Cicha epidemia, która dotyka co trzeciego dorosłego Polaka
Nadciśnienie tętnicze to jedno z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce. Problem dotyczy 11 milionów dorosłych osób, a w grupie 60+ aż 75% populacji zmaga się z podwyższonym ciśnieniem. Mimo że skuteczne terapie są powszechnie dostępne i względnie niedrogie, jedynie 22,4% chorych osiąga zalecane cele terapeutyczne, czyli wartości poniżej 130/80 mmHg.
Konsekwencje tej sytuacji są dramatyczne – zwiększona liczba udarów mózgu, zawałów serca oraz przedwczesnych zgonów. To właśnie w odpowiedzi na alarmujące statystyki Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego zdecydowało się na uruchomienie programu „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą".
Głównym założeniem inicjatywy jest zwiększenie odsetka pacjentów z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem tętniczym do 50% do 2030 roku. To oznacza konieczność więcej niż podwojenia obecnej skuteczności terapii.
Program otrzymał honorowy patronat Senackiej Komisji Zdrowia w ramach ogłoszonego przez Senat RP Roku Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki 2025. Realizowany będzie w latach 2026-2030, z trzema etapami oceny skuteczności i szerokim udziałem lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistów, pielęgniarek, farmaceutów oraz organizacji pacjenckich.
Trzy główne przeszkody na drodze do zdrowia
Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Mieczysław Litwin, prezes Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, problem nie tkwi w braku skutecznych leków, ale w systemowych barierach utrudniających osiąganie celów terapeutycznych.
„Nadciśnienie tętnicze wciąż pozostaje jednym z największych, a jednocześnie najbardziej zaniedbanych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce. Przegrywamy nie dlatego, że nie mamy skutecznych terapii, ale dlatego, że zbyt rzadko osiągamy realne cele leczenia - przez niską świadomość choroby, inercję terapeutyczną i brak przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Program „Misja 50/30" odpowiada kompleksowo na wszystkie te bariery i jest krokiem od deklaracji do systemowych działań" – zaznacza prof. Litwin.
Pierwszą barierą jest niska świadomość społeczna dotycząca powagi nadciśnienia. Drugą – inercja terapeutyczna, czyli zbyt powolne lub niewystarczające dostosowywanie leczenia przez lekarzy. Trzecią, kluczową przeszkodą jest brak adherence, czyli nieprzestrzeganie przez pacjentów zaleceń terapeutycznych.
Nowy cel: 130/80 mmHg to absolutne maksimum
Program „Misja 50/30” kładzie nacisk na zmianę myślenia o wynikach pomiarów. Obecnie dąży się do bardziej rygorystycznych norm. Choć za sukces uznaje się czasem wynik poniżej 140/90 mmHg, specjaliści wskazują, że dla większości pacjentów pożądanym zakresem jest 120-129/70-79 mmHg.
Gra jest warta świeczki. Obniżenie ciśnienia skurczowego o zaledwie 10 mmHg redukuje ryzyko powikłań o 20 proc., w tym niewydolności serca o 28 proc. i ryzyko zgonu o 13 proc. Jak podkreśla dr hab. n. med. Jacek Wolf: „Kluczem do ich realizacji jest powszechne stosowanie leków złożonych z chwilą rozpoznania farmakoterapii i na każdym etapie jej intensyfikacji”.
Adherencja: Problem, który wymaga zmian w prawie
Brak regularności w przyjmowaniu leków to nie tylko sprawa pacjenta i lekarza, ale wyzwanie dla całego państwa.
Dr n. med. Beata Małecka-Libera, senator RP, mówi wprost: „Adherencja to nie problem pojedynczego pacjenta czy lekarza, ale jedno z kluczowych, a przez lata niedostatecznie adresowanych, wyzwań zdrowotnych w Polsce. Dane pokazują jasno, że poprawa przestrzegania zaleceń terapeutycznych ratuje życie i przynosi realne oszczędności społeczne. Powołanie Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji było wyraźnym sygnałem, że ten problem wymaga trwałego zainteresowania na poziomie legislacyjnym. Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” pokazuje, jak takie zaangażowanie może przełożyć się na konkretne działania systemowe, a program Misji doskonale wpisuje się w cele Roku Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki”.
Pacjent musi zostać partnerem lekarza
Nadciśnienie jest podstępne, bo często „nie boli”. To sprawia, że pacjenci czują się bezpiecznie i zapominają o tabletkach. Badanie „Pacjent z chorobą przewlekłą w systemie ochrony zdrowia” pokazuje, że połowa chorych przyjmuje leki nieregularnie.
Magdalena Kołodziej, prezes Fundacji My Pacjenci, podkreśla: „Skuteczne leczenie zaczyna się tam, gdzie pacjent rozumie swoje cele terapeutyczne, widzi sens regularnego leczenia i czuje się partnerem w procesie terapii. Dlatego właśnie potrzebujemy zdecydowanie więcej edukacji i wsparcia - tak, aby pacjenci byli świadomi, że kontrola wartości nadciśnienia tętniczego wymaga systematyczności, nawet wtedy, gdy „nic nie boli”. Programy takie jak „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” udowadniają, że bez aktywnego zaangażowania pacjentów nie da się osiągnąć trwałych efektów”.
Strategia na lata 2026-2030
„Misja 50/30” nie jest jednorazową akcją, ale zaplanowanym na lata procesem. W realizację zaangażowani będą lekarze POZ, pielęgniarki oraz farmaceuci.
„Naszym celem jest osiągnięcie 50-procentowej kontroli ciśnienia tętniczego do 2030 roku poprzez wspólne działania środowiska medycznego, pacjentów i decydentów. To długofalowa inicjatywa oparta na wytycznych, edukacji i współpracy interdyscyplinarnej” – podsumowuje prof. dr hab. n. med. Jacek Lewandowski, koordynator programu.
