Naturalny krótki sen: co to jest i kogo dotyczy
Większość osób potrzebuje od 7 do 9 godzin snu, żeby dobrze funkcjonować następnego dnia. Są jednak ludzie, którym do regeneracji wystarcza wyraźnie mniej, to tzw. naturalni krótkie śpiochy. Jak opisuje „Journal of Sleep Research”, zwykle śpią 6,5 godziny lub krócej i nie odczuwają typowych skutków niewyspania.
Jeśli ty albo ktoś z twoich bliskich kładzie się późno, wstaje wcześnie i nadal ma energię, to może pasować do profilu naturalnego krótkiego śpiocha. To nie jest efekt „zaciskania zębów”, kawy czy siłowego przyzwyczajania się do krótkiego spania, tylko cecha biologiczna. Organizm szybciej przechodzi procesy regeneracyjne, które u większości osób wymagają dłuższego snu.
Geny krótkiego snu: które warianty są opisywane w badaniach
Badania sugerują, że u części osób zdolność do funkcjonowania po krótkim śnie ma podłoże genetyczne. Zespół z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco (UCSF) opisał warianty genetyczne częściej spotykane u naturalnych krótkich śpiochów. Przegląd w „Annual Review of Genomics and Human Genetics” wskazuje, że takie cechy mogą się powtarzać w rodzinach.
W badaniach wskazano kilka genów łączonych z naturalnie krótkim snem. To może wyjaśniać, dlaczego w niektórych rodzinach potrzeba snu jest mniejsza niż przeciętnie. Najczęściej wymieniane warianty to:
- DEC2 (jeden z pierwszych genów powiązanych z tą cechą)
- warianty w genach receptorów ADRB1 oraz NPSR1
- zmiany w genie GRM1, które mogą wpływać na pracę układu nerwowego
Te „instrukcje” zapisane w DNA wiążą się z tym, że mózg działa trochę inaczej niż u większości osób. W efekcie sen może być krótszy bez typowych objawów niewyspania. U przeciętnej osoby podobna długość snu szybko kończy się zmęczeniem.
Dlaczego naturalny krótki śpioch nie jest niewyspany
Naturalni krótkie śpiochy nie funkcjonują jak osoby chronicznie niewyspane. Ich sen ma inną strukturę, przez co regeneracja może zachodzić szybciej. Badanie opisane w „Journal of Sleep Research” sugeruje, że mózg potrafi w krótszym czasie wykonać podobną „pracę” naprawczą jak u osób śpiących dłużej.
W pierwszych godzinach snu u takich osób może szybciej pojawiać się intensywna faza głęboka (SWS) i faza REM, związana m.in. ze snami i procesami pamięci. Regeneracja jest bardziej „zagęszczona” w czasie niż u większości ludzi. Dla porównania: to trochę jak szybkie ładowanie telefonu, gdy w krótkim czasie da się uzupełnić dużą część energii.
Krótki sen czy niedobór snu: jak odróżnić naturalną cechę od problemu
Część osób bierze krótki sen „z natury” za przewlekły niedobór snu wynikający ze stresu albo stylu życia. Specjaliści z Uniwersytetu Utah podkreślają, że ważna jest obiektywna ocena senności w ciągu dnia. Naturalny krótki śpioch zwykle nie ma kłopotów z koncentracją, nie przysypia przy filmie i nie potrzebuje drzemek, żeby dotrwać do wieczora.
Żeby odróżnić naturalnie krótki sen od zaburzeń snu lub skutków przeciążenia, stosuje się kilka metod oceny. Zwykle uwzględnia się m.in.:
- aktigrafię (np. opaska monitorująca ruch i sen noszona przez 14 dni)
- EEG, czyli badanie aktywności mózgu podczas snu
- wykluczenie m.in. bezdechu sennego, bezsenności lub depresji
- analizę dzienniczka snu prowadzonego przez pacjenta
Ile osób w Polsce śpi krócej niż 7 godzin w tygodniu
Dane opublikowane w „Frontiers in Public Health” pokazują, jak często w Polsce występuje zbyt krótki sen w dni robocze. Wynika z nich, że prawie 18 proc. dorosłych Polaków w wieku produkcyjnym śpi mniej niż 7 godzin w dni powszednie. Częściej dotyczy to mężczyzn (blisko 22 proc.) niż kobiet (około 14 proc.).
U większości osób krótszy sen nie wynika z genów, tylko z obowiązków i trybu dnia. Widać to po tym, że w weekendy odsetek osób śpiących krótko spada do około 6,5 proc. To sugeruje „odsypianie” zaległości, czego zwykle nie obserwuje się u naturalnych krótkich śpiochów, bo ich rytm snu pozostaje podobny także w dni wolne.
Czy spanie mniej niż 7 godzin może być bezpieczne
Jeśli masz wrażenie, że potrzebujesz mało snu, kluczowa jest obserwacja własnego samopoczucia. Naturalnie krótki sen może być cechą biologiczną, ale wciąż trwa ocena jego wpływu na zdrowie w długim okresie. Badania na zwierzętach opisane w „PLOS Biology” sugerują, że celowe skracanie snu może sprzyjać wcześniejszym problemom zdrowotnym, choć nie musi to dotyczyć osób z uwarunkowaniem genetycznym.
Najlepszą podpowiedzią jest codzienne funkcjonowanie. Jeśli śpisz mniej niż 7 godzin, a mimo to masz energię, nie potrzebujesz „wspomagaczy” i nie odsypiasz w weekendy, może to pasować do profilu naturalnego krótkiego śpiocha. Jeśli za to w dzień pojawia się rozdrażnienie albo problemy ze skupieniem, krótszy sen częściej oznacza niedobór regeneracji niż wrodzoną cechę.
9
Źródła:
