- Anhedonia to stan polegający na drastycznym spadku zdolności do odczuwania przyjemności z codziennych czynności
- Według Cleveland Clinic problem ten najczęściej towarzyszy depresji, schizofrenii lub chorobie Parkinsona
- Lekarze badają brak odczuwania satysfakcji za pomocą specjalistycznych narzędzi, takich jak skala Snaith-Hamilton
- Nowoczesne metody leczenia obejmują stymulację magnetyczną mózgu, terapię ketaminą oraz stosowanie nowoczesnych leków
Anhedonia: co to jest i jakie daje objawy
Anhedonia to stan, w którym wyraźnie spada zdolność do odczuwania przyjemności z rzeczy, które wcześniej były ważne i dawały radość. Jak opisuje Harvard Health Publishing, osoba z anhedonią może przestać czuć satysfakcję z jedzenia ulubionych potraw, spotkań z bliskimi czy życia intymnego.
Często pojawia się też wrażenie, że codzienność stała się „pusta”, a praca i zwykłe obowiązki nie dają żadnego poczucia sensu ani nagrody. Anhedonia nie oznacza po prostu smutku. To częściej poczucie emocjonalnej pustki i słabsza reakcja na rzeczy, które zwykle poprawiają nastrój.
Możesz zauważyć, że hobby, spotkania i rozrywka nie wciągają jak kiedyś, a „poprawiacze humoru” przestają działać. Taki obraz objawów sugeruje problem z funkcjonowaniem układu nagrody w mózgu.
Dlaczego nic nie cieszy: możliwe przyczyny anhedonii
Jeśli zauważasz u siebie lub u bliskiej osoby brak odczuwania przyjemności, warto pamiętać, że anhedonia rzadko występuje „sama z siebie”. Według Cleveland Clinic najczęściej jest jednym z objawów innych problemów zdrowotnych, nie tylko psychicznych. Dlatego kluczowe jest ustalenie, z czym wiąże się ten objaw, bo od tego zależy dalsze postępowanie.
Do najczęstszych stanów i chorób, przy których może pojawić się anhedonia, należą:
- depresja
- schizofrenia
- zaburzenie afektywne dwubiegunowe
- zespół stresu pourazowego (PTSD)
- uzależnienia od różnych substancji
- choroba Parkinsona
- urazy mózgu.
Testy i skale na anhedonię: SHAPS i DARS
W diagnozowaniu anhedonii lekarze i terapeuci korzystają z ustandaryzowanych narzędzi, a nie wyłącznie z ogólnej rozmowy. Journal of Mood and Anxiety Disorders opisuje skalę Snaith-Hamilton (SHAPS), która pomaga ocenić, jak bardzo zmieniła się zdolność do przeżywania pozytywnych emocji.
Drugim narzędziem jest skala DARS. Skupia się na zainteresowaniach, motywacji oraz na tym, ile wysiłku kosztuje szukanie aktywności, które kiedyś były przyjemne. Publikacje dostępne w PubMed Central zwracają uwagę, że anhedonia może dotyczyć dwóch obszarów. Pierwszy to brak przyjemności „tu i teraz”, na przykład podczas jedzenia posiłku. Drugi to brak oczekiwania na nagrodę, czyli mniejsza chęć planowania miłych rzeczy i trudność w „czekaniu z radością”.
Kwestionariusze pomagają określić, który z tych elementów jest bardziej nasilony i jak wpływa to na codzienne funkcjonowanie.
Leczenie anhedonii: metody opisywane w badaniach
Leczenie anhedonii bywa inne niż postępowanie przy samym obniżeniu nastroju. Psychiatry and Clinical Neurosciences Reports wskazuje, że standardowe leki nie zawsze zmniejszają ten konkretny objaw, dlatego testuje się także inne podejścia. Dobór metody zależy od nasilenia objawów i od tego, czy wcześniejsze formy leczenia przyniosły efekt.
W badaniach klinicznych opisywano m.in. takie metody jak:
- ketaminę, która u wielu pacjentów powoduje szybkie zmniejszenie objawów
- stymulację magnetyczną mózgu (rTMS), pomocną zwłaszcza w depresji lekoopornej
- nowoczesne leki, takie jak wortioksetyna czy agomelatyna, które poprawiają odczuwanie przyjemności.
Gdzie szukać pomocy przy anhedonii w Polsce
Jeśli u ciebie lub u bliskiej osoby narasta obojętność i brak radości, nie warto odkładać szukania wsparcia. Serwis pacjent.gov.pl wskazuje, że brak odczuwania przyjemności jest jednym z sygnałów depresji i wymaga konsultacji. W Polsce pierwszym krokiem może być wizyta u lekarza rodzinnego, który pomoże w ocenie stanu ogólnego i wskaże dalszą ścieżkę.
Do psychiatry nie potrzebujesz skierowania i możesz zapisać się bezpośrednio na wizytę w ramach NFZ. Leczenie zwykle obejmuje kilka elementów, w tym psychoterapię indywidualną lub grupową, dietę i regularną aktywność fizyczną. Im wcześniej zaczniesz działać, tym większa szansa na poprawę samopoczucia i powrót do odczuwania przyjemności.
5
Źródła:
