Badania nad profilaktyką udaru obejmują dziś nie tylko klasyczne czynniki ryzyka, takie jak nadciśnienie tętnicze, lecz także dietę, szczepienia i nowe leki przeciwzakrzepowe. Jedno z najnowszych badań wskazuje, że dieta śródziemnomorska może zmniejszać ryzyko udaru u kobiet, zarówno niedokrwiennego, jak i krwotocznego. Inna analiza sugeruje, że szczepionka przeciw półpaścowi może wiązać się z niższym ryzykiem udaru i poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u osób z miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową.
Jak zmniejszyć ryzyko udaru mózgu? Trzy badania wskazują możliwe kierunki
Udar niedokrwienny pojawia się wtedy, gdy dopływ krwi do mózgu zostaje ograniczony albo przerwany, najczęściej przez zablokowanie naczynia. Udar krwotoczny ma inny przebieg - dochodzi w nim do krwawienia w mózgu lub w jego okolicy. Przemijający atak niedokrwienny przypomina udar niedokrwienny, ale zaburzenie przepływu krwi trwa krócej. Według American Stroke Association nawet 80 proc. udarów można potencjalnie uniknąć. Nowe badania wskazują trzy obszary, które mogą mieć znaczenie w profilaktyce udaru mózgu: dietę śródziemnomorską, szczepienie przeciw półpaścowi oraz asundeksjan, doustny lek przeciwzakrzepowy badany u osób po udarze niedokrwiennym albo po przemijającym ataku niedokrwiennym wysokiego ryzyka. Każdy z tych kierunków dotyczy innego mechanizmu. Dieta może wpływać na ciśnienie krwi i stan naczyń, szczepienie analizowano u osób z miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową, a asundeksjan badano jako sposób ograniczania ryzyka kolejnego udaru.
Dieta śródziemnomorska może zmniejszać ryzyko udaru u kobiet
Badanie opublikowane w 2026 r. w „Neurology Open Access” objęło 105 614 kobiet. Uczestniczki odpowiadały na pytania dotyczące sposobu odżywiania, a naukowcy oceniali, jak bardzo ich dieta przypomina model śródziemnomorski. Wyższy wynik oznaczał większą zgodność z jadłospisem opartym głównie na produktach roślinnych, takich jak warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste. Analiza wykazała, że kobiety, których dieta była zgodna z modelem śródziemnomorskim albo do niego zbliżona, miały niższe ryzyko udaru niedokrwiennego i krwotocznego. Najważniejszym czynnikiem ryzyka udaru pozostaje nadciśnienie tętnicze, ale sposób żywienia może wpływać na ciśnienie krwi, a więc także na ryzyko udaru. Autorzy zaznaczają, że potrzebne są kolejne badania. Obecne wyniki wspierają jednak znaczenie diety bogatej w warzywa, owoce, rośliny strączkowe, produkty pełnoziarniste, orzechy, nasiona, ryby i zdrowe tłuszcze. „Nacisk na oliwę extra virgin, ryby bogate w kwasy omega-3, owoce, warzywa, rośliny strączkowe, orzechy i nasiona wspiera funkcję śródbłonka, poprawia jakość cholesterolu i pomaga regulować ciśnienie krwi, poziom cukru we krwi oraz stan zapalny” - mówi dietetyczka Michelle Routhenstein.
Szczepionka na półpasiec a ryzyko udaru i chorób serca
Drugie badanie dotyczyło szczepionki przeciw półpaścowi. Wyniki przedstawiono w marcu 2026 r. podczas American College of Cardiology’s Annual Scientific Session. Nie zostały jeszcze opublikowane w recenzowanym czasopiśmie naukowym, dlatego należy traktować je jako wstępne. W analizie porównano 275 304 osoby zaszczepione przeciw półpaścowi z taką samą liczbą osób, które nie otrzymały szczepionki. U zaszczepionych rzadziej odnotowywano poważne zdarzenia sercowe. Badacze wskazali też na możliwy związek szczepienia z niższym ryzykiem udaru i innych problemów sercowo-naczyniowych u osób z miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową, określaną skrótem ASCVD. Badanie miało charakter obserwacyjny, więc pokazuje zależność, ale nie dowodzi, że szczepionka bezpośrednio obniża ryzyko udaru. „Już zalecamy, aby wszyscy dorośli w wieku 50 lat i starsi otrzymali szczepionkę przeciw półpaścowi. To badanie dodatkowo wspiera to zalecenie, szczególnie u pacjentów z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową” - mówi kardiolog Cheng-Han Chen.
Asundeksjan może pomóc po udarze niedokrwiennym
Trzecie badanie dotyczyło osób po udarze niedokrwiennym albo po przemijającym ataku niedokrwiennym wysokiego ryzyka. W tej grupie jednym z głównych celów leczenia jest zmniejszenie ryzyka kolejnego udaru. Badanie opublikowane w kwietniu 2026 r. w „New England Journal of Medicine” sugeruje, że asundeksjan może zmniejszać ryzyko ponownego udaru u pacjentów po niekardiometabolicznym udarze niedokrwiennym lub po krótkotrwałym niedokrwieniu mózgu wysokiego ryzyka. Chodzi o przypadki, w których zakrzep albo blokada powstały poza sercem. Asundeksjan jest doustnym lekiem przeciwzakrzepowym. Hamuje aktywowany czynnik krzepnięcia XIa, czyli białko uczestniczące w tworzeniu skrzepów. Ograniczenie aktywności tego czynnika może zmniejszać powstawanie zakrzepów, a przez to obniżać ryzyko udaru. „Przez około 50 lat podstawą wtórnej profilaktyki udaru była monoterapia aspiryną. To pierwsza znacząca poprawa w przypadku większości udarów niedokrwiennych, poza krótkotrwałym stosowaniem podwójnej terapii przeciwpłytkowej” - mówi Ashkan Shoamanesh.
Polecany artykuł:
