- Hormonalna terapia menopauzalna (HTM) może znacząco obniżać ryzyko demencji, w tym choroby Alzheimera, zwłaszcza u określonych grup kobiet.
- To największe dotąd badanie w tej dziedzinie, które zmienia perspektywę na korzyści płynące z HTM, wykraczając poza łagodzenie objawów menopauzy.
- Wyniki mogą prowadzić do bardziej spersonalizowanego podejścia w doborze terapii hormonalnej, uwzględniającego indywidualne czynniki ryzyka i historię pacjentki.
Czy hormonalna terapia menopauzalna chroni przed demencją? Przełomowe wyniki badań
Hormonalna terapia menopauzalna (HTM) może realnie obniżać ryzyko demencji, w tym jej najczęstszej postaci - choroby Alzheimera. Takie wnioski płyną z szeroko zakrojonego brytyjskiego badania, które ukazało się na łamach prestiżowego czasopisma "Alzheimer's and Dementia". To największe dotychczasowe opracowanie dotyczące tego zagadnienia, które może zmienić podejście do stosowania terapii hormonalnej u kobiet.
Naukowcy z University of East Anglia i z University of Exeter przeanalizowali dane blisko 183 450 kobiet po menopauzie, pochodzące z brytyjskiej bazy UK Biobank. Badacze monitorowali stan ich zdrowia przez średnio 13,3 roku. W tym okresie odnotowali blisko 4 tysiące przypadków demencji.
Skupili się na tym, czy stosowanie HTM przez co najmniej rok miało wpływ na ryzyko rozwoju demencji i jak na tę zależność oddziaływały czynniki biologiczne oraz genetyczne.
Po uwzględnieniu innych czynników, które mogły mieć wpływ na terapię i ryzyko demencji, odkryli, że u kobiet stosujących HTM ryzyko wystąpienia demencji było niższe o 10 procent, a choroby Alzheimera - o 16 procent w porównaniu z kobietami, które nigdy nie stosowały tej terapii.
Kto odnosi największe korzyści z HTM?
Ważnym wnioskiem z badania jest to, że efekt ochronny HTM nie był jednakowy dla wszystkich kobiet. Prof. Anne-Marie Minihane, która kierowała badaniem z Norwich Institute for Healthy Aging na University of East Anglia, podkreślała, że największy spadek ryzyka zaobserwowano w konkretnych grupach. * Kobiety po menopauzie chirurgicznej, wywołanej na przykład operacyjnym usunięciem jajników, odniosły największe korzyści.
W ich przypadku ryzyko wystąpienia jakiejkolwiek postaci demencji było niższe o 26 procent w porównaniu z kobietami, które nie stosowały terapii. * "Zaobserwowaliśmy również, że kobiety, których organizmy naturalnie wytwarzały w ciągu życia mniej estrogenu - z powodu późnego rozpoczęcia miesiączkowania lub wczesnej menopauzy - zdawały się odnosić większe korzyści z hormonalnej terapii menopauzalnej" - powiedziała badaczka.
HTM obniżała u nich ryzyko wystąpienia demencji dowolnego typu o 16 procent. Istotną rolę odegrały również uwarunkowania genetyczne.
Związek między stosowaniem HTM a demencją był silniejszy u kobiet będących nosicielkami wariantu genu ApoE epsilon4 - znanego czynnika ryzyka sporadycznej postaci choroby Alzheimera. "To niezwykle istotne, ponieważ osoby z wariantem ApoE epsilon4 są zazwyczaj bardziej narażone (na demencję - PAP), a jednocześnie mają do dyspozycji mniejszą liczbą sprawdzonych metod profilaktyki" - oceniła prof. Minihane.
Wiek ma znaczenie. Hipoteza "krytycznego okna"
Badacze zwrócili uwagę, że wiek, w którym kobiety rozpoczynały terapię hormonalną, również wpływał na wyniki. Ryzyko demencji malało w największym stopniu u kobiet, które rozpoczęły HTM w wieku od 46 do 56 lat. Jeśli terapię rozpoczynano później, takich samych korzyści nie odnotowano.
To potwierdza hipotezę tak zwanego "krytycznego okna", która sugeruje, że terapia hormonalna może być bardziej skuteczna i przynosić większe korzyści, jeśli zostanie wdrożona w okresie okołomenopauzalnym, a nie w późniejszym wieku. Najnowsze badanie jest kontynuacją wcześniejszych prac naukowców z University of East Anglia.
Już wtedy wykazali oni, że stosowanie HTM wiąże się z lepszą pamięcią i sprawnością poznawczą, a także z większą objętością mózgu w późniejszym wieku u kobiet, które są nosicielkami wariantu ApoE epsilon4.
Spersonalizowane podejście do HTM kluczem do przyszłości
Prof.
Minihane skomentowała, że nowe wyniki potwierdzają wcześniejsze ustalenia: wpływ terapii hormonalnej na zdrowie mózgu jest złożony i zależy od indywidualnych czynników biologicznych. "Choć HTM od dawna przepisywano głównie w celu łagodzenia objawów menopauzy, takich jak uderzenia gorąca i nocne poty, nasza praca sugeruje, że u niektórych kobiet może ona również odgrywać rolę w utrzymaniu sprawności poznawczej w dłuższej perspektywie" - oceniła specjalistka.
Demencja dotyka miliony ludzi na całym świecie. Kobiety stanowią niemal dwie trzecie osób cierpiących na chorobę Alzheimera, czyli najczęstszą postać demencji.
Wśród przyczyn tego zjawiska wymienia się:
- dłuższy czas życia kobiet,
- wpływ menopauzy na metabolizm mózgu,
- fakt, że główny genetyczny czynnik ryzyka Alzheimera - wariant genu ApoE epsilon4 - silniej zwiększa ryzyko zachorowania u kobiet niż u mężczyzn.
Autorzy pracy podkreślają, że najnowsze wyniki stanowią podstawę do bardziej zindywidualizowanego podejścia do przepisywania hormonalnej terapii menopauzalnej.
Pod uwagę należy wziąć:
- przyczyny menopauzy,
- ryzyko genetyczne,
- łączną ekspozycję na hormony w ciągu życia,
- wiek w momencie rozpoczęcia terapii.
