyżową u siebie lub u dziecka, pierwszym krokiem jest szczegółowy wywiad u alergologa. Lekarz zapyta, które produkty wywołują objawy, jak szybko pojawia się reakcja i czy masz rozpoznaną alergię na pyłki. Zgodnie z wytycznymi EAACI dotyczącymi diagnostyki alergii, dokładny opis objawów jest podstawą do zaplanowania badań.
Kolejny etap to zwykle testy skórne punktowe (SPT) lub oznaczenie przeciwciał IgE we krwi. W alergii krzyżowej często wykorzystuje się też test „prick to prick”, czyli nakłucie skóry lancetem po wcześniejszym kontakcie ze świeżym owocem lub warzywem. Taka procedura bywa dokładniejsza niż gotowe ekstrakty, ponieważ wiele alergenów krzyżowych jest nietrwałych.
W bardziej złożonych sytuacjach stosuje się diagnostykę molekularną, która pomaga ustalić, na jakie konkretnie białko reaguje pacjent. Za test o najwyższej wiarygodności uznaje się doustną próbę prowokacyjną wykonywaną pod ścisłym nadzorem lekarskim. Taki test pozwala potwierdzić lub wykluczyć reakcję na dany produkt.
Alergia krzyżowa: co jeść, a czego unikać na co dzień?
Najważniejsze jest obserwowanie reakcji i wykluczanie z diety tylko tych produktów, które rzeczywiście wywołują objawy. Nie ma potrzeby rezygnować ze wszystkich produktów z listy potencjalnych powiązań, jeśli po ich zjedzeniu nic się nie dzieje. W wielu przypadkach pomaga obróbka termiczna, czyli gotowanie, pieczenie lub pasteryzacja, bo część białek jest wrażliwa na temperaturę. Jeśli surowe jabłko ci szkodzi, sprawdź, czy tolerujesz jabłko pieczone albo sok pasteryzowany.
W praktyce może pomóc także obieranie owoców, bo w skórce bywa więcej białek wywołujących objawy. Jeśli jednak reakcje stają się silniejsze, wychodzą poza jamę ustną lub pojawiają się trudności w oddychaniu, skontaktuj się z lekarzem. Alergię krzyżową zwykle da się kontrolować, ale wymaga uważności, zwłaszcza w szczycie sezonu pylenia.
Alergia krzyżowa i zespół alergii jamy ustnej. Dlaczego owoce wywołują swędzenie? GALERIA
7
Źródła:
