- Pojedyncza sesja naświetlania trwa zazwyczaj od 1 do 5 minut i jest całkowicie bezbolesna
- Według Cleveland Clinic najczęstszym skutkiem ubocznym terapii jest silne wyczerpanie oraz podrażnienie skóry
- National Cancer Institute wskazuje na ryzyko późnych powikłań, takich jak osłabienie kości lub serca
- Średni czas oczekiwania na rozpoczęcie radioterapii w Polsce wynosi obecnie około 2 tygodni
- Wrażliwe miejsca należy myć letnią wodą i delikatnie osuszać bez pocierania skóry ręcznikiem
Co to jest radioterapia i jak wygląda planowanie leczenia?
Radioterapia to jedna z głównych metod leczenia nowotworów. Polega na wykorzystaniu promieniowania do niszczenia komórek nowotworowych, przy jak największej ochronie zdrowych tkanek. Całość zaczyna się od konsultacji, która zwykle trwa od 1 do 2 godzin, wtedy omawia się stan zdrowia, historię choroby i cel leczenia.
Przed pierwszym naświetlaniem wykonuje się tak zwaną symulację, czyli etap planowania pola napromieniania. W trakcie badania leżysz nieruchomo, a zespół wykonuje zdjęcia rentgenowskie lub skany, żeby wyznaczyć dokładne miejsce leczenia. Na skórze mogą pojawić się małe kropki z tuszu, które ułatwiają ustawienie przy kolejnych sesjach, dlatego nie należy ich zmywać.
Czasem, zwłaszcza przy naświetlaniu głowy, szyi lub kończyn, przygotowuje się specjalną maskę albo odlew. Taka plastikowa lub gipsowa forma pomaga utrzymać ciało w tej samej pozycji przez kilka minut zabiegu. To zwiększa precyzję i ogranicza napromienianie zdrowych tkanek w okolicy.
Jak wygląda naświetlanie krok po kroku w radioterapii zewnętrznej?
Najczęściej stosuje się radioterapię zewnętrzną, czyli naświetlanie z urządzenia, które nie dotyka ciała. Leczenie zwykle trwa kilka tygodni, a sesje odbywają się 5 dni w tygodniu, od poniedziałku do piątku, co daje czas na regenerację w weekend. Pobyt w szpitalu trwa zwykle 30 do 60 minut, przy czym samo ustawienie na stole zajmuje najwięcej czasu.
Gdy ułożysz się w odpowiedniej pozycji, terapeuta wyjdzie z pomieszczenia, ale cały czas obserwuje cię na monitorze i słyszy przez głośnik. Samo naświetlanie trwa zwykle od 1 do 5 minut i jest niewyczuwalne, promieniowanie nie ma zapachu i nie powoduje bólu. W tym czasie oddychasz normalnie i starasz się nie zmieniać ułożenia, a jeśli pojawi się nagły dyskomfort, zgłaszasz to od razu, żeby można było przerwać zabieg.
Zmęczenie i podrażnienie skóry po radioterapii: najczęstsze skutki uboczne
Cleveland Clinic wskazuje, że częstym problemem w trakcie radioterapii jest silne zmęczenie. To nie tylko senność, ale wyczerpanie, które może utrzymywać się mimo odpoczynku. Często pojawiają się też zmiany w miejscu naświetlania, skóra bywa zaczerwieniona, swędząca, a czasem łuszczy się lub pęcherzy.
Poza zmęczeniem i reakcjami skórnymi mogą pojawić się też inne dolegliwości, które zwykle ustępują wkrótce po zakończeniu leczenia:
- wypadanie włosów (wyłącznie w miejscu, które było naświetlane)
- zmniejszenie liczby komórek we krwi
- miejscowy ból lub tkliwość tkanek
- uczucie osłabienia organizmu.
Skutki późne radioterapii: objawy, które mogą pojawić się po miesiącach lub latach
Niektóre skutki radioterapii mogą ujawnić się dopiero po wielu miesiącach albo latach od ostatniej dawki promieniowania. National Cancer Institute podaje, że mogą to być na przykład osłabienie kości w miejscu leczenia lub problemy z sercem, jeśli naświetlana była klatka piersiowa. Takie zmiany bywają mało odczuwalne na co dzień, ale mogą wymagać regularnych kontroli.
W zależności od tego, jaka część ciała była leczona, lista późnych następstw może być długa i zróżnicowana:
- problemy z pamięcią i koncentracją (przy radioterapii mózgu)
- suchość w ustach i kłopoty z zębami (przy naświetlaniu okolic głowy)
- przewlekła biegunka lub problemy z trawieniem (przy leczeniu brzucha i miednicy)
- obrzęki limfatyczne, czyli gromadzenie się płynu w tkankach
- problemy z tarczycą lub płodnością (wynikające z uszkodzenia układu hormonalnego)
- szumy w uszach lub pogorszenie słuchu.
Pielęgnacja skóry w trakcie radioterapii i czas oczekiwania na zabieg
W trakcie naświetlań kluczowa jest pielęgnacja skóry w miejscu zabiegu. Wytyczne Alberta Health Services zalecają mycie skóry codziennie letnią wodą i łagodnym, bezzapachowym mydłem, a potem delikatne osuszanie bez pocierania. Pomaga też nawilżanie preparatem na bazie wody 2 razy dziennie oraz luźne ubrania z naturalnych materiałów, na przykład bawełny lub lnu.
Obawy o kolejki są częste, ale dane pokazują, że w Polsce czas oczekiwania bywa stosunkowo krótki. Z raportu Barometr WHC wynika, że we wrześniu i październiku 2025 roku średni czas oczekiwania na radioterapię onkologiczną wynosił około 2 tygodni (0,5 miesiąca). Podobnie krótko czeka się na radioterapię paliatywną i pooperacyjną, co ułatwia szybkie rozpoczęcie leczenia.
W trakcie radioterapii ważna jest otwarta rozmowa z personelem medycznym o samopoczuciu i objawach. Jeśli kropki na skórze zaczynają blaknąć, nie poprawiaj ich samodzielnie, tylko zgłoś to technikowi. Informacje o bólu, pogorszeniu samopoczucia albo nowych zmianach skórnych pomagają dobrać pielęgnację i leczenie wspomagające.
7
Źródła:
