Takie oczy zdarzają się rzadko. Za różnicą kolorów może stać coś więcej

Różnica w kolorze tęczówek najczęściej jest obecna od urodzenia i wtedy zwykle pozostaje tylko cechą wyglądu. Inaczej jest, gdy barwa jednego oka zmienia się nagle u osoby dorosłej, bo może to mieć związek ze stanem zapalnym, urazem albo działaniem leków. Znaczenie ma też to, czy różnica dotyczy całych tęczówek, tylko ich fragmentu, czy pierścienia wokół źrenicy.

Mężczyzna z heterochromią. Jedno oko ma jasnoniebieskie, a drugie brązowe. O tej cechy przeczytasz na Poradnik Zdrowie.
Autor: Zdjęcie poglądowe/ Wygenerowane przez AI Zbliżenie na oczy z heterochromią u osoby w jasnym wnętrzu.
  • Heterochromia to różnica w zabarwieniu tęczówek wynikająca z nierównomiernego rozmieszczenia melaniny w gałkach ocznych
  • Cleveland Clinic wyróżnia postać całkowitą oraz sektoralną lub centralną, gdy inne barwy występują w jednym oku
  • Nagła zmiana koloru oka u dorosłych bywa skutkiem stanów zapalnych, urazów, a nawet stosowania leków na jaskrę
  • Diagnostyka w ramach publicznej opieki zdrowotnej wymaga uzyskania skierowania od lekarza rodzinnego oraz przeprowadzenia specjalistycznych badań
  • Heterochromia: co to jest i jakie ma typy

    Heterochromia to różnica w zabarwieniu tęczówek, czyli sytuacja, gdy oczy mają różne kolory albo gdy w jednym oku widać dwie barwy. Dla wielu osób to po prostu cecha wyglądu, ale w medycynie opisuje się ją konkretnymi typami. Cleveland Clinic wyróżnia trzy najczęstsze postacie heterochromii:

    • całkowita – kiedy jedno oko ma zupełnie inny kolor niż drugie
    • sektoralna (częściowa) – gdy tylko fragment jednej tęczówki odróżnia się barwą od reszty
    • centralna – kiedy wokół źrenicy znajduje się pierścień o innym kolorze niż zewnętrzna część tęczówki

    Większość heterochromii jest wrodzona i nie pogarsza widzenia ani ogólnego stanu zdrowia. Różnica w barwie wynika z ilości lub rozmieszczenia melaniny, czyli naturalnego barwnika w tęczówce. Określenie typu heterochromii pomaga później ustalić, czy to cecha wrodzona, czy zmiana nabyta.

    Poradnik Zdrowie kiedy iść do okulisty

    Różne kolory oczu od urodzenia: genetyka i mozaicyzm

    Gdy różne kolory oczu są widoczne od urodzenia, najczęściej stoją za tym uwarunkowania genetyczne. Wrodzona heterochromia bywa dziedziczna i może pojawiać się w kolejnych pokoleniach. NCBI Bookshelf opisuje, że często wiąże się to z dziedziczeniem dominującym, czyli sytuacją, w której wystarczy wariant genu od jednego z rodziców, by cecha wystąpiła u dziecka.

    Zdarza się też, że w rodzinie nie było wcześniej heterochromii, a dziecko rodzi się z różnymi kolorami tęczówek. Jednym z wyjaśnień jest mozaicyzm genetyczny, czyli obecność komórek o różnym materiale genetycznym w jednym organizmie. Taka zmiana powstaje bardzo wcześnie, w trakcie podziałów komórkowych przed narodzinami.

    Najczęściej heterochromia wrodzona nie wymaga leczenia i nie wiąże się z problemami ze wzrokiem. Bywa jednak elementem innych stanów zdrowotnych, dlatego dobrze zgłosić ją podczas rutynowej kontroli dziecka. Dzięki temu można ocenić, czy rozwój narządu wzroku przebiega prawidłowo.

    Nagła zmiana koloru oka u dorosłych: możliwe przyczyny

    Nagła zmiana koloru jednego oka u osoby dorosłej to najczęściej heterochromia nabyta. W przeciwieństwie do postaci wrodzonej może mieć związek z urazem, stanem zapalnym albo inną przyczyną medyczną. NCBI Bookshelf wymienia m.in. takie możliwe przyczyny:

    • stany zapalne tęczówki (np. zespół Fuchsa)
    • urazy oka powodujące krwawienie lub odkładanie się żelaza
    • zespół Hornera
    • guzy tęczówki lub obecność czerniaka
    • działanie niektórych leków, w tym kropli stosowanych przy jaskrze

    Jeśli jedno oko wyraźnie ciemnieje albo jaśnieje w porównaniu z wcześniejszym wyglądem, to sygnał, którego nie warto ignorować. Część przyczyn rozwija się wewnątrz gałki ocznej i nie musi powodować bólu. Wczesna diagnostyka pomaga wykryć stan zapalny lub inne zmiany na etapie, gdy łatwiej ocenić ich charakter.

    Zmiana koloru tęczówki: jakie badania są potrzebne

    Gdy pojawia się nowa zmiana koloru jednego oka, podstawą jest badanie okulistyczne. MedlinePlus podkreśla znaczenie dokładnej oceny, która pozwala wykluczyć poważniejsze przyczyny. W praktyce sprawdza się nie tylko barwę tęczówki, ale też m.in. dno oka i ciśnienie wewnątrzgałkowe.

    Czasem potrzebne są dodatkowe badania, zależnie od tego, co sugeruje wywiad i wynik badania oczu. W grę mogą wchodzić badania krwi, a u małych dzieci także badania genetyczne. Jeśli nie widać nieprawidłowości w strukturach oka i nie ma podejrzenia choroby, zwykle nie ma potrzeby dalszej diagnostyki.

    Heterochromii nie leczy się jako takiej, bo jest cechą wyglądu albo objawem innego problemu. Leczenie dotyczy przyczyny, jeśli w badaniach zostanie stwierdzona choroba, uraz lub stan zapalny. Gdy różnica w barwie przeszkadza estetycznie, rozwiązaniem mogą być kolorowe soczewki kontaktowe dobrane do oka.

    Okulista na NFZ: skierowanie i najważniejsze zasady

    W ramach NFZ do okulisty potrzebne jest skierowanie. Zgodnie z zasadami opieki specjalistycznej skierowanie może wystawić lekarz rodzinny w POZ po zebraniu wywiadu. To podstawowa droga, jeśli zmiana koloru tęczówki ma być oceniona w systemie publicznym.

    Po rejestracji do poradni trzeba dostarczyć oryginał skierowania w terminie 14 dni roboczych. Jedno skierowanie pozwala zapisać się tylko do jednej poradni okulistycznej. Brak dostarczenia dokumentu w terminie może oznaczać skreślenie z listy oczekujących.

    Na wizytę warto zabrać dokumentację medyczną i listę przyjmowanych leków, także kropli do oczu. Niektóre substancje mogą zmieniać wygląd tęczówki, a ta informacja pomaga w ocenie przyczyny. Kontrole wzroku wspierają profilaktykę, niezależnie od tego, czy heterochromia jest cechą wrodzoną, czy zmianą nabytą wymagającą obserwacji.

    Źródła: