- Szacuje się, że nawet 74 procent przypadków osteoporozy pozostaje całkowicie nierozpoznanych
- Profilaktyczną ocenę gęstości kości powinna przejść każda kobieta po 65 roku życia i mężczyzna po siedemdziesiątce
- Przed badaniem densytometrycznym należy odstawić wszelkie suplementy zawierające wapń na co najmniej 24 godziny
- Samo badanie diagnostyczne jest całkowicie bezbolesne i trwa zazwyczaj od 10 do 30 minut
Ukryta epidemia w Polsce. Dlaczego diagnostyka osteoporozy jest kluczowa?
Utrata masy kostnej wraz z wiekiem jest całkowicie naturalnym procesem organizmu. Niestety u wielu osób prowadzi to do poważnej choroby, którą w naszym kraju diagnozuje się zdecydowanie zbyt rzadko. Szacuje się, że na osteoporozę choruje w Polsce ponad dwa miliony osób, ale aż 74 procent przypadków pozostaje nierozpoznanych.
Tak ogromne niedoszacowanie sprawia, że badanie densytometryczne jest absolutnie kluczowym narzędziem w profilaktyce i diagnostyce. Brak odpowiednio wczesnego wykrycia osteoporozy skutkuje bolesnymi złamaniami niskoenergetycznymi, których rocznie odnotowuje się ponad sto dwadzieścia tysięcy. Jeśli chcesz uniknąć niebezpiecznych powikłań i zachować pełną sprawność, musisz regularnie kontrolować stan swojego układu szkieletowego.
Kto i kiedy powinien wykonać badanie gęstości kości?
Złamania w podeszłym wieku są powszechnym problemem, dlatego każda kobieta po ukończeniu 65 lat oraz każdy mężczyzna po 70 roku życia powinni przejść ocenę gęstości kości. Badanie densytometryczne należy wykonać u tych pacjentów profilaktycznie, nawet jeśli wcześniej nie pojawiały się u nich żadne niepokojące objawy. Sytuacja wygląda inaczej w przypadku młodszych osób w okresie pomenopauzalnym oraz mężczyzn między 50 a 69 rokiem życia.
W tej grupie wiekowej densytometria jest wskazana, jeśli występują u ciebie dodatkowe czynniki ryzyka złamań:
- wcześniejsze złamanie kości po ukończeniu 50 lat
- codzienne palenie papierosów lub nadużywanie alkoholu
- bardzo niska masa ciała
- przyjmowanie glikokortykosteroidów przez okres dłuższy niż trzy miesiące
- choroby towarzyszące takie jak reumatoidalne zapalenie stawów lub cukrzyca typu pierwszego
- przypadki złamania biodra u twoich rodziców.
Jak się przygotować do densytometrii? Kilka prostych zasad
Wiele badań medycznych wymaga rygorystycznych głodówek, ale w przypadku densytometrii możesz w dniu wizyty odżywiać się całkowicie normalnie. Musisz jedynie odstawić wszelkie suplementy zawierające wapń na co najmniej 24 godziny przed planowanym badaniem. Jeśli w ostatnim czasie podano ci kontrast do tomografii komputerowej lub przechodziłeś badanie z użyciem baru, poinformuj o tym lekarza.
W takiej sytuacji na ocenę gęstości kości trzeba będzie poczekać od 10 do 14 dni, aby substancje te nie zafałszowały wyników. Zadbaj również o odpowiedni ubiór, który zapewni ci komfort i sprawny przebieg procedury medycznej. Najlepiej sprawdzi się luźna odzież pozbawiona jakichkolwiek metalowych elementów.
Polecany artykuł:
Przebieg wizyty w gabinecie. Jak wygląda badanie densytometryczne?
Cała procedura jest całkowicie bezbolesna i zazwyczaj trwa zaledwie od 10 do 30 minut. Podczas badania położysz się na plecach na specjalnym wyściełanym stole, a jeśli twój strój nie ma metalowych części, najprawdopodobniej pozostaniesz w swoich ubraniach. Technik może poprosić cię o wyprostowanie nóg lub ułożenie ich na dedykowanej platformie, aby ułatwić maszynie dostęp do diagnozowanych obszarów.
Następnie jedno ramię skanera przesunie się nad twoimi biodrami oraz kręgosłupem, podczas gdy drugie urządzenie będzie pracować pod tobą. W tym czasie musisz leżeć całkowicie nieruchomo, aby uzyskane obrazy rentgenowskie były maksymalnie precyzyjne. Przed wejściem na stół pamiętaj tylko o zdjęciu biżuterii, okularów, wyciąganych aparatów ortodontycznych oraz odłożeniu kluczy i portfela.
Dostępność densytometrii na NFZ. Jak uzyskać darmowe badanie?
Otrzymanie skierowania na darmowe badanie w ramach ubezpieczenia zdrowotnego wymaga odpowiedniej ścieżki medycznej. Densytometria nie jest kontraktowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia jako pojedyncze badanie, na które skieruje cię lekarz pierwszego kontaktu. Aby procedura była bezpłatna, musi zostać zlecona w ramach wizyty w specjalistycznej poradni leczenia osteoporozy, reumatologicznej, endokrynologicznej lub ortopedycznej.
Pamiętaj jednak, że dana przychodnia musi mieć podpisaną umowę z NFZ na realizację takich świadczeń. Jeśli lekarz specjalista oceni twoje ryzyko złamania na ponad 10 procent lub masz już za sobą tak zwane złamanie niskoenergetyczne, automatycznie otrzymasz skierowanie na diagnostykę. Po badaniu wrócisz do poradni, gdzie lekarz omówi z tobą wyniki i w razie potrzeby natychmiast wdroży odpowiednie leczenie farmakologiczne.
Zobacz galerię: Sprawdź, czy grozi ci osteoporoza
11
Interpretacja wyników densytometrii – co oznaczają wskaźniki T-score i Z-score?
Po badaniu densytometrycznym otrzymasz od lekarza raport zawierający dwa kluczowe wskaźniki: T-score oraz Z-score. Pierwszy z nich, T-score, jest podstawowym narzędziem diagnostycznym. Porównuje on twoją gęstość mineralną kości do gęstości kości zdrowej, młodej osoby dorosłej tej samej płci. Im niższa wartość tego wskaźnika, tym cieńsze są twoje kości i wyższe ryzyko złamania.
Wskaźnik Z-score pełni natomiast funkcję pomocniczą. Zestawia on twoją gęstość kości ze średnią wartością dla osób w tym samym wieku, tej samej płci i o podobnej budowie ciała. Znacznie zaniżony lub zawyżony wynik Z-score może sugerować, że utrata masy kostnej jest spowodowana innymi czynnikami niż tylko naturalny proces starzenia. W takiej sytuacji lekarz może zlecić dodatkowe badania w celu znalezienia przyczyny.
Osteopenia a osteoporoza – czym się różnią i jak je interpretować na podstawie wyniku?
Choć oba terminy dotyczą osłabienia struktury kości, oznaczają różny stopień zaawansowania problemu. Osteopenia to stan obniżonej gęstości mineralnej kości, który jest etapem pośrednim między zdrowym kośćcem a pełnoobjawową osteoporozą. Można ją traktować jako sygnał ostrzegawczy i istotny czynnik ryzyka rozwoju poważniejszej choroby.
Kluczem do rozróżnienia obu stanów jest wspomniany wcześniej wskaźnik T-score. Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), wynik pomiędzy -1,0 a -2,5 oznacza osteopenię. Jeśli natomiast twój T-score wynosi -2,5 lub mniej, diagnozuje się osteoporozę. To właśnie ta wartość graniczna wskazuje, że kości stały się na tyle kruche, iż ryzyko złamania jest bardzo wysokie.
Co dalej po otrzymaniu wyników? Dalsze kroki i zalecenia
Niezależnie od wyniku, pierwszym krokiem zawsze powinna być konsultacja z lekarzem, który zinterpretuje raport w kontekście twojego ogólnego stanu zdrowia i indywidualnych czynników ryzyka. Nawet jeśli gęstość twoich kości jest w normie, specjalista może zalecić działania profilaktyczne, takie jak modyfikacja diety czy regularna aktywność fizyczna, aby utrzymać ten stan jak najdłużej.
W przypadku diagnozy osteopenii lub osteoporozy lekarz opracuje dla ciebie kompleksowy plan leczenia. Zazwyczaj obejmuje on wprowadzenie diety bogatej w wapń i witaminę D, wdrożenie odpowiednich ćwiczeń wzmacniających oraz rezygnację z używek, takich jak papierosy i alkohol. Przy bardziej zaawansowanych zmianach konieczne może być również leczenie farmakologiczne, spowalniające utratę masy kostnej. Niezbędne będą także regularne, kontrolne badania densytometryczne, najczęściej co dwa lata, aby monitorować skuteczność terapii.
Źródła:
- MedlinePlus Medical Test — "Bone Density Scan"
- Osteoporosis International (Springer Nature Link) — M. S. LeBoff et al.
- RadiologyInfo.org
- Uchwała Nr LXVII/667/2023 Rady Miejskiej w Mielcu (Załącznik: "Program profilaktyczny wczesnego wykrywania osteoporozy ZAMIAST ZŁAMANIA ZRÓB BADANIA")
