Trzustka odgrywa istotną rolę w procesach trawienia i regulacji poziomu cukru we krwi, jednak choroby tego narządu przez długi czas mogą nie dawać wyraźnych objawów. Trzustka znajduje się w tylnej części jamy brzusznej i odpowiada za produkcję enzymów oraz hormonów wspierających trawienie i utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy. „Jednym z powodów, dla których wskaźniki przeżywalności są tak niskie, jest to, że wczesne wykrycie raka trzustki jest trudne” – mówi Andrew Hendifar, dyrektor Samuel Oschin Comprehensive Cancer Center w Los Angeles. Podobne trudności dotyczą także innych chorób trzustki, w tym zapalenia, które również może rozwijać się bez jednoznacznych objawów.
Stolec jako objaw problemów z trzustką
Jednym z pierwszych sygnałów mogą być zmiany w wyglądzie stolca. Jasny, unoszący się na wodzie stolec wskazuje na zaburzenia wchłaniania składników odżywczych. „Enzymy, które produkuje twoja trzustka, pomagają trawić tłuszcze w diecie” – wyjaśnia Andrew Hendifar. Gdy produkcja enzymów zostaje zaburzona, pojawia się niestrawiony tłuszcz w kale. „Woda w toalecie będzie miała warstwę przypominającą olej” – dodaje specjalista.
Ból brzucha i promieniujący ból pleców a choroby trzustki
Ból jest jednym z najczęstszych objawów chorób trzustki, ale jego charakter bywa różny. „Jeśli ból zaczyna się w środkowej części ciała, a następnie promieniuje do środkowej lub dolnej części pleców i utrzymuje się przez tygodnie, może to być objaw raka trzustki” – mówi Ted Epperly, lekarz medycyny rodzinnej i prezes Full Circle Health. W ostrym zapaleniu trzustki ból pojawia się nagle, ma intensywny charakter i koncentruje się w środkowej części brzucha.
Nagła cukrzyca lub pogorszenie jej kontroli jako sygnał trzustki
Trzustka produkuje insulinę i glukagon, które regulują poziom cukru we krwi. Zaburzenia pracy tego narządu mogą prowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2 lub nagłego pogorszenia jej kontroli. „Te nagłe zmiany w stanie cukrzycy bez oczywistego wyjaśnienia, to rzeczy, które obserwujemy u pacjentów z rakiem trzustki” – podkreśla Andrew Hendifar.
Nudności po tłustych posiłkach i problemy z trawieniem
Nudności i wymioty, zwłaszcza po spożyciu tłustych potraw, mogą wskazywać na zaburzenia pracy trzustki. „Hamburgery często wywołują nudności, podobnie jak awokado i orzechy, które są bogate w tłuszcz” – mówi Andrew Hendifar. „Pizza to kolejny produkt, który jest szczególnie trudny dla pacjentów z uszkodzoną trzustką”. W takich przypadkach organizm ma trudności z trawieniem tłuszczów.
Szybka, niewyjaśniona utrata masy ciała jako objaw choroby trzustki
Nagła utrata wagi bez wyraźnej przyczyny może być związana z chorobami trzustki. Zaburzenia trawienia i wchłaniania składników odżywczych prowadzą do spadku masy ciała. Dane kliniczne wskazują, że u części pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki dochodzi do utraty ponad 10 proc. masy ciała w ciągu roku.
Statystyki raka trzustki w Polsce
Rak trzustki należy do najgroźniejszych nowotworów w Polsce, mimo że nie występuje najczęściej. Każdego roku diagnozuje się około 3,5–4 tys. nowych przypadków, a liczba zgonów jest bardzo zbliżona i sięga nawet 4–5 tys. rocznie, co oznacza jedną z najwyższych śmiertelności spośród wszystkich nowotworów . W 2018 roku odnotowano dokładnie 3837 zachorowań, a ryzyko wyraźnie rośnie wraz z wiekiem, szczególnie po 50. roku życia . Wskaźniki przeżycia pozostają bardzo niskie – 5-letnie przeżycie wynosi około 10%, a w wielu analizach jeszcze mniej, co wynika głównie z późnego rozpoznania choroby . Dane długoterminowe pokazują również wyraźny trend wzrostowy – w Polsce w latach 1996–2018 zachorowalność wzrosła o 18%, a umieralność aż o 45%, co wiąże się m.in. ze starzeniem się społeczeństwa . Rak trzustki zajmuje stosunkowo odległe miejsce pod względem liczby zachorowań, ale znajduje się w czołówce przyczyn zgonów nowotworowych, co odzwierciedla jego agresywny przebieg i trudności diagnostyczne.
