- Badania wskazują, że praca zawodowa związana z ekspozycją na pestycydy może znacząco zwiększać ryzyko stwardnienia zanikowego bocznego (ALS) u mężczyzn.
- Mężczyźni narażeni na kontakt z herbicydami i insektycydami w pracy dwukrotnie częściej chorują na ALS niż ci, którzy nie mają takiej ekspozycji.
- Naukowcy podkreślają potrzebę dalszych badań i działań ochronnych, aby ograniczyć ryzyko poważnej choroby neurologicznej wśród pracowników.
Pestycydy w pracy zwiększają ryzyko ALS u mężczyzn
Mężczyźni, którzy w swojej pracy są narażeni na kontakt z pestycydami - zarówno herbicydami, jak i insektycydami - mogą być znacznie bardziej zagrożeni rozwojem stwardnienia zanikowego bocznego (ALS). Takie wnioski płyną z najnowszej analizy opublikowanej w czasopiśmie "Occupational & Environmental Medicine".
To odkrycie ma ogromne znaczenie, ponieważ rzuca nowe światło na potencjalne środowiskowe czynniki ryzyka tej wyniszczającej choroby i podkreśla potrzebę podjęcia konkretnych działań ochronnych w miejscach pracy.
Czym jest stwardnienie zanikowe boczne (ALS)?
Stwardnienie zanikowe boczne, znane również jako ALS, choroba Lou Gehriga czy choroba Charcota, to jedna z najcięższych chorób neurodegeneracyjnych, czyli tych, które prowadzą do stopniowego obumierania komórek nerwowych. W jej przebiegu dochodzi do uszkodzenia neuronów ruchowych - komórek nerwowych odpowiedzialnych za kontrolę mięśni.
Choroba postępuje błyskawicznie, odbierając pacjentom najpierw możliwość poruszania się, potem mówienia, a ostatecznie także samodzielnego oddychania. Średni czas przeżycia od momentu diagnozy wynosi zaledwie 3-5 lat, choć zdarzają się wyjątki, takie jak słynny fizyk Stephen Hawking, u którego choroba trwała znacznie dłużej. ALS najczęściej diagnozuje się między 40. a 70. rokiem życia, ze średnią wieku około 55 lat.
Mężczyźni chorują częściej - w młodszych grupach wiekowych nawet dwukrotnie częściej niż kobiety. W większości przypadków choroba pojawia się sporadycznie, bez wyraźnej przyczyny genetycznej, ale u 5-10 procent pacjentów ma charakter rodzinny i jest uwarunkowana genetycznie.
Niestety, obecnie nie ma skutecznego leku na ALS, z wyjątkiem jednej rzadkiej postaci choroby związanej z mutacją w genie SOD1, dla której opracowano terapię wykorzystującą nukleotydy antysensowne.
Wzrost zachorowań na ALS i szkodliwy wpływ pestycydów
W ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby osób cierpiących na ALS. Naukowcy przypuszczają, że może to mieć związek z oddziaływaniem nieznanych jeszcze czynników środowiskowych. Wiadomo jednak, że pestycydy, zwłaszcza insektycydy, od dziesięcioleci są uznawane za substancje neurotoksyczne, czyli szkodliwe dla układu nerwowego.
Ta wiedza skłoniła badaczy z Uniwersytetu w Montrealu w Kanadzie do dokładnego zbadania związku między zawodowym narażeniem na pestycydy a ryzykiem rozwoju ALS. Zespół naukowców przeanalizował obszerne bazy danych, szukając badań opublikowanych w latach 1990-2025, które dotyczyły narażenia na pestycydy w pracy i występowania ALS.
Spośród setek artykułów wyselekcjonowano 11 najbardziej odpowiednich badań, obejmujących łącznie 1734 przypadki ALS oraz 457 przypadków niesprecyzowanej choroby neuronu ruchowego.
Wyniki analizy: Znaczące zwiększenie ryzyka
Okazało się, że jakiekolwiek zawodowe narażenie na pestycydy wiązało się z podwyższonym o 60 procent ryzykiem wystąpienia ALS w porównaniu z osobami, które nie miały z nimi kontaktu.
Co więcej, intensywność ekspozycji miała kluczowe znaczenie:
- narażenie na wysokie stężenia pestycydów niemal trzykrotnie (o 200 procent) zwiększało ryzyko ALS,
- narażenie na niższe stężenia podwajało ryzyko (wzrost o 100 procent).
Różne typy pestycydów również wykazały odmienne stopnie zagrożenia:
- kontakt z herbicydami zwiększał ryzyko choroby o 70 procent,
- narażenie na insektycydy lub fungicydy wiązało się z ryzykiem wyższym o 60 procent.
Kluczowym odkryciem było zróżnicowanie ryzyka w zależności od płci.
Analiza danych z trzech badań, które uwzględniały podział na płeć, wykazała, że u mężczyzn narażonych na pestycydy ryzyko zachorowania na ALS było dwukrotnie wyższe niż u mężczyzn bez takiej ekspozycji. U kobiet natomiast nie zaobserwowano zwiększonego ryzyka.
Ograniczenia badań i dalsze kroki
Autorzy analizy podkreślają, że ich praca ma pewne ograniczenia. Niewielka liczba dostępnych badań, które precyzyjnie oceniały związek między pestycydami a ALS, oraz często mało dokładna ocena narażenia na te substancje (oparta zazwyczaj na odpowiedziach na kilka pytań), mogą wpływać na ostateczne wnioski.
Mimo tych zastrzeżeń, naukowcy są zgodni, że wyniki ich analizy znacząco poszerzają bazę dowodową wskazującą, iż zawodowe narażenie na pestycydy może zwiększać ryzyko ALS. Jest to silny sygnał, aby wdrożyć działania mające na celu ograniczenie ekspozycji pracowników na te związki.
Aby uzyskać jeszcze bardziej przekonujące dowody dotyczące środowiskowych czynników ryzyka ALS, konieczne jest udoskonalenie metodologii badań, precyzyjniejsza ocena narażenia na pestycydy, staranniejszy dobór grup kontrolnych oraz uwzględnianie potencjalnych czynników zakłócających, w tym interakcji między różnymi czynnikami ryzyka.
