Schizofrenia i choroba afektywna dwubiegunowa tradycyjnie funkcjonują jako różne jednostki, z odmiennym obrazem klinicznym i przebiegiem. W schizofrenii opisuje się m.in. zaburzenia myślenia i emocji, omamy, urojenia, dezorganizację wypowiedzi oraz deficyty poznawcze. W chorobie afektywnej dwubiegunowej rdzeniem są naprzemienne epizody podwyższonego nastroju i energii, czyli manii lub hipomanii, oraz epizody depresyjne.
Spektrum psychozy co to jest i dlaczego łączy schizofrenię z chorobą afektywną dwubiegunową
Jednocześnie u części osób z obu rozpoznań pojawiają się epizody psychozy, rozumiane jako stan z utratą kontaktu z rzeczywistością, omamami, urojeniami i dezorganizacją myślenia oraz mowy. Na tym tle rozwinęła się koncepcja spektrum psychozy, w której akcent przenosi się z twardych granic diagnostycznych na wspólne cechy biologiczne i neuroobrazowe występujące w kilku rozpoznaniach.
Metaanaliza badań neuroobrazowych schizofrenia dwubiegunowa i rola rezonansu magnetycznego
Zespół z naukowców z Florencji, Genewy i Lozanny przeprowadził systematyczny przegląd i metaanalizę badań neuroobrazowych z ostatnich trzech dekad. Włączono 96 prac obejmujących tysiące uczestników: osoby z rozpoznaniami z zakresu spektrum psychozy oraz osoby zdrowe w grupach kontrolnych. Dane pochodziły z badań rezonansu magnetycznego, w tym technik pozwalających oceniać mikrostrukturę istoty białej, czyli sieci połączeń nerwowych odpowiadających za komunikację między odległymi obszarami mózgu. Celem było sprawdzenie, czy zaburzenia integralności istoty białej stanowią wspólną cechę spektrum psychozy, czy też mają charakter swoisty dla pojedynczej diagnozy. W analizach uwzględniono wiek i płeć, aby ograniczyć wpływ różnic demograficznych na wynik.
Istota biała mózgu a psychoza: anizotropia frakcyjna FA co oznacza
W badaniach dyfuzyjnych rezonansu magnetycznego często wykorzystuje się parametry opisujące, na ile uporządkowany i „spójny” jest przebieg włókien nerwowych w istocie białej. Jednym z podstawowych wskaźników jest anizotropia frakcyjna, określana skrótem FA. Niższe wartości FA interpretuje się jako sygnał zmian w mikrostrukturze i uporządkowaniu szlaków łączności. W omawianej metaanalizie zestawiono wyniki z wielu zespołów badawczych i kilku podejść analitycznych, w tym analiz opartych o TBSS, czyli metodę porównywania „szkieletu” istoty białej. Obserwacje obejmowały wspólny wzorzec zmian w spektrum psychozy, a nie wyłącznie w jednym rozpoznaniu.
Ciało modzelowate a schizofrenia: wspólny biomarker schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej
Najbardziej wyeksponowanym obszarem okazało się ciało modzelowate, czyli największa struktura spoidłowa łącząca prawą i lewą półkulę mózgu. W metaanalizie odnotowano wspólne zmiany integralności istoty białej w tej strukturze u osób ze schizofrenią i u osób z chorobą afektywną dwubiegunową, w ramach spektrum psychozy. Wyniki utrzymywały się po korekcie o wiek i płeć, co ogranicza tłumaczenie efektu wyłącznie starzeniem się lub czasem trwania choroby. Wypowiedzi w materiale przedstawia dr Saccaro, współautor pracy, akcentując, że punkt ciężkości dotyczył cech wspólnych, a nie wyłącznie różnic między rozpoznaniami.
Ryzyko psychozy biomarker mózgu i możliwe kierunki diagnostyki oraz leczenia
Wspólny wzorzec zmian w istocie białej, skoncentrowany na ciele modzelowatym, wnosi praktyczny trop do myślenia o przyszłej diagnostyce transdiagnostycznej, ukierunkowanej na cechy biologiczne współdzielone przez kilka rozpoznań. W materiale opisano także kierunki dalszych prac: przegląd badań podłużnych, które pozwolą ocenić, czy różnice w integralności istoty białej pojawiają się przed pierwszymi objawami, a także łączenie danych neuroobrazowych z informacjami genetycznymi, klinicznymi i poznawczymi. W takim ujęciu celem pozostaje bardziej spersonalizowana opieka, oparta na biologicznie uchwytnych cechach, a nie wyłącznie na kategoriach diagnostycznych.
