Duża awaria energetyczna jest jednym z najbardziej niebezpiecznych scenariuszy dla systemu ochrony zdrowia. W przypadku ogólnokrajowego blackoutu problemy nie ograniczają się wyłącznie do oświetlenia czy działania urządzeń elektrycznych. Superexpress przygotował krótki poradnik na wypadek takiej sytuacji.
Czym jest blackout?
Blackout to nagła, rozległa przerwa w dostawie energii elektrycznej, obejmująca duży obszar – od części miasta po cały kraj. Powstaje w wyniku awarii systemu elektroenergetycznego i prowadzi do jednoczesnego wyłączenia wielu elementów infrastruktury, zależnych od prądu W energetyce blackout oznacza sytuację, w której system elektroenergetyczny traci stabilność i nie jest w stanie utrzymać równowagi między produkcją a zużyciem energii, co powoduje automatyczne wyłączanie kolejnych fragmentów sieci. W efekcie przestają działać linie przesyłowe, elektrownie lub stacje transformatorowe, a dostawy energii zostają przerwane na dużym obszarze. Skutki blackoutu wykraczają daleko poza brak światła. W czasie takiej awarii mogą przestać działać systemy transportowe, telekomunikacja, wodociągi, sieci bankowe, systemy informatyczne oraz infrastruktura medyczna. Dlatego w analizach bezpieczeństwa państwa blackout jest uznawany za jedno z poważniejszych zagrożeń dla funkcjonowania infrastruktury krytycznej.
Blackout w Polsce a szpitale – jak działa system zdrowia bez prądu
Brak energii powoduje równoczesne zakłócenia w pracy systemów informatycznych, łączności, transportu oraz logistyki leków i krwi. W analizach bezpieczeństwa infrastruktury takie zdarzenia określa się jako efekt kaskadowy. Oznacza to sytuację, w której awaria jednego elementu systemu uruchamia kolejne problemy w innych sektorach – od energetyki po ochronę zdrowia.
Badania dotyczące największych blackoutów pokazują, że skutki takich zdarzeń mogą być bardzo poważne. W analizie dotyczącej awarii energetycznej w Nowym Jorku z sierpnia 2003 roku naukowcy wykazali wzrost liczby zgonów w czasie przerwy w dostawie energii. „Podczas blackoutu całkowita śmiertelność wzrosła o 28 procent, co przełożyło się na około 90 dodatkowych zgonów” – napisali G. Brooke Anderson i Michelle L. Bell w artykule „Lights Out: Impact of the August 2003 Power Outage on Mortality in New York, NY” opublikowanym w czasopiśmie Epidemiology.
Czy szpitale w Polsce działają podczas blackoutu
Polskie przepisy wymagają, aby placówki medyczne były przygotowane na przerwy w dostawie energii elektrycznej. Kluczowym elementem zabezpieczenia są systemy zasilania awaryjnego. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia dotyczącym wymagań dla podmiotów leczniczych szpital musi posiadać własne rezerwowe źródło energii. Agregaty pozwalają utrzymać działanie najważniejszych oddziałów, takich jak oddział intensywnej terapii, blok operacyjny czy szpitalny oddział ratunkowy. Nie oznacza to jednak, że szpital może działać w pełnym zakresie. W przypadku długotrwałego blackoutu część usług – szczególnie diagnostyka obrazowa czy zabiegi planowe – musi zostać ograniczona.
Blackout a operacje w szpitalach – co dzieje się na bloku operacyjnym
Szczególnie wrażliwym miejscem w szpitalu jest blok operacyjny. Aparatura używana podczas operacji wymaga stabilnego zasilania elektrycznego. Dotyczy to między innymi aparatury do znieczulenia, respiratorów, oświetlenia operacyjnego oraz monitorów funkcji życiowych. Eksperci zajmujący się bezpieczeństwem anestezjologicznym wskazują, że w przypadku awarii prądu sprzęt medyczny przechodzi na zasilanie bateryjne o ograniczonym czasie działania. „Aparaty do znieczulenia i respiratory przechodzą na zasilanie bateryjne, które w zależności od modelu urządzenia może działać od trzydziestu do dziewięćdziesięciu minut” – wskazali eksperci Anesthesia Patient Safety Foundation w opracowaniu „How Do I Prepare for OR Power Failure”. W praktyce oznacza to, że w sytuacji nagłej awarii personel medyczny musi w bardzo krótkim czasie zakończyć zabieg lub przejść na alternatywne metody podtrzymywania funkcji życiowych pacjenta.
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca w takich sytuacjach natychmiastowe ograniczenie operacji planowych.
Blackout a dializy – dlaczego pacjenci dializowani są szczególnie zagrożeni
Jednym z najbardziej wrażliwych elementów systemu zdrowia są ośrodki hemodializ. Zabieg dializy wymaga nie tylko specjalistycznej aparatury, ale również stabilnego zasilania oraz dostępu do wody technologicznej. Przerwanie dializy może w krótkim czasie doprowadzić do poważnych powikłań. Naukowcy analizujący wpływ katastrof infrastrukturalnych na leczenie pacjentów z niewydolnością nerek wskazują, że przerwanie terapii dializacyjnej jest jednym z największych zagrożeń zdrowotnych.
„Pacjenci dializowani należą do szczególnie narażonych podczas katastrof, ponieważ przerwanie leczenia może bardzo szybko doprowadzić do powikłań zagrażających życiu” – napisali Anand V. Kshirsagar i współautorzy w artykule dotyczącym opieki nad pacjentami dializowanymi w sytuacjach katastrof opublikowanym w Clinical Journal of the American Society of Nephrology.
Czy Internetowe Konto Pacjenta i e-recepta działają podczas blackoutu
Współczesna ochrona zdrowia w Polsce opiera się w dużej mierze na systemach cyfrowych. Platforma P1 obsługuje między innymi e-recepty, e-skierowania oraz Internetowe Konto Pacjenta. W sytuacji awarii systemu przewidziano procedury awaryjne. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że w przypadku niedostępności systemu elektronicznego lekarze mogą korzystać z tradycyjnych recept papierowych. „W razie awarii systemu e-zdrowie P1 receptę wystawia się w postaci papierowej” – zapisano w instrukcji Ministerstwa Zdrowia dotyczącej wystawiania i realizacji e-recept w przypadku braku dostępu do systemu. W scenariuszu ogólnokrajowego blackoutu problemem może być jednak nie tylko niedostępność systemu, lecz także brak internetu i sieci komórkowych.
Blackout a leki, szczepionki i banki krwi
Brak energii elektrycznej stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa leków oraz preparatów krwiopochodnych. Wiele z nich musi być przechowywanych w ściśle określonej temperaturze. Dotyczy to między innymi szczepionek, insuliny czy krwi przeznaczonej do transfuzji. W wymaganiach dotyczących prowadzenia banków krwi zapisano: „Kontrola temperatury przechowywania krwi i jej składników powinna być prowadzona w sposób ciągły” – wskazano w wymaganiach dobrej praktyki dla banków krwi opublikowanych przez Ministerstwo Zdrowia. Każde przekroczenie dopuszczalnego zakresu temperatur wymaga odnotowania i analizy, a w niektórych przypadkach prowadzi do konieczności utylizacji preparatów.
Blackout w Polsce a infrastruktura krytyczna ochrony zdrowia
System ochrony zdrowia jest jednym z elementów infrastruktury krytycznej państwa. Oznacza to, że jego funkcjonowanie ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa publicznego. W dokumentach dotyczących zarządzania kryzysowego podkreśla się, że infrastruktura krytyczna obejmuje między innymi systemy energetyczne, transportowe, telekomunikacyjne oraz ochronę zdrowia. Dlatego scenariusz ogólnokrajowego blackoutu musi być analizowany nie tylko jako problem techniczny, ale również jako zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa i zdrowia publicznego.
Blackout w Polsce i skutki dla pacjentów
Najbardziej narażone na skutki długotrwałego blackoutu są osoby zależne od technologii medycznej. Dotyczy to między innymi pacjentów korzystających z respiratorów, koncentratorów tlenu czy pomp infuzyjnych. Wysokie ryzyko dotyczy również osób starszych przebywających w domach opieki. Badania prowadzone po katastrofach naturalnych pokazują, że przerwy w dostawie energii elektrycznej mogą prowadzić do wzrostu liczby zgonów w takich placówkach. „Przerwy w dostawie energii elektrycznej były związane ze zwiększoną śmiertelnością wśród mieszkańców domów opieki” – napisali Joan Casey i współautorzy w badaniu opublikowanym w czasopiśmie JAMA Network Open.
Dlaczego blackout jest jednym z największych zagrożeń dla systemu zdrowia
Eksperci zajmujący się bezpieczeństwem infrastruktury podkreślają, że największym problemem nie jest sama awaria prądu. Najgroźniejszy jest efekt domina, który uruchamia się w wielu sektorach jednocześnie. Brak energii elektrycznej powoduje problemy z wodą, transportem, komunikacją oraz systemami informatycznymi. W takich warunkach system ochrony zdrowia musi działać w trybie kryzysowym, ograniczając część usług i koncentrując się przede wszystkim na ratowaniu życia. Dlatego przygotowanie szpitali i instytucji medycznych na scenariusz blackoutu jest jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa zdrowotnego państwa.
Polecany artykuł:
