Niedobór kwasu foliowego (witamina B9): co to jest i czym grozi
Kwas foliowy (witamina B9, foliany) to składnik niezbędny m.in. do tworzenia nowych komórek, w tym czerwonych krwinek, oraz do prawidłowej pracy układu nerwowego. Organizm nie potrafi magazynować go w dużych ilościach, dlatego zapasy szybko się wyczerpują. Przy diecie ubogiej w foliany pierwsze skutki zbyt niskiego poziomu we krwi mogą pojawić się już po kilku tygodniach.
Przy niedoborze kwasu foliowego organizm gorzej radzi sobie z regeneracją tkanek i prawidłowym transportem tlenu. Jednym z możliwych skutków jest anemia (niedokrwistość), która często rozwija się stopniowo. Merck Manual zwraca uwagę, że objawy mogą długo pozostawać mało charakterystyczne, a problem bywa bardziej zaawansowany, niż sugerują codzienne dolegliwości.
Objawy niedoboru kwasu foliowego u dorosłych
Niedobór folianów nie ogranicza się do ogólnego osłabienia. Może dawać objawy ze strony jamy ustnej, układu pokarmowego i psychiki, w tym wyraźne pogorszenie nastroju. MedlinePlus i Merck Manual wymieniają m.in. następujące sygnały:
- zapalenie języka (czerwony, bolesny lub wygładzony)
- biegunki i problemy z trawieniem
- obniżony nastrój i stany depresyjne
- dezorientacja i trudności z koncentracją
- osłabienie związane z niedokrwistością.
Kto jest narażony na niedobór kwasu foliowego
Przyczyny niedoboru kwasu foliowego nie zawsze wynikają wyłącznie z diety. Znaczenie ma też sposób przygotowywania posiłków, bo witamina B9 jest wrażliwa na wysoką temperaturę. MedlinePlus podaje, że długie gotowanie warzyw i owoców zmniejsza zawartość folianów w jedzeniu.
Na niedobór kwasu foliowego częściej narażone są osoby z określonymi chorobami lub nawykami. Dotyczy to m.in. osób, które:
- nadużywają alkoholu, co utrudnia wchłanianie witamin
- chorują na celiakię lub chorobę Crohna, które uszkadzają jelita
- cierpią na niedokrwistość hemolityczną (wtedy organizm potrzebuje więcej kwasu foliowego do produkcji krwi)
- stosują niektóre leki, na przykład fenytoinę lub sulfasalazynę
- poddają się regularnym dializom nerek.
Badanie kwasu foliowego: jak sprawdzić poziom i uzupełnić niedobór
Przy podejrzeniu niedoboru podstawą są badania laboratoryjne. College of American Pathologists wskazuje, że podstawowym testem jest oznaczenie stężenia folianów w surowicy krwi. To proste badanie z krwi żylnej, które pozwala ocenić, czy poziom witaminy B9 mieści się w normie.
Leczenie zwykle polega na doustnej suplementacji i bywa skuteczne także przy zaburzeniach wchłaniania. Standardowo stosuje się 400 do 1000 mcg kwasu foliowego raz dziennie. Przed rozpoczęciem suplementacji trzeba jednak wykluczyć niedobór witaminy B12. Merck Manual podkreśla, że sam kwas foliowy może poprawić morfologię przy niedoborze B12, a jednocześnie nasilać problemy z układem nerwowym.
Niedobór kwasu foliowego u seniorów w Polsce (badanie PolSenior)
Niedobór kwasu foliowego jest szczególnie widoczny u seniorów. Badanie PolSenior, opisane w czasopiśmie Cells (MDPI), objęło ponad 3400 osób w wieku powyżej 64 lat. Wykazano, że niedobory witaminy B9 oraz żelaza odpowiadały łącznie za ponad połowę przypadków anemii w tej grupie. Szacunki z badania wskazują, że funkcjonalny niedobór kwasu foliowego dotyczy około 12 do 14 proc. osób w wieku podeszłym w Polsce.
To ważna informacja dla opiekunów i rodzin, bo dieta i wyniki badań krwi mają tu realne znaczenie. U seniorów objawy takie jak dezorientacja czy osłabienie bywają tłumaczone wiekiem. Tymczasem przyczyną może być niedobór witaminy B9, który po rozpoznaniu zwykle da się skutecznie uzupełnić.
Podejrzenie niedoboru kwasu foliowego: co zrobić krok po kroku
Przy takich objawach nie warto włączać suplementów bez wcześniejszych badań. Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej może zlecić oznaczenie folianów w surowicy oraz morfologię krwi. Przed badaniem lepiej nie wprowadzać gwałtownych zmian w diecie, żeby wynik był wiarygodny. Po potwierdzeniu niedoboru w codziennym jadłospisie sprawdzają się surowe lub krótko gotowane zielone warzywa oraz owoce, które są naturalnym źródłem folianów.
5
Źródła:
