- Fantosmia to zaburzenie polegające na odczuwaniu zapachów, które w rzeczywistości nie istnieją w otoczeniu
- Objawy mogą towarzyszyć infekcjom dróg oddechowych, migrenom, chorobie Parkinsona lub przewlekłemu zapaleniu zatok
- Według danych serwisu StatPearls celowana terapia farmakologiczna pomaga wrócić do zdrowia ponad 73 proc. pacjentów
- Rozpoznanie problemu wymaga wizyty u specjalisty oraz wykonania endoskopii nosa lub badań obrazowych głowy
Fantosmia: co to jest i jak objawia się „zapachami znikąd”?
Fantosmia to zaburzenie węchu polegające na tym, że pojawia się wrażenie zapachu, choć w otoczeniu nie ma jego źródła. Osoba z fantosmią czuje konkretną woń, ale inni jej nie wyczuwają. Dlatego fantosmię określa się też jako halucynacje węchowe, bo bodziec „powstaje” w układzie nerwowym lub wynika z nieprawidłowej pracy receptorów.
Najczęściej są to zapachy nieprzyjemne, które potrafią mocno obniżyć komfort życia. Osoba z fantosmią może mieć wrażenie, że w mieszkaniu cały czas coś się pali albo gnije, mimo że nie ma takiego źródła. Do najczęściej zgłaszanych zapachów fantomowych należą:
- zapach dymu tytoniowego albo spalenizny
- zapachy chemiczne, na przykład amoniaku albo siarki
- zapach zepsutego jedzenia
- zapach „metaliczny”.
Przyczyny fantosmii: skąd biorą się omamy węchowe?
Nie zawsze da się wskazać jedną, konkretną przyczynę fantosmii. Według informacji opublikowanych w serwisie ueaeprints.uea.ac.uk wiele przypadków ma charakter idiopatyczny, czyli o nieustalonej przyczynie. Jednocześnie są sytuacje medyczne, które mogą sprzyjać pojawieniu się fałszywych wrażeń węchowych.
Fantosmia bywa opisywana po infekcjach górnych dróg oddechowych albo po urazach głowy. Może też mieć związek z procesami starzenia. Opisy i badania wskazują, że omamy węchowe mogą towarzyszyć także takim schorzeniom, jak:
- problemom neurologicznym, na przykład migrenie albo padaczce płata skroniowego
- chorobom neurodegeneracyjnym, na przykład chorobie Parkinsona
- problemom laryngologicznym, w tym przewlekłemu zapaleniu zatok
- zaburzeniom psychicznym, w tym depresji albo schizofrenii
- nowotworom wewnątrzczaszkowym i zaburzeniom metabolicznym.
Diagnostyka fantosmii: jakie badania są stosowane?
Przy nawracających zapachach, których nie ma w otoczeniu, diagnostyka zaczyna się od wizyty u lekarza i zebrania wywiadu. Według materiałów dostępnych w PubMed Central ważnym elementem oceny jest endoskopia nosa. To badanie pozwala obejrzeć wnętrze nosa i sprawdzić, czy są tam polipy, guzy albo obrzęk, które mogą podrażniać receptory węchowe.
Lekarz może też wykonać prosty test polegający na zatykaniu kolejno jednej i drugiej dziurki nosa, aby sprawdzić, czy wrażenie zapachu się utrzymuje. Żeby wykluczyć poważniejsze przyczyny, czasem potrzebne są badania obrazowe. Najczęściej jest to tomografia komputerowa zatok albo rezonans magnetyczny mózgu. Takie badania pomagają ocenić, czy problem nie wynika ze zmian strukturalnych lub neurologicznych.
Leczenie fantosmii: co pomaga na halucynacje węchowe?
Leczenie fantosmii zależy od jej przyczyny, bo sama fantosmia jest objawem, a nie osobną chorobą. Jak podaje StatPearls, w wielu przypadkach poprawę przynosi leczenie problemu podstawowego, na przykład profilaktyka migreny. Gdy przyczyną są zatoki, kluczowe jest opanowanie stanu zapalnego.
W badaniach odnotowano, że u około 31 proc. pacjentów objawy ustępują samoistnie, bez intensywnego leczenia. Z kolei przy celowanej farmakoterapii (na przykład lekami przeciwpadaczkowymi lub przeciwpsychotycznymi) odsetek poprawy był wyższy i przekraczał 73 proc. W rzadkich, szczególnie uciążliwych przypadkach może być rozważany zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu fragmentu błony śluzowej odpowiedzialnej za odbiór zapachów.
Fantosmia a NFZ: jak wygląda ścieżka diagnostyki w Polsce?
W polskim systemie ochrony zdrowia zwykle zaczyna się od wizyty u lekarza POZ. Po wywiadzie lekarz może wystawić skierowanie do poradni specjalistycznej, najczęściej laryngologicznej albo neurologicznej. Zgodnie z zasadami Narodowego Funduszu Zdrowia, przy ważnym ubezpieczeniu przysługuje bezpłatna diagnostyka, w tym badania takie jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny.
Skierowanie na badania obrazowe zwykle wystawia lekarz specjalista w poradni mającej kontrakt z NFZ. Po rejestracji do specjalisty trzeba dostarczyć oryginał skierowania w ciągu 14 dni roboczych od daty zapisu, aby nie zostać skreślonym z listy oczekujących. Nie warto ignorować objawów: fantosmia często ustępuje samoistnie, ale bywa też sygnałem innych problemów, dlatego w praktyce zaleca się konsultację lekarską i ocenę zatok oraz głowy.
8
Źródła:
