Odporne na antybiotyki bakterie zabiją miliony ludzi na całym świecie

2022-01-25 13:18

- Bakterie oporne na antybiotyki zabijają więcej ludzi niż malaria i AIDS – takie wnioski płyną z raportu opracowanego przez ekspertów The Lancet. Naukowcy określają sytuację mianem ukrytej pandemii. Jak poważnym problem jest antybiotykooporność?

zbliżenie na kobiecą dłoń, w której znajdują się tabletki
Autor: Getty Images

Spis treści

  1. Jak powstał raport?
  2. Niepokojące wyniki raportu The Lancet
  3. Przyszłe wyzwania decydentów zajmujących się ochroną zdrowia

Jak powstał raport?

W przeprowadzonych analizach uwzględniono dane pochodzące z 204 krajów i terytoriów w latach 1990-2019. Autorzy raportu opracowali podejście służące oszacowaniu obciążenia opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe, wykorzystujące wszystkie dostępne dane i opierające się na ilości zgonów oraz częstości występowania podstawowych schorzeń uwzględniających 369 chorób i urazów. Podejście można podzielić aż na dziesięć etapów, stosowane w ramach pięciu szerokich komponentów modelowania.

Zespół badaczy zdołał oszacować obciążenie chorobą związane z opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe i przypisywanie jej dla 12 głównych zespołów zakaźnych m.in. zakażenia krwi, infekcjami dolnych dróg oddechowych i wszystkimi powiązanymi infekcjami w klatce piersiowej, bakteryjnymi zakażeniami OUN, w tym zapaleniami opon mózgowych czy infekcjami dróg moczowych.

Naukowcy przeanalizowali także 23 bakteryjne patogeny, 18 kategorii leków lub kombinacji preparatów, na które występuje oporność oraz 88 kombinacji bakterii i antybiotyków. To najbardziej obszerna analiza tego problemu.

Antybiotyki: prawdy i mity

Niepokojące wyniki raportu The Lancet

W wyniku infekcji opornych na działanie antybiotyków zginęło w 2019 roku 4,95 mln osób na całym świecie mimo tego, że bezpośrednia przyczyna śmierci mogła być inna. - Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) jest główną przyczyną zgonów na całym świecie, a obciążenie może być wyższe niż w przypadku HIV lub malarii – wskazują eksperci w raporcie The Lancet.

Antybiotykooporność, o której mowa polega na braku odpowiedniej reakcji na antybiotyk. Oznacza to, że po podaniu preparatu nie działa on na bakterie, które są przyczyną choroby. Z prawie 5 mln zgonów aż 1,27 mln było bezpośrednio spowodowanych opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe. Co istotne, co piąty przypadek to zgon dziecka.

Dla porównania – w 2019 roku w wyniki zachorowań na AIDS umarło 860 tys. chorych, a na malarię zmarło 640 tys.

Zdaniem autorów badań „nowe odkrycia mają kluczowe znaczenie dla podejmowania decyzji politycznych i praktyki klinicznej w zależności od lokalizacji”. Szczególnie często problem oporności na leczenie antybiotykami występował u chorych zmagających się z zapaleniem płuc. Kolejne miejsca na niechlubnym podium zajmują zakażenia krwi, a także zapalenie wyrostka robaczkowego.

Naukowcy wskazali także konkretne szczepy bakterii, które wywoływały problem z opornością na leczenie. Są to baterie E.coli, pałeczki zapalenia płuc i pneumokoków oraz gronkowca złocistego. Największe obciążenie infekcjami opornymi na antybiotyki notuje się w terenach Azji Południowej oraz Afryki Subsaharyjskiej.

Winnymi tej sytuacji uznaje się prawdopodobnie wysokie wskaźniki zakażeń i brak dostępu do antybiotyków, spotęgowane poważnymi lukami danych. W tych obszarach na 100 tysięcy osób odnotowuje się 24 zgony w wyniku zakażenia bakterią oporną na leczenie antybiotykiem, podczas gdy w krajach zamożnych wskaźnik ten jest znacznie mniejszy i wynosi 13 zgonów.

Przyszłe wyzwania decydentów zajmujących się ochroną zdrowia

O zagrożeniu opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe naukowcy wspominają od dawna. Zalecenia dotyczące kroków i rozwiązań, jakie należy podjąć w celu rozwiązania problemu, są konsekwentnie zalecane w różnego rodzaju raportach. Decydenci podejmowali działania, jednak były one nierówne i epizodyczne, co doprowadziło do nierówności w różnych rejonach świata.

Naukowcy apelują do decydentów. Ich zdaniem „przywódcy krajowi mają teraz obowiązek przeniesienia oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe na wyższe miejsce w swoich programach politycznych”. Badacze podkreślają, jak istotne jest zapewnienie dostępu do skutecznych antybiotyków.

- Przede wszystkim oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe musi być postrzegana jako problem globalny, który wymaga globalnie spójnego planu z podejściem "jedno zdrowie" – podkreślają.

Autorzy analiz wskazują także na abstrakcyjne podejście do zagrożenia, jakie niesie ze sobą oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, która traktowana jest jako „potencjalna przyczyna chorób i śmierci w pewnym momencie w przyszłości”. - Ten sposób myślenia ułatwia ignorowanie – dodają.

Pandemia COVID-19 według ekspertów także ma wpływ na rozwój sytuacji. Specjaliści sądzą, że może przyczynić się do przyspieszenia problemu związanego z odpornością na środki przeciwdrobnoustrojowe poprzez niewłaściwe stosowanie antybiotyków i przedłużających się hospitalizacji, dlatego tak ważne jest obecnie zintensyfikowania działań.

W raporcie eksperci wskazują, że właśnie na 2022 przypada 20. rocznica powstania Światowego Funduszu Walki z AIDS, Gruźlicą i Malarią, dlatego to świetna okazja, by zrewidować jego podstawowy cel i uwzględnić obciążenie opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe oraz związane z nią zagrożenie.