Uzależnienie od alkoholu (AUD): co to jest i kiedy zaczyna się problem
Uzależnienie od alkoholu, nazywane przez lekarzy zaburzeniem używania alkoholu (AUD), to sytuacja, w której picie staje się przymusem i wymyka się spod kontroli. Nie sprowadza się to do „braku silnej woli”, tylko do problemu zdrowotnego, który wpływa na mózg i zachowanie. National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA) podkreśla, że o problemie mówimy wtedy, gdy alkohol wywołuje realne szkody w życiu, a mimo to osoba nie potrafi przestać pić.
Uzależnienie nie działa na zasadzie „jest albo nie ma”, tylko może mieć różne nasilenie, od łagodnego do ciężkiego. W kryteriach DSM-5 do rozpoznania wystarczy spełnienie 2 z 11 objawów w ciągu roku. To podejście pomaga wychwycić problem wcześniej, zanim zacznie mocno odbijać się na zdrowiu i relacjach.
Objawy uzależnienia od alkoholu: sygnały ostrzegawcze, które łatwo przeoczyć
Sygnały ostrzegawcze bywają mało spektakularne, dlatego łatwo je zracjonalizować i uznać za „normalne”. Niepokojące jest to, gdy regularnie pijesz więcej albo dłużej, niż planowałeś, a próby ograniczenia kończą się niepowodzeniem. Zwróć też uwagę, czy alkohol nie zaczyna zajmować ci głowy tak bardzo, że trudniej skupić się na innych sprawach.
- częste zaniedbywanie obowiązków domowych, zawodowych lub szkolnych z powodu picia lub leczenia kaca
- rezygnowanie z hobby i spotkań z ludźmi na rzecz spożywania alkoholu
- narażanie się na niebezpieczeństwo podczas picia lub po nim, na przykład poprzez prowadzenie samochodu lub pływanie
- kontynuowanie picia mimo świadomości, że pogarsza ono stany lękowe, przygnębienie lub inne problemy zdrowotne
- występowanie luk w pamięci, czyli tak zwanych urwanych filmów po spożyciu alkoholu
- konieczność wypicia znacznie większej ilości alkoholu niż dawniej, aby poczuć ten sam efekt co wcześniej.
Test AUDIT i CAGE: jak ocenić ryzyko problemu z alkoholem
Do oceny ryzyka używa się standaryzowanych narzędzi, takich jak test AUDIT opisywany w materiałach govinfo.gov. Wynik 8 punktów u mężczyzn poniżej 66. roku życia lub 7 punktów u kobiet jest sygnałem do krótkiej interwencji. Z kolei 20 punktów lub więcej sugeruje zespół zależności od alkoholu i potrzebę profesjonalnego leczenia.
Za picie ryzykowne uznaje się też przekraczanie tygodniowych limitów: ponad 7 drinków u kobiet i osób powyżej 65. roku życia oraz ponad 14 drinków u mężczyzn poniżej 66. roku życia. W przesiewowej samoocenie pomaga test CAGE, w którym już dwie odpowiedzi „tak” mogą sugerować problem. Warto obserwować, co dzieje się po odstawieniu alkoholu, bo drżenie rąk, nudności, bezsenność lub szybkie bicie serca mogą wskazywać na objawy odstawienne.
Leczenie uzależnienia od alkoholu: terapia, leki i wsparcie online
Leczenie uzależnienia od alkoholu nie opiera się wyłącznie na „silnej woli”, bo w praktyce liczą się sprawdzone metody terapeutyczne. Medical Science Monitor wskazuje, że dobre efekty daje połączenie psychoterapii i leków. W farmakoterapii stosuje się m.in. naltrekson i akamprozat, które pomagają ograniczać nawroty i ułatwiają utrzymanie abstynencji.
- terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która uczy, jak zmieniać szkodliwe nawyki
- wywiad motywacyjny, pomagający wzmocnić wewnętrzną chęć do zmiany życia
- terapia behawioralna dla par, która poprawia funkcjonowanie w związku i pomaga wspólnie radzić sobie z chorobą
- zarządzanie kontyngencjami, polegające na stosowaniu strategii wzmacniających szybkie rozpoczęcie abstynencji
Wsparcie jest dostępne także online, na przykład w formule terapii poznawczo-behawioralnej. Z danych przytoczonych w Medical Science Monitor wynika, że po miesięcznym interaktywnym programie 78 proc. osób utrzymało całkowitą abstynencję. Taka forma bywa szczególnie pomocna, gdy dostęp do terapii stacjonarnej jest ograniczony.
Leczenie uzależnień na NFZ: gdzie się zgłosić i czy potrzebne jest skierowanie
W Polsce można skorzystać z bezpłatnej pomocy w poradniach leczenia uzależnień w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Do takiej poradni nie jest potrzebne skierowanie od lekarza rodzinnego, wystarczy umówić wizytę w wybranej placówce. Pacjent.gov.pl podaje, że w poradni przysługuje m.in. bezpłatna porada psychiatry oraz diagnoza psychologiczna.
W poradni możesz korzystać z terapii prowadzonej przez specjalistów psychoterapii uzależnień, psychologów i instruktorów terapii. Często jest to pomoc ambulatoryjna, czyli wizyty odbywają się w wyznaczonych godzinach, a na co dzień funkcjonujesz w domu. Jeśli picie zaczyna przejmować kontrolę nad codziennością, rozmowa ze specjalistą bywa najprostszym pierwszym krokiem.
10
Źródła:
