Można mieć rodzinę i nadal być samotnym. Naukowcy odkryli związek z demencją

Można mieszkać z partnerem, mieć rodzinę i regularnie spotykać się z bliskimi, a mimo to doświadczać przewlekłej samotności. To nie tylko problem emocjonalny. Trwające 30 lat badanie wykazało, że w tej grupie demencja rozwijała się znacznie częściej. Naukowcy wskazali, co naprawdę ma znaczenie.

Zasmucona starsza kobieta siedzi sama w fotelu. O wpływie samotności na demencję przeczytasz na Poradnik Zdrowie.
Autor: AI/ Wygenerowane przez AI AI wygenerowany obraz do artykułu
  • Przewlekłe poczucie samotności znacząco zwiększa ryzyko rozwoju demencji u osób starszych.
  • Nowe badanie pokazuje, że nawet bliskie otoczenie nie zawsze chroni przed wyniszczającym poczuciem osamotnienia.
  • Światowa Organizacja Zdrowia ostrzega, że samotność dotyka niemal co szóstą osobę na świecie i staje się poważnym wyzwaniem zdrowia publicznego.

Samotność - cichy wróg mózgu seniora

Przewlekła samotność nie jest jedynie przykrym stanem emocjonalnym, ale - jak dowodzą najnowsze badania - może mieć dramatyczne konsekwencje dla zdrowia, znacząco zwiększając ryzyko rozwoju demencji u osób starszych.

Naukowcy z Uniwersytetu w Bordeaux we Francji przez 30 lat obserwowali niemal 4 tysiące seniorów, a ich wnioski opublikowane w cenionym czasopiśmie "Aging & Mental Health" są alarmujące: u osób cierpiących na długotrwałe poczucie osamotnienia demencja rozwijała się niemal o połowę częściej niż u tych, którzy nigdy nie czuli się samotni.

To odkrycie rzuca nowe światło na problem samotności, który, według raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2025 roku, dotyczy blisko co szóstej osoby na świecie i stanowi jedno z najpilniejszych wyzwań zdrowia publicznego.

Badanie francuskich naukowców pokazuje, że poczucie osamotnienia, niezależnie od tego, czy mieszka się samemu, czy w otoczeniu bliskich, może podstępnie wyniszczać zdolności poznawcze, prowadząc do poważnych chorób, takich jak demencja.

Poradnik Zdrowie - Demencja

Trzydzieści lat obserwacji: jak mierzono samotność?

Badanie rozpoczęło się w 1988 roku i objęło 3777 osób w wieku powyżej 65 lat. Przez pierwsze osiem lat naukowcy regularnie pytali uczestników o to, jak często czują się samotni. Na podstawie ich odpowiedzi seniorów podzielono na trzy grupy:

  • Osoby, które nigdy nie czuły się samotne - stanowiły niemal połowę badanych (48,3 procenta).
  • Osoby doświadczające sporadycznej samotności - zgłaszały poczucie osamotnienia podczas jednej lub dwóch wizyt kontrolnych (34,4 procenta uczestników).
  • Osoby doświadczające przewlekłej samotności - deklarowały samotność podczas trzech lub czterech wizyt (17,3 procenta badanych).

W kolejnym etapie, który rozpoczął się w latach 1995-1996, naukowcy kontynuowali obserwację 1540 osób. Okazało się, że u 560 z nich, czyli u 36,4 procenta wszystkich badanych w tej fazie, rozwinęła się demencja.

Dramatyczne statystyki: samotność zwiększa ryzyko demencji o ponad 15 punktów procentowych

Analiza danych wykazała wyraźne różnice w częstości występowania demencji między grupami. Wśród osób, które nigdy nie doświadczały samotności, choroba rozwinęła się u 33,1 procenta uczestników. W grupie odczuwającej samotność sporadycznie odsetek ten był niewiele wyższy i wyniósł 34,5 procenta.

Prawdziwie alarmujące dane dotyczą jednak grupy osób doświadczających przewlekłej samotności. W tej grupie demencja rozwinęła się u aż 49,1 procenta uczestników. Oznacza to, że przewlekłe poczucie osamotnienia niemal o połowę, a precyzyjniej o 16 punktów procentowych, zwiększało ryzyko utraty funkcji poznawczych w porównaniu do osób, które nigdy nie czuły się samotne.

Samotność mimo bliskości? Niesatysfakcjonujące relacje bolą podwójnie

Co istotne, badacze zwrócili uwagę, że mieszkanie z partnerem, partnerką czy rodziną nie zawsze chroni przed przewlekłą samotnością. Prawie 30 procent osób cierpiących na długotrwałe poczucie osamotnienia w badanej grupie nie mieszkało w pojedynkę.

"Pokazuje to, że podatność na samotność może wynikać również z niesatysfakcjonujących relacji, obciążeń związanych z opieką nad innymi lub braku wartościowych, nadających życiu sens aktywności" - wyjaśniła Yvanna Simon, główna autorka badania, cytowana w komunikacie prasowym. Jej słowa podkreślają, że jakość relacji i poczucie sensu życia są kluczowe, niezależnie od fizycznej obecności innych ludzi.

Globalne wyzwanie: demencja i słabnące więzi społeczne

Zespół z Bordeaux podkreśla, że wyniki ich badań wpisują się w dwa globalne wyzwania zdrowia publicznego: rosnące obciążenie demencją na świecie oraz postępujące osłabienie więzi społecznych. Problem samotności jest bowiem powszechny, o czym świadczą dane Światowej Organizacji Zdrowia.

Opublikowany w 2025 roku raport WHO "Od samotności do więzi społecznych" (ang. "From loneliness to social connection") szacował, że w latach 2014-2023 aż 16 procent ludzi na świecie - czyli blisko co szósta osoba - doświadczało samotności.

Problem ten dotyczył wszystkich grup wiekowych i regionów. Najczęściej samotność deklarowały nastolatki (20,9 procenta w wieku 13-17 lat) oraz młodzi dorośli (17,4 procenta w grupie wiekowej 18-29 lat). Co ciekawe, poczucie samotności było częstsze w krajach o niskich dochodach (około 24 procent), natomiast najniższy wskaźnik zgłaszano w Europie (około 10 procent).

W kontekście osób starszych WHO rozróżnia samotność (subiektywne odczucie braku więzi) od izolacji społecznej (obiektywny stan, w którym osoba ma niewielką liczbę ról społecznych, relacji i interakcji). Raport wskazał, że na izolację społeczną cierpi od 25 do 34 procent seniorów, natomiast samotność odczuwało 11,8 procenta osób w tej grupie wiekowej.

Kto jest najbardziej narażony na samotność?

Raport WHO jasno wskazuje, że niektóre grupy społeczne są szczególnie narażone na doświadczanie samotności i izolacji. Należą do nich przede wszystkim osoby z niepełnosprawnością, migranci oraz osoby ze społeczności LGBTIQ+, u których ryzyko poczucia osamotnienia jest wyższe niż w pozostałych grupach społeczeństwa.

Te dane podkreślają potrzebę kompleksowego podejścia do problemu samotności, uwzględniającego różnorodne czynniki i wsparcie dla najbardziej narażonych.

Podcasty o zdrowiu. Poleca Poradnik Zdrowie
Nadciśnienie tętnicze. Posłuchaj jakie są objawy, przyczyny, leczenie i dieta. To materiał z cyklu DOBRZE POSŁUCHAĆ. Podcasty z poradami