Kolejna fala upałów dotarła do Polski. Wraz z gorącem rośnie także ryzyko dla zdrowia. Długoterminowa prognoza IMGW wskazuje również, że średnia temperatura w sierpniu 2026 roku najprawdopodobniej przekroczy normę wieloletnią na terenie całej Polski.
Fala upałów w Polsce
Do Polski napływa bardzo gorące powietrze, które w ostatnich dniach doprowadziło do rekordowych temperatur w zachodniej części Europy. Według prognoz Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej temperatura w wielu regionach kraju przekroczy 35 st. C, a lokalnie może osiągnąć nawet 40 st. C.
Upały a zdrowie. Kiedy rośnie ryzyko udaru cieplnego?
Według Światowej Organizacji Zdrowia stres cieplny jest jedną z głównych przyczyn zgonów związanych z warunkami pogodowymi. Wysokie temperatury mogą nasilać choroby układu krążenia, cukrzycę, schorzenia nerek oraz choroby układu oddechowego. Szczególnie zagrożone są osoby starsze, małe dzieci, kobiety w ciąży oraz osoby przewlekle chore. Najgroźniejszym powikłaniem jest udar cieplny. Dochodzi do niego wtedy, gdy organizm traci zdolność skutecznego chłodzenia. Temperatura ciała może przekroczyć 40 st. C, a stan ten może prowadzić do uszkodzenia narządów wewnętrznych i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. WHO zwraca uwagę, że zagrożenie nie kończy się po zachodzie słońca. Coraz częściej podczas fal gorąca występują tzw. noce tropikalne, kiedy temperatura nie spada poniżej 20 st. C. Organizm nie ma wtedy możliwości regeneracji, a ryzyko problemów zdrowotnych dodatkowo wzrasta. Dane WHO pokazują również, że liczba zgonów związanych z upałami w Europie systematycznie rośnie. Organizacja poinformowała w czerwcu 2026 r., że w ciągu czterech lat Europa straciła około 200 tys. osób z powodu skutków ekstremalnych temperatur, a większości tych zgonów można było zapobiec.
Jak przetrwać upały? Najważniejsze zasady bezpieczeństwa
Przy temperaturach zbliżających się do 40 st. C szczególne znaczenie ma ograniczenie przebywania na słońcu w godzinach największego nasłonecznienia. Zaleca się unikanie intensywnego wysiłku fizycznego między późnym rankiem a wczesnym wieczorem, regularne picie wody oraz noszenie przewiewnej, jasnej odzieży. Szczególnie narażone na skutki gorąca są osoby starsze, dzieci oraz osoby z chorobami przewlekłymi. Wysoka temperatura może prowadzić do odwodnienia, wyczerpania cieplnego i udaru cieplnego. Eksperci zajmujący się bezpieczeństwem zdrowotnym podkreślają również znaczenie schładzania mieszkań poprzez zasłanianie okien oraz ograniczanie nagrzewania pomieszczeń. W krajach Europy objętych falą upałów służby apelują także o zachowanie ostrożności nad wodą. We Francji w ostatnich dniach odnotowano dziesiątki utonięć podczas prób schłodzenia się w niestrzeżonych akwenach.
Co jeść w upały i jak wygląda praca w upały?
Podczas gorących dni warto wybierać lekkostrawne posiłki bogate w wodę, takie jak warzywa, owoce, chłodniki czy sałatki. Produkty zawierające dużą ilość płynów pomagają utrzymać odpowiednie nawodnienie organizmu. Należy ograniczać ciężkie, tłuste potrawy oraz nadmiar alkoholu.
Praca w upały staje się szczególnym wyzwaniem dla osób wykonujących obowiązki na zewnątrz. WHO zalicza pracowników fizycznych do grup najbardziej narażonych na przegrzanie organizmu i odwodnienie. Wysoka temperatura może powodować zawroty głowy, osłabienie, bóle głowy, nudności oraz skurcze mięśni.
Przy prognozowanych temperaturach dochodzących do 40–41 st. C szczególne znaczenie ma unikanie słońca w najgorętszych godzinach dnia, ograniczenie wysiłku fizycznego oraz szybka reakcja na pierwsze objawy przegrzania. W przypadku zaburzeń świadomości, utraty przytomności lub podejrzenia udaru cieplnego konieczne jest natychmiastowe wezwanie pomocy medycznej.
Jaka była najwyższa temperatura na świecie? Jaka była najwyższa temperatura w Polsce?
Skala obecnych prognoz robi wrażenie również na tle historycznych rekordów. Według danych Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) najwyższa oficjalnie uznawana temperatura na świecie wyniosła 56,7 st. C i została zmierzona 10 lipca 1913 r. w Furnace Creek w kalifornijskiej Dolinie Śmierci. Część klimatologów kwestionuje jednak wiarygodność tego pomiaru, choć pozostaje on oficjalnym rekordem WMO. W Polsce rekord temperatury wynosi 40,2 st. C. Najwyższa temperatura w Polsce została odnotowana 29 lipca 1921 r. w Prószkowie na Opolszczyźnie. Oznacza to, że prognozowane przez IMGW wartości sięgające 40–41 st. C mogą znaleźć się bardzo blisko historycznego maksimum dla naszego kraju, a miejscami nawet je przekroczyć.
Jeżeli prognozy IMGW się sprawdzą, najbliższe dni mogą należeć do najgorętszych w historii współczesnych pomiarów temperatury w Polsce.
Jak zaplanować dzień w czasie upałów? Poradnik krok po kroku
Kluczem do przetrwania ekstremalnych upałów jest świadome planowanie dnia, które pozwala zminimalizować obciążenie dla organizmu. Najważniejsze działania warto podjąć wcześnie rano, najlepiej jeszcze przed godziną 7:00, kiedy temperatura na zewnątrz jest niższa niż w mieszkaniu. To idealny moment na intensywne wietrzenie pomieszczeń, najlepiej poprzez stworzenie przeciągu. Gdy tylko słońce zacznie mocniej operować, należy zamknąć okna i zasłonić je roletami lub zasłonami, by ograniczyć nagrzewanie się wnętrz. W najgorętszej części dnia, między godziną 11:00 a 16:00, należy unikać wychodzenia na zewnątrz i forsownego wysiłku fizycznego. Warto również zrezygnować z ciężkich, tłustych potraw na rzecz lekkich sałatek, chłodników, owoców i warzyw bogatych w wodę, takich jak arbuzy czy ogórki.
Aby skutecznie schłodzić organizm, można stosować wilgotne okłady na kark i przedramiona lub brać letnie prysznice. Eksperci odradzają bardzo zimne kąpiele, które mogą obciążyć układ krążenia i paradoksalnie zmusić organizm do produkcji dodatkowego ciepła. Wieczorem, gdy temperatura na zewnątrz spadnie, można ponownie otworzyć okna, aby umożliwić cyrkulację chłodniejszego powietrza. Lekka, bawełniana pościel oraz ograniczenie korzystania z urządzeń elektronicznych generujących ciepło pomogą zapewnić bardziej komfortowy sen i regenerację.
Bezpieczeństwo dzieci i niemowląt – o czym należy pamiętać w gorące dni?
Dzieci i niemowlęta należą do grupy szczególnie narażonej na negatywne skutki upałów, ponieważ ich organizmy nie mają jeszcze w pełni rozwiniętej zdolności do termoregulacji. Podstawową zasadą jest bezwzględne unikanie przebywania z nimi na słońcu w godzinach największego nasłonecznienia. Spacery i zabawy na zewnątrz należy planować wcześnie rano lub późnym popołudniem, wybierając zacienione miejsca. Skóra dziecka musi być chroniona kremem z wysokim filtrem UV, a głowę powinna osłaniać przewiewna czapka lub kapelusz. Równie ważne jest ubieranie maluchów w lekką, luźną odzież z naturalnych materiałów, która pozwala skórze oddychać.
Kluczowe jest stałe nawadnianie organizmu dziecka, dlatego należy regularnie podawać mu wodę, nawet jeśli nie sygnalizuje pragnienia. Ulgę w upale mogą przynieść kąpiele w letniej wodzie lub zabawy w brodziku w cieniu. Należy jednak pamiętać o absolutnym zakazie pozostawiania dzieci, nawet na chwilę, w zaparkowanym samochodzie. Wnętrze pojazdu nagrzewa się w ciągu kilku minut do temperatury zagrażającej życiu. Ostrożność trzeba zachować również przy korzystaniu z wentylatorów – nie należy kierować ich bezpośrednio na niemowlęta i małe dzieci.
Objawy przegrzania organizmu, na które trzeba natychmiast reagować
Ekstremalnie wysokie temperatury stanowią poważne wyzwanie dla organizmu i mogą prowadzić do groźnych stanów, takich jak wyczerpanie cieplne czy udar. Dlatego niezwykle ważna jest umiejętność rozpoznawania pierwszych sygnałów alarmowych, które wysyła nasze ciało. Do niepokojących objawów, które wymagają natychmiastowej reakcji, należą przede wszystkim: zawroty i bóle głowy, nudności, silne osłabienie, a także bolesne skurcze mięśni, zwłaszcza w okolicach nóg i brzucha. Zwrócić uwagę należy również na przyspieszone tętno oraz bardzo gorącą i zaczerwienioną, ale suchą skórę.
W przypadku zaobserwowania takich symptomów u siebie lub kogoś w otoczeniu, należy niezwłocznie przenieść się do chłodnego, zacienionego miejsca i poluzować ubranie. Konieczne jest regularne uzupełnianie płynów, najlepiej pijąc wodę małymi łykami. Jeśli objawy nie ustępują lub pojawiają się dodatkowo zaburzenia świadomości, dezorientacja lub utrata przytomności, sytuacja staje się bezpośrednim zagrożeniem życia. W takim przypadku należy natychmiast wezwać pomoc medyczną, dzwoniąc pod numer 112.
Globalne obciążenie chorobami: nowa perspektywa w obliczu ekstremalnych upałów
Najnowsza edycja prestiżowego badania Global Burden of Disease (GBD 2021), analizująca wpływ 371 chorób i urazów na zdrowie populacji w skali globalnej, przynosi niepokojące wnioski, które mają istotne znaczenie w kontekście fal upałów. Po raz pierwszy od trzech dekad, w latach 2020 i 2021 odnotowano globalny wzrost wskaźnika lat życia skorygowanych o niepełnosprawność (DALYs), co oznacza odwrócenie pozytywnych trendów zdrowotnych. Główną przyczyną tego regresu była pandemia COVID-19, jednak badanie podkreśla również nieustający i rosnący ciężar chorób niezakaźnych (NCD), takich jak choroby układu krążenia, cukrzyca czy zaburzenia psychiczne. Te schorzenia, o których wspominamy również w naszym artykule jako szczególnie wrażliwe na wpływ wysokich temperatur, stanowią coraz większe wyzwanie dla zdrowia publicznego.
Wzrost globalnego obciążenia chorobami niezakaźnymi oznacza, że populacje są potencjalnie bardziej podatne na negatywne skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak upały. Nasz organizm, osłabiony istniejącymi przewlekłymi dolegliwościami, staje się mniej odporny na stres cieplny, zwiększając ryzyko udaru, odwodnienia czy zaostrzenia chorób serca i cukrzycy. Badanie GBD 2021 wzmacnia zatem przesłanie o konieczności pilnego wzmacniania systemów opieki zdrowotnej i intensyfikacji działań prewencyjnych w zakresie chorób przewlekłych. Skuteczna profilaktyka i leczenie chorób niezakaźnych to klucz do budowania odporności społeczeństw na przyszłe wyzwania zdrowotne, w tym na coraz częstsze i intensywniejsze fale upałów, o których ostrzegają meteorolodzy.
