Kobiety rzadziej trafiają na terapię, ale są bardziej zmotywowane
15 kwietnia obchodzony jest w Polsce Światowy Dzień Trzeźwości.
Ze specjalistycznego wsparcia, m.in. z terapii uzależnień, skorzystało w 2024 r. ponad 175 tys. osób mających problem z używaniem alkoholu - wynika z danych Narodowego Funduszu Zdrowia. Według szacunków Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom ok. 20 procent z nich to były kobiety. Badania przeprowadzone przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w 2020 r. wykazały natomiast, że tzw. rozpowszechnienie konsumpcji wśród kobiet wynosi 73,5 proc., a wśród mężczyzn – 87,4 proc.
Inny przebieg uzależnienia u kobiet i mężczyzn
Dyrektor Świętokrzyskiego Centrum Profilaktyki i Edukacji dr hab. Krzysztof Gąsior zapytany przez PAP, czy kobiety uzależniają się inaczej od mężczyzn, podkreślił, że w przypadku kobiet picie ryzykowne, które przeradza się w uzależnienie, zaczyna się w późniejszym wieku, a samo uzależnienie rozwija się zdecydowanie szybciej. Kobiety z reguły piją słabsze alkohole, po które sięgają często i regularnie – czasem nawet codziennie lub prawie codziennie. Poza tym szybciej od mężczyzn zaczynają odczuwać negatywne skutki picia, częściej też czują wstyd i mają poczucie winy.
Uzależnienie jako sposób radzenia sobie z emocjami
– Uzależnienie to nie choroba woli, a uczuć. Jego głównym mechanizmem jest nałogowe regulowanie różnych emocji. Kobiety w alkoholu szukają leku na różne problemy emocjonalne, lękowe, depresyjne, na problemy życiowe. Natomiast mężczyźni częściej piją w towarzystwie, w celach euforycznych – żeby poprawić sobie nastrój, który i tak nie jest szczególnie zły – powiedział psycholog.
Rola presji społecznej i stereotypów
Jego zdaniem obok czynników biologicznych i psychologicznych na sposób uzależniania się kobiet mają wpływ także czynniki społeczne – w tym obowiązujący do niedawna brak przyzwolenia na picie kobiet. Pod wpływem presji społecznej kobiety sięgały po alkohol w samotności, skrycie, w domowym zaciszu. Gdy ich problemy wychodziły na jaw, spotykało je potępienie i odrzucenie. Do pewnego stopnia chroniło je to przed uzależnieniem, a jednocześnie – blokowało możliwość podejmowania terapii.
– Mity społeczne na temat pijących kobiet nie ułatwiały im ani przebiegu leczenia, ani zdrowienia, czyli znajdowania sensu życia, nowego sposobu na nie – wyjaśnił Gąsior.
Leczenie kobiet może być bardziej skuteczne
Dodał, że pokłosiem społecznego braku zrozumienia i wykluczenia kobiet z problemami alkoholowymi były niedostosowane do ich potrzeb formy leczenia, na które w efekcie trafiały jedynie osoby z ciężkimi zaburzeniami alkoholowymi. Z tego powodu w latach 70.–80. ubiegłego wieku uzależnienie kobiet porównywano do choroby nowotworowej, która rozwija się powoli, a kiedy już wystąpi – szybko doprowadza do całkowitego wyniszczenia organizmu.
– Współcześnie kobiety są bardziej od mężczyzn zmotywowane do podejmowania leczenia, m.in. z powodu doświadczanych skutków, niezależnych od ilości spożywanego alkoholu, ale od biologicznej odporności organizmu na jego działanie. Samo leczenie kobiet, o ile prowadzone w odpowiednich warunkach interwencyjnych i motywacyjnych, przynosi, moim zdaniem, lepsze skutki niż w przypadku mężczyzn – ocenił ekspert.
Wsparcie bliskich i terapia relacji
Wyjaśnił, że poza odrzuceniem szkodliwych mitów na temat uzależnień kluczowa jest rola partnera i pozostałej rodziny oraz jej wsparcie – życzliwe i stanowcze zarazem. – Pamiętam, jak do pacjentki oddziału odwykowego, na którym wówczas pracowałem, przyjechał jej mąż, mówiąc, że to wstyd, że ma się wypisać z oddziału. Posłuchała go, wypisała się. Innym razem pacjentkę przywiózł jej mąż, prosząc o pomoc. Ona sama zgadzała się na leczenie, więc została przyjęta – wspomniał.
Dodał, że czasami ważne jest szybkie uruchomienie terapii par, która pozwala na rozwiązanie problemów w relacjach z partnerem, czy terapii rodzin. - To nie są intensywne formy terapii, a kilka, kilkanaście spotkań, które odbywają się co dwa tygodnie. Jest to jednak element stabilizujący pacjentkę i umożliwiający jej zmianę w różnych obszarach życia – wyjaśnił.
Leczenie musi być kompleksowe
Jak mówił, leczenie musi być kompleksowe – nienastawione wyłącznie na podtrzymywanie abstynencji, ale też na rozwiązanie różnych problemów życiowych, w tym występujących częściej u kobiet niż u mężczyzn współistniejących problemów i zaburzeń psychicznych, m.in. depresyjnych, lękowych oraz zaburzeń osobowości.
– U dużej grupy kobiet występuje złożony zespół stresu pourazowego, który może być efektem różnych traum doświadczanych w życiu, np. zaniedbania w dzieciństwie czy przemocy seksualnej we wczesnej młodości. Bardzo trudnym dla dziecka doświadczeniem, jednym z najbardziej obciążających, jest bycie świadkiem przemocy między rodzicami. Źródłami traumy mogą być też ciężka choroba rodzica lub jego uzależnienie, a w dorosłym życiu – mobbing, uwikłanie w toksyczny związek czy udział w wypadku. Co do zasady, ludzie radzą sobie z trudnymi doświadczeniami, ale im jest ich więcej i im bardziej się one kumulują, tym odporność psychiczna jest słabsza – powiedział psycholog.
Dostosowanie terapii do potrzeb kobiet
Podkreślił, że programy leczenia powinny m.in. umożliwiać tworzenie osobnych grup terapeutycznych dla kobiet – przede wszystkim dla tych, które będąc pod wpływem alkoholu, doświadczyły przemocy seksualnej – a także wspierać je w trudnej do połączenia z regularnymi spotkaniami terapeutycznymi opiece nad dziećmi.
Jeśli wymaga tego stan zdrowia pacjentki, możliwe jest wdrożenie farmakoterapii – w tym leków na depresję czy ADHD, ale też takich, które łagodzą głód alkoholowy.
Światowy Dzień Trzeźwości i fakty
Opisując Światowy Dzień Trzeźwości, liczne źródła powołują się na Światową Organizację Zdrowia (ang. World Health Organization - WHO), jednak rzecznik prasowy WHO Bhanu Bhatnagar w rozmowie z PAP zaprzeczył, jakoby Organizacja powołała i celebrowała ten dzień. Jednocześnie przypomniał o przypadającym 3 października Światowym Dniu Bez Alkoholu, sygnowanym przez międzynarodową organizację pozarządową Movendi International.
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2024 r. spożycie alkoholu w Polsce wyniosło 8,8 litra czystego (100 proc.) alkoholu w przeliczeniu na jednego mieszkańca (w tym także na osoby poniżej 18. r.ż.). 8,8 litra to ilość alkoholu znajdująca się w 320 butelkach piwa, 106 butelkach białego wina lub 44 półlitrowych butelkach wódki.
