- Większość torbieli jajnika to torbiele czynnościowe związane z cyklem miesiączkowym i zwykle znikają samoistnie
- Nagły ból podbrzusza z wymiotami lub gorączką może sugerować pęknięcie torbieli i wymaga pilnej pomocy na SOR
- Podstawą rozpoznania jest USG dopochwowe, które pozwala ocenić wielkość i budowę torbieli
- Małe torbiele często wystarczy obserwować, a gdy potrzebny jest zabieg, zwykle można go wykonać małoinwazyjnie
- W ramach NFZ możesz zapisać się do ginekologa bez skierowania od lekarza rodzinnego
Co to jest torbiel jajnika i skąd się bierze?
Torbiel jajnika to wypełniona płynem przestrzeń, która tworzy się w jajniku lub na jego powierzchni. Większość torbieli powstaje naturalnie w trakcie cyklu miesiączkowego i wtedy mówimy o torbielach czynnościowych. Jedną z nich jest torbiel pęcherzykowa. Pojawia się, gdy pęcherzyk z komórką jajową nie pęka i zamiast uwolnić jajeczko, dalej rośnie.
Drugi typ może powstać po owulacji, gdy miejsce po uwolnionej komórce jajowej zostaje zablokowane i zaczyna gromadzić płyn. Nie wszystkie torbiele mają związek z miesiączką i część z nich wymaga uważniejszej kontroli lekarskiej. Mayo Clinic wymienia między innymi:
- torbiele skórzaste (teratoma), które powstają z komórek produkujących jajeczka
- torbielaki (cystadenoma) rozwijające się na powierzchni jajnika
- endometriomy, czyli torbiele powstałe w wyniku endometriozy, gdy tkanka macicy narasta na jajniku.
Kiedy torbiel jajnika wymaga pilnej pomocy? Alarmujące objawy
Wiele torbieli nie daje żadnych objawów i wchłania się samoistnie po kilku cyklach. Są jednak sytuacje, które wymagają natychmiastowej reakcji. Jeśli pojawia się nagły i bardzo silny ból w podbrzuszu lub w okolicy miednicy, nie zwlekaj z konsultacją lekarską. Taki ból może wiązać się z pęknięciem torbieli albo skrętem jajnika, czyli stanem groźnym dla zdrowia.
Według Mayo Clinic należy szukać pomocy medycznej w trybie pilnym, jeśli silnemu bólowi brzucha towarzyszą dodatkowe objawy:
- gorączka lub wymioty
- szybki oddech i zawroty głowy
- uczucie osłabienia lub zimna, wilgotna skóra (objawy wstrząsu)
W takich sytuacjach najlepiej zgłosić się bezpośrednio na Szpitalny Oddział Ratunkowy. Szybka ocena stanu zdrowia zmniejsza ryzyko powikłań i pozwala szybciej rozpocząć leczenie.
Jak rozpoznać torbiel jajnika? Najważniejsze badania
Rozpoznanie torbieli jajnika zaczyna się od wywiadu i podstawowego badania ginekologicznego. Jeśli lekarz podejrzewa torbiel, zwykle zleca test ciążowy, aby wykluczyć ciążę jako przyczynę dolegliwości. Kolejnym krokiem jest badanie obrazowe, które pozwala ocenić strukturę jajników.
Podstawowym badaniem jest USG dopochwowe, które daje wyraźny obraz jajników. StatPearls podaje, że USG pozwala ocenić wielkość torbieli, jej zawartość oraz to, czy zmiana jest płynna, czy lita. W niektórych przypadkach, zwłaszcza u kobiet po menopauzie, lekarz może zlecić badanie krwi na CA 125. Podwyższony wynik, razem z obrazem USG, pomaga ocenić ryzyko zmian nowotworowych.
Jak leczy się torbiel jajnika? Obserwacja, leki i operacja
Dobór leczenia zależy od wieku pacjentki, wielkości torbieli oraz tego, czy wywołuje ból. Często wystarcza obserwacja, czyli kontrolne USG po kilku miesiącach. Jeśli torbiel jest mała i wypełniona płynem, zwykle może wchłonąć się samoistnie i nie wymaga leczenia.
Jeśli sama obserwacja nie wystarcza, lekarz może zaproponować:
- leczenie farmakologiczne w postaci antykoncepcji hormonalnej, która zapobiega powstawaniu nowych zmian, choć nie zmniejsza tych już istniejących
- usunięcie samej torbieli z zachowaniem jajnika (torbielektomia)
- usunięcie całego jajnika wraz z torbielą, jeśli zmiana jest bardzo duża lub budzi niepokój onkologiczny
O operacji najczęściej rozważa się wtedy, gdy torbiel rośnie, powoduje ból albo lekarz podejrzewa, że nie jest to torbiel czynnościowa. Wiele zabiegów można wykonać metodą małoinwazyjną, co zwykle skraca czas powrotu do zdrowia.
Ginekolog na NFZ: jak zapisać się bez skierowania i co ci przysługuje
W ramach NFZ do ginekologa możesz zapisać się bez skierowania od lekarza rodzinnego. Wystarczy umówić wizytę w placówce, która ma umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Na pierwszej wizycie lekarz ocenia sytuację i planuje dalsze postępowanie.
Narodowy Fundusz Zdrowia informuje, że pacjentka ma prawo do bezpłatnych badań diagnostycznych zleconych przez specjalistę. Jeśli torbiel wymaga operacji, możesz wybrać dowolny szpital w Polsce, który ma kontrakt z NFZ. W sytuacji nagłej pomoc powinna zostać udzielona natychmiast, także wtedy, gdy nie masz przy sobie dokumentów albo nie masz stałego lekarza prowadzącego. Regularne kontrolne USG raz w roku pomaga wykryć torbiele na etapie, na którym często wystarcza obserwacja.
8
Źródła:
