- Choroba afektywna dwubiegunowa objawia się naprzemiennym występowaniem stanów euforii oraz epizodów głębokiego przygnębienia
- Według Merck Manual mania musi trwać minimum tydzień i charakteryzuje się nienaturalnie wysoką energią
- National Institute of Mental Health wskazuje, że w fazie depresji ruchy i myślenie są wyraźnie spowolnione
- Badanie EZOP II wykazuje, że epizody manii mogą dotyczyć około 0,81 proc. osób w ciągu życia
Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD): co to jest i na czym polega
Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) to zaburzenie nastroju, w którym pojawiają się wyraźne skrajności. Chodzi o okresy silnego pobudzenia (mania) oraz epizody depresyjne, czyli głębokie przygnębienie. Między nimi mogą występować okresy stabilnego samopoczucia, kiedy pacjent funkcjonuje normalnie.
To nie jest zwykła „huśtawka nastroju”. Objawy bywają na tyle silne, że utrudniają pracę, naukę i relacje z bliskimi. Według badania EZOP II epizody manii w Polsce mogą dotyczyć około 0,81 proc. osób w ciągu życia.
Objawy manii i hipomanii w ChAD: jak je rozpoznać
Epizod manii to stan, w którym pojawia się nienaturalnie wysoki poziom energii, euforia albo silne rozdrażnienie. Merck Manual podaje, że aby uznać ten stan za manię, musi on trwać co najmniej tydzień. W tym czasie chory może mieć poczucie ogromnej pewności siebie, wiele pomysłów i bardzo małą potrzebę snu, a typowe objawy manii lub łagodniejszej hipomanii to:
- bardzo szybka mowa i przeskakiwanie z tematu na temat
- gonitwa myśli, której pacjent nie potrafi zatrzymać
- podejmowanie ryzykownych decyzji finansowych lub seksualnych
- nadmierna wiara we własne możliwości i poczucie wielkości
- łatwe rozpraszanie się nawet błahymi rzeczami
W hipomanii objawy są podobne, ale zwykle mniej nasilone i najczęściej nie wymagają pobytu w szpitalu. Zdarza się, że otoczenie odbiera ten stan jako „dobrą formę”, bo chory jest bardziej towarzyski i aktywny. Jeśli pojawiają się nagłe, ryzykowne decyzje (na przykład wydawanie dużych kwot, ryzykowne inwestycje) albo brak snu bez poczucia zmęczenia, to ważny sygnał ostrzegawczy.
Depresja w chorobie dwubiegunowej: objawy epizodu depresyjnego
Po okresie podwyższonej energii może pojawić się epizod depresyjny. To nie jest zwykły smutek, tylko stan, który potrafi sparaliżować codzienne funkcjonowanie i utrudnia nawet proste czynności. National Institute of Mental Health (NIMH) wskazuje, że w tej fazie pacjenci mogą czuć się bezwartościowi, a ich myślenie i ruchy bywają wyraźnie spowolnione.
Jeśli u ciebie lub u bliskiej osoby utrzymuje się obniżony nastrój i wyraźny spadek energii, warto przyjrzeć się objawom. W przebiegu ChAD epizod dużej depresji może obejmować:
- poczucie beznadziejności i ciągły niepokój
- problemy z podejmowaniem najprostszych decyzji
- spanie zbyt długo lub budzenie się bardzo wcześnie rano
- brak zainteresowania zajęciami, które wcześniej sprawiały przyjemność
- mówienie bardzo powoli i częste zapominanie o tym, co chciało się powiedzieć
W cięższych przypadkach choremu może być trudno wykonać nawet podstawowe czynności, takie jak umycie się czy ubranie. Najpoważniejszym sygnałem alarmowym są myśli o śmierci lub samobójstwie, które wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Depresja w przebiegu choroby dwubiegunowej bywa bardzo nasilona i często trwa dłużej niż okresy podwyższonego nastroju.
ChAD a depresja: dlaczego łatwo o pomyłkę i co ją sugeruje
U wielu osób z ChAD na pierwszy plan wysuwają się objawy depresji, dlatego na początku zdarzają się błędne rozpoznania. World Psychiatric Association (WPA) wskazuje jednak cechy, które mogą sugerować podłoże dwubiegunowe. Należą do nich między innymi wcześniejszy wiek zachorowania oraz częste nawroty epizodów depresyjnych.
Podejrzenie ChAD jest większe, jeśli w rodzinie występowały podobne przypadki albo pojawiają się tak zwane nietypowe objawy depresyjne. Mogą to być na przykład nadmierna senność w ciągu dnia oraz objadanie się. Ważnym sygnałem bywa też wystąpienie stanów maniakalnych po lekach przeciwdepresyjnych.
Podejrzenie choroby dwubiegunowej: co zrobić dalej
Warto zacząć od jasnego założenia: choroba afektywna dwubiegunowa to schorzenie medyczne, a nie „słaby charakter”. Jeśli gwałtowne zmiany nastroju wpływają na funkcjonowanie, relacje albo prowadzą do ryzykownych decyzji, potrzebna jest konsultacja psychiatryczna. To psychiatra odróżnia ChAD od depresji i dobiera leczenie stabilizujące nastrój.
Wczesna diagnoza może ograniczyć konsekwencje epizodów, na przykład długi zaciągnięte w fazie manii albo problemy w pracy. Z chorobą dwubiegunową można funkcjonować na co dzień, pod warunkiem regularnego leczenia i pozostawania pod opieką specjalisty. Jeśli pojawiają się objawy psychotyczne lub myśli samobójcze, trzeba natychmiast wezwać pomoc medyczną.
8
Źródła:
