- Reakcja ta wynika ze skurczu mięśni przywłosowych, który następuje po uwolnieniu noradrenaliny przez układ nerwowy
- Uniesione włoski miały dawniej tworzyć warstwę izolacyjną chroniącą przed zimnem lub pomagały odstraszać potencjalnych przeciwników
- Według PubMed Central silne emocje, takie jak zachwyt czy wzruszenie, wywołują te same procesy fizjologiczne co chłód
- Według serwisu Medycyna Praktyczna gęsia skórka połączona z gorączką powyżej 39 stopni Celsjusza wymaga pilnej konsultacji lekarskiej
Gęsia skórka (piloerekcja): jak powstaje i co ją wywołuje?
Gęsia skórka to naturalna reakcja organizmu, w medycynie nazywana piloerekcją. Na skórze pojawiają się wtedy drobne wypukłości wokół mieszków włosowych, dlatego powierzchnia skóry robi się nierówna. Najczęściej widać je na rękach i nogach, ale reakcja może wystąpić też na tułowiu, gdy jest zimno albo gdy towarzyszą ci silne emocje.
Za piloerekcję odpowiada współpraca trzech elementów: mieszków włosowych, nerwów współczulnych i mięśni przywłosowych. Jak opisuje National Institutes of Health (NIH), gdy organizm „wykrywa” chłód albo stres, układ nerwowy uwalnia noradrenalinę. To ona uruchamia skurcz mięśni u nasady włosów, przez co włoski unoszą się, a skóra lekko się wypycha.
Ta reakcja zachodzi automatycznie, bez udziału twojej woli. Mięśnie przywłosowe to mięśnie gładkie, więc nie da się ich „napinać” tak jak mięśni rąk czy nóg. Mechanizmem steruje autonomiczny układ nerwowy, który reguluje m.in. reakcje na zimno i stres.
Gęsia skórka na zimnie: po co organizm uruchamia tę reakcję?
Gęsia skórka jest w dużej mierze pozostałością ewolucyjną po czasach, gdy ludzie mieli gęstsze owłosienie. Uniesione włosy zatrzymywały między sobą warstwę ciepłego powietrza, która działała jak izolacja. To ułatwiało ochronę przed wychłodzeniem, podobnie jak u zwierząt, które „nastroszają” sierść lub pióra w chłodzie.
Serwis BrainFacts zwraca uwagę, że choć dziś mamy mniej owłosienia, sam mechanizm pozostał taki sam. Gdy robi się zimno, układ nerwowy uruchamia reakcję, a włoski unoszą się. U człowieka efekt „dogrzewania” jest niewielki, ale dla organizmu to nadal jedna z podstawowych reakcji na chłód.
Ta reakcja łączy się też z innymi działaniami organizmu, m.in. z pracą serca i aktywnością gruczołów potowych. Pod wpływem zimna rośnie aktywność układu współczulnego, co może wiązać się z przyspieszeniem tętna. Cel jest jeden: utrzymać możliwie stałą temperaturę i chronić narządy przed wychłodzeniem.
Gęsia skórka ze wzruszenia: dlaczego emocje działają jak zimno?
Gęsia skórka może pojawić się nie tylko na zimnie, ale też podczas słuchania muzyki czy w momentach silnego wzruszenia. Badania opublikowane w PubMed Central wskazują na związek między intensywnością emocji a pojawieniem się gęsiej skórki. Najczęściej dotyczy to stanów głębokiego poruszenia i zachwytu.
Przy strachu i poczuciu zagrożenia gęsia skórka miała kiedyś znaczenie obronne. Uniesione włosy sprawiały, że ciało wyglądało na większe, co mogło odstraszać przeciwnika. Podobną reakcję widać u psów i kotów, gdy nastroszona sierść sygnalizuje napięcie i gotowość do obrony.
Dziś gęsia skórka częściej pojawia się w sytuacjach emocjonalnych, na przykład podczas wzruszających momentów albo kontaktu ze sztuką. Organizm uruchamia wtedy podobne mechanizmy jak przy zimnie lub stresie. To pokazuje, że układ nerwowy reaguje na emocje także fizycznie, m.in. przez zmiany widoczne na skórze.
Gęsia skórka z gorączką i dreszczami: kiedy to sygnał alarmowy?
Zwykle gęsia skórka jest niegroźna, ale czasem pojawia się razem z objawami, które mogą wskazywać na poważniejszy problem. Jeśli występują silne dreszcze i gęsia skórka, zwróć uwagę na to, czy dołączają inne niepokojące sygnały. Serwis Medycyna Praktyczna wymienia objawy, przy których potrzebna jest pilna konsultacja lekarska:
- bardzo wysoka gorączka, przekraczająca 39 stopni Celsjusza
- pojawienie się duszności lub problemów z oddychaniem
- silne zaburzenia świadomości lub dezorientacja
- ból w klatce piersiowej lub silny ból brzucha
- bardzo duże osłabienie lub nagła utrata przytomności
- trudności z oddawaniem moczu oraz silny ból w okolicy lędźwiowej
Gęsia skórka i dreszcze przy gorączce mogą oznaczać, że organizm próbuje podnieść temperaturę, aby skuteczniej walczyć z infekcją. Jeśli dreszcze są bardzo silne, utrudniają funkcjonowanie albo towarzyszy im któryś z objawów z listy, nie odkładaj kontaktu z pomocą medyczną. W takiej sytuacji gęsia skórka nie jest tylko reakcją na zimno, ale elementem szerszego obrazu objawów.
Częsta gęsia skórka: co możesz zrobić na co dzień?
Jeśli gęsia skórka pojawia się często i jest dla ciebie nieprzyjemna, zacznij od ograniczenia wychłodzenia. Pomaga ubieranie się warstwowo, bo łatwiej dopasować strój do pogody i temperatury w pomieszczeniu. Nawet krótki kontakt z zimnem może uruchomić reakcję układu nerwowego, która utrzyma się jeszcze przez kilka minut.
Gdy gęsia skórka pojawia się pod wpływem stresu, mogą pomóc proste techniki uspokajające. Powolny, spokojny oddech bywa pomocny, bo wspiera wyciszenie reakcji współczulnej i może przerwać mechanizm prowadzący do piloerekcji. Jeśli jednak objaw wraca bez wyraźnej przyczyny i dochodzą do tego np. drżenie rąk albo kołatanie serca, skonsultuj to z lekarzem, żeby wykluczyć inne przyczyny.
7
Źródła:
