Introspekcja: na czym polega i jak dokonać introspekcji?

2017-11-23 6:00 lek. Tomasz Nęcki

Introspekcja to analiza uczuć, targających nami emocji czy przyczyn różnych naszych zachowań. Zasadniczo każdy może dokonać introspekcji – jak jednak można to zrobić? Do czego może być wykorzystywana introspekcja i co miałoby nam dawać bliższe przyjrzenie się własnej psychice? Przeczytaj, na czym polega introspekcja!

Introspekcja to termin, który wywodzi się od łacińskiego słowa "introspectio" - można je tłumaczyć jako "zaglądanie do wewnątrz". Na tym właśnie polega introspekcja – jest nią bowiem samodzielne analizowanie własnych emocji, przeżyć i wszelkich innych uczuć, znajdujących się w naszej psychice.

Jedną z pierwszych osób, które interesowały się introspekcją, był niemieckiego pochodzenia filozof i psycholog – Wilhelm Wundt. Mężczyzna zajmował się introspekcją zasadniczo wtedy, gdy powstawały podwaliny współczesnej psychologii, czyli pod koniec XIX wieku. Początkowo introspekcja uznawana była za wyjątkowo obiecujące narzędzie psychologiczne, z biegiem czasu jednak metoda poddawana była coraz to głośniejszej krytyce, aż dzisiaj – w czasach współczesnych – introspekcja ogólnie straciła na znaczeniu. Mimo wszystko pojawiają się jednak głosy, że introspekcja jest narzędziem przydatnym chociażby podczas psychoterapii. Kto jednak ma rację i jak w ogóle wygląda introspekcja?

Introspekcja: na czym polega?

Celem dokonywania introspekcji jest przyjrzenie się bliżej różnym sferom naszej psychiki, o których na co dzień niekoniecznie w ogóle nawet myślimy. Podczas wglądu we własną psychikę powinniśmy rozważyć, jakie emocje nami targają i dlaczego. Przykładowo, czując wyjątkowego stopnia złość na najbliższą osobę, możemy się zastanowić, skąd się wzięły u nas aż takiego stopnia uczucia – czy wynika to z naszej nadwrażliwości, czy jednak rzeczywiście bliski nas wyjątkowo zawiódł?

W trakcie introspekcji analizowane mogą być różnego typu aspekty psychologiczne, takie jak:

  • uczucia, które nami targają;
  • decyzje, które podjęliśmy lub które planujemy podjąć;
  • nasze zachowania i różne czynniki, które sprawiają, że postępujemy w taki, a nie inny sposób;
  • nasze potrzeby;
  • relacje z innymi ludźmi – zarówno z najbliższymi nam osobami, jak i ze współpracownikami czy z całkiem innymi ludźmi.

Ogólnie można przyjąć, że celem introspekcji jest rzeczywiście wgląd w samego siebie i przeanalizowanie swojej własnej psychiki. Pozostaje tutaj tylko pytanie: w jaki sposób można dokonać introspekcji?

Jak dokonać introspekcji? Techniki

Zasadniczo introspekcji można dokonać wszędzie i w dowolnym momencie – możliwe jest przyjrzenie się swojej własnej psychice nawet teraz, czytając tenże tekst. Najprościej jest po prostu spokojnie usiąść i pomyśleć o własnych emocjach – dlaczego akurat dzisiaj mam gorszy nastrój, skoro przez cały tydzień wszystko było w porządku? Co sprawiło, że zamiast cieszyć się weekendową wolnością, snuję się przez cały dzień po domu i nie mam ochoty na jakiekolwiek rozrywki? Dlaczego wczorajsza rozmowa z dziewczyną przerodziła się w poważną kłótnię – oboje przesadziliśmy, czy też może jednak któraś ze stron odegrała większy udział w tym sporze?

Introspekcję prowadzić możemy niejako w "swojej własnej głowie", ale nie tylko. Dokonywać wglądu we własną psychikę można na wiele różnych sposobów. Jako przykład można tutaj podać chociażby pisanie o swoich emocjach, uczuciach i wrażeniach – w tym celu można skorzystać zarówno z długopisu i kartki papieru, jak i zacząć prowadzić osobistego bloga. Można również – choć jest to standardowo uznawane za dziwaczne – rozmawiać… samemu ze sobą. Czasami po prostu łatwiej jest wypowiedzieć pewne kwestie i dopiero potem je analizować.

Introspekcja: wykorzystanie we współczesnej psychoterapii

Zdecydowanie nie jest jednak tak, że introspekcja została całkowicie wykreślona z psychologicznego świata. Nadal jest ona stosowana chociażby w psychoterapii, co więcej, wykorzystanie wglądu we własną psychikę może przynosić wyjątkowo korzystne rezultaty. Dzięki introspekcji pacjent może przeanalizować, co kieruje jego zachowaniami (np. podatnością do generowania konfliktów w związku) i następnie – w razie korzystania z psychoterapii, z pomocą terapeuty – odpowiednio zmodyfikować swoje myślenie i sprawić, by dany problem pojawiał się u niego zdecydowanie rzadziej.

Ogólnie można powiedzieć, że introspekcja może być cennym narzędziem dla każdego człowieka. Na co dzień zwykle nie mamy czasu zastanowić się nad tym, dlaczego tak naprawdę coś nas denerwuje, dlaczego czujemy się niepewnie w jakichś sytuacjach (np. wśród przyjaciół naszego partnera), czy dlaczego tkwimy w niesatysfakcjonującym nas związku. Poświęcenie kilku chwil na wgląd w samego siebie może nie tylko pozwolić nam zrozumieć nasze uczucia, emocje i decyzje, ale i sprawiać, że zmienimy podejście do różnorodnych aspektów życia i poczujemy, że wreszcie postępujemy w zgodzie z samym sobą.

Warto wiedzieć

Introspekcja: krytyka

W początkowych okresach, kiedy dopiero pojawił się w ogóle termin introspekcji, metoda ta uznawana była za wyjątkowo cenne narzędzie psychologiczne – dzięki niej miałoby bowiem być możliwe dokładne analizowanie różnorodnych, występujących u ludzi, stanów psychicznych. Wokół introspekcji wyróżniano szereg różnych terminów, jednym z ciekawszych z nich była ekstraspekcja. Terminem tym określano możliwość analizowania ludzkich uczuć na podstawie ich zachowań i tego, jak sami się czujemy, kiedy przejawiamy podobne zachowania. Przykładowo – jeżeli ktoś jest cichy i płaczliwy, to – podobnie jak nam w takiej sytuacji – miałoby mu być smutno, z kolei zaś kiedy ktoś jest rozdrażniony i niespokojny, to miałby on doświadczać złości.

Zarówno jednak ekstraspekcja, jak i sama introspekcja, spotykały się ze znaczną krytyką środowisk naukowych. Podkreślano, że są to metody wyjątkowo subiektywne – w końcu emocje i uczucia, nawet jeżeli nazywamy je tak samo, to mogą być przez dwóch różnych z nas doświadczane całkowicie odmiennie. To właśnie stanowiło główny "zarzut" w kierunku introspekcji i przekonywać miało o tym, że trudno uważać tę metodę za wiarygodne i obiektywne narzędzie badawcze w psychologii.

O autorze
lek. Tomasz Nęcki
Lek. Tomasz Nęcki
Absolwent kierunku lekarskiego na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Wielbiciel polskiego morza (najchętniej przechadzający się jego brzegiem ze słuchawkami w uszach), kotów oraz książek. W pracy z pacjentami skupiający się na tym, aby przede wszystkim zawsze ich wysłuchać i poświęcić im tyle czasu, ile potrzebują.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

Czytaj e-wydanie cenie 1,00 zł i zyskaj dostęp do numerów archiwalnych! W nr 6/2020 "Zdrowia" m.in.: jak działają jelita, 10 pytań o wazektomię, uzależnienia a płeć, dłonie pod ochroną, ćwiczenia na smukłe nogi. "Zdrowie" to 76 stron rzetelnej wiedzy!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie  6/2020
KOMENTARZE