- PTSD może wystąpić u każdego, kto doświadczył traumy lub był jej naocznym świadkiem
- Główne objawy to niekontrolowane powroty wspomnień, unikanie bodźców oraz nadmierna czujność i lęk
- Specjaliści diagnozują zaburzenie, gdy uciążliwe dolegliwości utrzymują się przez okres dłuższy niż miesiąc
- Według Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego problem dotyczy ponad 700 tysięcy dorosłych Polaków
- Wynik co najmniej 3 na 5 punktów w teście PC-PTSD-5 sugeruje konieczność konsultacji lekarskiej
Co to jest PTSD i kogo może dotyczyć
PTSD, czyli zespół stresu pourazowego, to zaburzenie psychiczne, które może rozwinąć się po doświadczeniu zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu. Często kojarzy się je z weteranami, ale może dotyczyć każdej osoby, która przeżyła traumę lub była jej świadkiem. Jak podaje National Center for PTSD, typowe sytuacje wyzwalające to narażenie na śmierć, poważne obrażenia albo przemoc seksualną.
PTSD może rozwinąć się także wtedy, gdy trauma nie dotyczyła bezpośrednio ciebie. Objawy mogą pojawić się po byciu świadkiem wypadku albo po informacji, że dramatyczne zdarzenie spotkało kogoś z najbliższych. Ryzyko dotyczy też osób, które w pracy regularnie stykają się z drastycznymi szczegółami takich zdarzeń, na przykład:
- ratowników medycznych i lekarzy
- strażaków
- policjantów
- pracowników służb pomocowych.
Objawy PTSD: cztery główne grupy
Objawy PTSD opisuje się jako cztery grupy zmian w samopoczuciu i zachowaniu. Pierwsza to intruzje, czyli niekontrolowane powroty wspomnień. Mogą mieć postać koszmarów albo nagłych, bardzo żywych przebłysków, które dają wrażenie, że trauma dzieje się ponownie.
Druga grupa objawów to unikanie tego, co przypomina o zdarzeniu. Osoba z PTSD może omijać konkretne miejsca i ludzi, unikać rozmów, a nawet odsuwać od siebie własne myśli związane z traumą. „American Family Physician” zwraca też uwagę na negatywne zmiany nastroju i myślenia, takie jak poczucie izolacji, trudność w odczuwaniu pozytywnych emocji albo obwinianie się o to, co się stało.
Ostatnia grupa objawów to nadmierne pobudzenie i wzmożona reaktywność. Osoba z PTSD może być stale czujna, łatwo się płoszyć i reagować złością nawet na drobiazgi. Częste są też kłopoty z koncentracją i zasypianiem, bo organizm pozostaje w gotowości, jakby zagrożenie nadal trwało.
Kiedy rozpoznaje się PTSD: objawy dłużej niż miesiąc
Nie każdy silny stres po trudnym przeżyciu oznacza od razu PTSD. Silne emocje, płacz czy problemy ze snem tuż po zdarzeniu mogą być naturalną reakcją organizmu. W praktyce o rozpoznaniu decyduje między innymi czas trwania objawów.
Jak podaje National Institute of Mental Health, o PTSD mówi się wtedy, gdy objawy utrzymują się dłużej niż 1 miesiąc. Jeśli trwają kilka tygodni i nie słabną, może to oznaczać, że organizm nie wraca do równowagi po traumie. Rozpoznanie stawia się też wtedy, gdy dolegliwości wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie, pracę albo relacje z bliskimi.
PTSD w Polsce: ile osób ma objawy
PTSD nie jest rzadkością, choć w Polsce wciąż mówi się o nim niewiele. Dane pokazują, że problem dotyczy dużej grupy osób. Jeśli masz takie objawy, nie jesteś wyjątkiem i nie oznacza to powodu do wstydu.
Z Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023–2030 wynika, że rozpowszechnienie PTSD wśród dorosłych w Polsce wynosi około 2,24 proc.. To przekłada się na około 704 tys. 700 dorosłych osób. Te liczby pokazują, jak ważna jest wiedza o objawach i dostępnych formach wsparcia.
Test PC-PTSD-5: jak działa i co oznacza wynik
Jeśli podejrzewasz u siebie PTSD, pomocny może być krótki test przesiewowy PC-PTSD-5. To kwestionariusz używany w placówkach medycznych do wstępnej oceny, czy pacjent może potrzebować dalszej diagnostyki. Zawiera pięć pytań o to, jak czułeś się w ostatnim miesiącu w związku z traumą.
Pytania dotyczą między innymi koszmarów, unikania wspomnień, stałej czujności, odrętwienia emocjonalnego i poczucia winy. National Center for PTSD podaje, że wynik 3 lub 4 na 5 punktów sugeruje wysokie prawdopodobieństwo PTSD. Taki test nie jest diagnozą, ale sygnałem, że warto skonsultować objawy z psychologiem albo psychiatrą.
Podejrzenie PTSD: co dalej krok po kroku
Jeśli u ciebie lub u bliskiej osoby pojawiają się objawy pasujące do PTSD, warto poszukać fachowej pomocy. Nieleczone PTSD może wiązać się z narastaniem trudności, w tym z problemami zdrowotnymi, nadużywaniem używek albo izolacją społeczną. Możliwy pierwszy krok to kontakt z lekarzem rodzinnym albo bezpośrednia wizyta u psychiatry lub psychoterapeuty.
Ważne jest też sprawdzenie, czy objawy nie wynikają z innych chorób albo z przyjmowanych leków, to ocenia specjalista. PTSD można leczyć, a jedną z metod jest specjalistyczna terapia traumy. Jeśli objawy się utrzymują i utrudniają codzienne życie, nie odkładaj szukania pomocy na później.
5
Źródła:
