- Retinopatia cukrzycowa powstaje w wyniku uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych dostarczających tlen do siatkówki oka
- Według danych Acta Diabetologica problem retinopatii dotyczy około 12 proc. wszystkich chorych na cukrzycę w Polsce
- Choroba rozwija się w czterech etapach, prowadząc od małych uwypukleń po wzrost wadliwych naczyń krwionośnych
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca osobom z cukrzycą typu 2 badanie okulistyczne zaraz po usłyszeniu diagnozy
- Wczesne stadia uszkodzenia wzroku często nie dają żadnych objawów bólowych ani wyraźnych zaburzeń widzenia
Retinopatia cukrzycowa: co to jest i dlaczego uszkadza siatkówkę?
Retinopatia cukrzycowa to powikłanie cukrzycy, które dotyczy oczu. Dochodzi do niej, gdy uszkodzeniu ulegają drobne naczynia krwionośne w siatkówce, czyli części oka odpowiedzialnej za odbieranie obrazu. Przy długotrwale podwyższonej glukozie naczynia zaczynają przeciekać albo się zamykają, a siatkówka dostaje mniej tlenu.
Siatkówka jest bardzo wrażliwa na zaburzenia ukrwienia, bo do prawidłowej pracy potrzebuje stałego dopływu tlenu i składników odżywczych. W cukrzycy zmiany mogą narastać powoli i długo nie dawać bólu ani wyraźnych objawów. Dlatego retinopatia bywa częstą przyczyną pogorszenia wzroku u dorosłych, choć przy dobrej kontroli cukrzycy można ją skutecznie hamować.
Jak wysoki poziom glukozy uszkadza naczynia w siatkówce?
Długotrwale podwyższona glukoza uruchamia procesy, które uszkadzają delikatne naczynia krwionośne w oku. Nadmiar cukru sprzyja powstawaniu substancji szkodliwych dla komórek budujących ściany naczyń, przez co tkanki gorzej się regenerują. Jak opisano w The Journal of Clinical Investigation, pojawia się też stres oksydacyjny i osłabienie naturalnej bariery chroniącej wnętrze oka.
Kiedy komórki naczyń włosowatych obumierają, naczynia robią się kruche i zaczynają przeciekać, a to sprzyja obrzękowi siatkówki. Organizm próbuje to kompensować, ale proces naprawy bywa nieprawidłowy i problem narasta. W efekcie siatkówka dostaje mniej tlenu, a widzenie stopniowo się pogarsza.
Etapy retinopatii cukrzycowej: jak choroba postępuje?
Retinopatia cukrzycowa rozwija się etapami, a każdy kolejny zwykle wiąże się z większym ryzykiem pogorszenia widzenia. Początkowo zmiany mogą być trudne do zauważenia, ale z czasem, bez odpowiedniego postępowania, stan siatkówki się pogarsza. National Eye Institute wyróżnia cztery fazy tej choroby:
- łagodna retinopatia nieproliferacyjna, w której pojawiają się jedynie małe uwypuklenia w naczyniach krwionośnych
- umiarkowana retinopatia nieproliferacyjna, gdy część naczyń zostaje zablokowana i przestaje odżywiać siatkówkę
- ciężka retinopatia nieproliferacyjna, kiedy blokada dotyczy już dużych obszarów siatkówki, a organizm zaczyna wysyłać sygnały o potrzebie nowych naczyń
- retinopatia proliferacyjna, czyli etap zaawansowany, w którym rosną nowe, wadliwe naczynia krwionośne mogące krwawić do wnętrza oka.
Pierwsze objawy retinopatii cukrzycowej: dlaczego łatwo je przeoczyć?
We wczesnym etapie retinopatia cukrzycowa często nie daje żadnych dolegliwości. Uszkodzenia mogą postępować, mimo że na co dzień widzisz wyraźnie i normalnie funkcjonujesz. Dlatego wiele osób dowiaduje się o problemie dopiero podczas rutynowego badania okulistycznego, czasem już w zaawansowanym stadium.
Czasem pojawiają się też subtelne sygnały, na przykład chwilowe trudności z czytaniem drobnego druku albo okresowe rozmazywanie obrazu w oddali. National Eye Institute podaje, że wahania ostrości widzenia mogą się pojawiać i znikać, przez co łatwo je zlekceważyć. Jeśli widzenie zmienia się w ciągu dnia, może to sugerować, że wahania glukozy wpływają na oczy.
Badanie dna oka w cukrzycy: jak często je wykonywać?
W cukrzycy regularne badanie dna oka pomaga wykryć retinopatię na etapie, na którym można spowolnić jej postęp. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca, aby przy cukrzycy typu 2 wykonać pierwsze badanie okulistyczne zaraz po rozpoznaniu choroby. Przy cukrzycy typu 1 zalecany termin to pierwsze 5 lat od zachorowania.
Dalsze kontrole dobiera się indywidualnie, ale najczęściej obowiązuje taki schemat:
- przy braku zmian w siatkówce badanie wykonuje się co 1–2 lata
- w przypadku wykrycia łagodnych zmian kontrola odbywa się co 6–12 miesięcy
- przy cięższych postaciach choroby wizyty mogą być konieczne nawet co 3 miesiące
Według danych opublikowanych w Acta Diabetologica retinopatia dotyczy w Polsce około 12 proc. osób z cukrzycą. Ta liczba pokazuje, że badania kontrolne mają sens, bo wczesne wykrycie daje szansę na zahamowanie postępu zmian.
Jak chronić wzrok przy cukrzycy? Praktyczne wskazówki
Najwięcej daje stabilny poziom glukozy i regularna kontrola ciśnienia tętniczego. Im mniej gwałtownych skoków cukru, tym wolniej postępują uszkodzenia drobnych naczyń w siatkówce. Wczesne zmiany często da się zahamować dietą i lekami, dlatego nie warto czekać na wyraźne pogorszenie widzenia.
Warto traktować badanie okulistyczne i dno oka jak stały element kontroli cukrzycy i pilnować terminów. Retinopatia wykryta wcześnie nie musi oznaczać trwałych problemów ze wzrokiem. Profilaktyka i regularne kontrole to najprostszy sposób, by długo zachować dobre widzenie.
4 choroby oczu, które powoduje cukrzyca GALERIA
4
Źródła:
