Przekonanie, że kontrast stosowany w badaniach obrazowych prowadzi do poważnego uszkodzenia nerek, funkcjonuje od dekad zarówno wśród pacjentów, jak i części środowiska medycznego. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Neurology”, współtworzone przez naukowców z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, wskazuje jednak na odmienny obraz ryzyka. Analiza dotyczyła pacjentów z udarem niedokrwiennym mózgu poddanych trombektomii mechanicznej i wykazała, że powikłania nerkowe po podaniu kontrastu są rzadkie.
Kontrast a nerki. Czy kontrast szkodzi nerkom według nowych badań
„Badania TK z kontrastem oraz zabiegi naczyniowe, w tym trombektomia w udarze mózgu, wymagają podania kontrastu jodowego, który pozwala dokładnie zobaczyć naczynia i szybko podjąć leczenie ratujące mózg lub życie” – wyjaśnia prof. Maciej Guziński z Zakładu Radiologii Ogólnej, Zabiegowej i Neuroradiologii UMW. „Naturalne jest jednak pytanie pacjentów i ich rodzin, czy kontrast jest bezpieczny dla nerek”.
Powikłania nerkowe po kontraście
W badanej grupie ostre pogorszenie funkcji nerek po podaniu kontrastu odnotowano u około 5 proc. pacjentów. W większości przypadków miało ono charakter przejściowy i ustępowało w ciągu kilku dni. Trwałe pogorszenie funkcji nerek dotyczyło około 0,5 proc. wszystkich pacjentów. „Ostre pogorszenie funkcji nerek po podaniu kontrastu zdarza się u około 5% pacjentów poddanych trombektomii. U zdecydowanej większości jest to jednak zaburzenie przejściowe, które ustępuje w ciągu kilku dni. Trwalsze pogorszenie funkcji nerek dotyczy około pół procenta wszystkich pacjentów” – wyjaśnia prof. Maciej Guziński.
Obawy związane z nefrotoksycznością kontrastu mają źródło w obserwacjach z lat 50. XX wieku, kiedy stosowane środki były mniej bezpieczne niż obecnie. Współczesne dane wskazują, że ryzyko powikłań zależy od wielu czynników klinicznych, a nie wyłącznie od samego kontrastu.
Trombektomia udar mózgu kontrast - znaczenie w diagnostyce i leczeniu
Trombektomia mechaniczna należy do najskuteczniejszych metod leczenia udaru niedokrwiennego mózgu. Procedura polega na usunięciu skrzepu z naczynia i przywróceniu przepływu krwi. W trakcie zabiegu stosuje się kontrast jodowy, który umożliwia precyzyjne obrazowanie naczyń i kontrolę przebiegu procedury. „Podczas trombektomii mechanicznej podaje się stosunkowo dużą ilość kontrastu, a jednocześnie są to często pacjenci starsi, z licznymi obciążeniami chorobowymi, przez co bardziej podatni na ostre uszkodzenie nerek” – mówi lek. Michał Puła, rezydent radiologii, współautor publikacji.
Mimo tych uwarunkowań decyzja o zastosowaniu kontrastu w sytuacjach nagłych nie powinna opóźniać leczenia. „W przypadku udaru mózgu korzyści z wykonania badań i zabiegu zdecydowanie przewyższają potencjalne ryzyko. Trombektomia często pozwala uniknąć ciężkiej niepełnosprawności lub śmierci” – podkreśla neurolog.
CAN-REST skala ryzyka nerek. Jak przewidzieć powikłania przed zabiegiem
Istotnym elementem badania było opracowanie wskaźnika CAN-REST, który umożliwia ocenę ryzyka pogorszenia funkcji nerek jeszcze przed wykonaniem zabiegu. Analiza uwzględnia parametry filtracji nerkowej (GFR), poziom hemoglobiny, stężenie glukozy, choroby nerek w wywiadzie, stosowane leki oraz stan neurologiczny pacjenta. „Na podstawie zebranych danych wyselekcjonowano parametry, które umożliwiają wskazanie pacjentów z podwyższonym ryzykiem rozwinięcia tego powikłania” – tłumaczy dr Marta Nowakowska-Kotas z Kliniki Neurologii UMW.
Wyniki analizy wskazują również, że sama ilość kontrastu użyta podczas zabiegu nie zwiększała znacząco dokładności prognozy. „Można więc wnioskować, że już same informacje dostępne przed zabiegiem pozwalają wytypować pacjentów szczególnie narażonych na niekorzystne następstwa” – podkreśla badaczka.
W praktyce klinicznej oznacza to możliwość wcześniejszej identyfikacji pacjentów wymagających szczególnej kontroli i wdrożenia działań zapobiegawczych, przy jednoczesnym utrzymaniu szybkiej diagnostyki i leczenia w stanach nagłych.
