- Badania potwierdzają, że leworęczność nie skraca życia, a różnica względem osób praworęcznych wynosi około tygodnia
- Według danych International Journal of Language & Communication Disorders około 8 proc. Polaków to osoby leworęczne
- Osoby ze spektrum autyzmu i ADHD statystycznie częściej przejawiają leworęczność lub tak zwaną ręczność mieszaną
- Za wybór dominującej ręki odpowiada skomplikowana kombinacja nawet 40 różnych genów oraz specyficzne czynniki prenatalne
Co to jest leworęczność i ile osób w Polsce jest leworęcznych?
Leworęczność to naturalna cecha polegająca na tym, że lewa ręka częściej przejmuje zadania takie jak pisanie, jedzenie czy używanie narzędzi. Nie jest to choroba ani wada, tylko efekt rozwoju układu nerwowego i asymetrii mózgu. W praktyce oznacza to po prostu inną dominację ręki niż u większości osób praworęcznych.
W Polsce leworęczność występuje z podobną częstością jak w wielu innych krajach. Według danych opublikowanych w „International Journal of Language & Communication Disorders” około 8 proc. Polaków deklaruje leworęczność. Badania z różnych regionów kraju, m.in. z Kielc, Lublina i Warszawy, sugerują podobny odsetek niezależnie od miejsca zamieszkania.
Czy leworęczność skraca życie? Skąd wziął się mit o krótszej długości życia
Przez lata powtarzano, że osoby leworęczne żyją średnio o dziewięć lat krócej niż praworęczne. Źródłem tej tezy było badanie opublikowane w 1991 roku, które odbiło się szerokim echem. Późniejsze analizy nie potwierdziły tych wniosków.
Z publikacji w „Archives of Public Health” wynika, że wnioski o krótszym życiu były obarczone błędem, bo nie uwzględniały zmian kulturowych. W przeszłości część dzieci leworęcznych przestawiano na pisanie prawą ręką, więc w starszych rocznikach leworęczność była rzadziej deklarowana. Według przytaczanych wyliczeń różnica w długości życia między osobami lewo- i praworęcznymi jest minimalna i wynosi około tygodnia.
Leworęczność a ADHD i autyzm. Co pokazują badania populacyjne?
Badacze analizują związek między dominacją ręki a rozwojem mózgu. W niektórych zaburzeniach neurorozwojowych leworęczność częściej występuje w statystykach niż w populacji ogólnej. To nie dowód, że leworęczność „powoduje” ADHD lub autyzm, raczej sygnał, że część mechanizmów rozwojowych może być wspólna.
Analiza opublikowana w „Psychological Bulletin”, oparta na danych ponad 200 000 osób, wskazuje na kilka zależności:
- u osób ze spektrum autyzmu leworęczność występuje znacznie częściej niż u osób zdrowych
- w przypadku ADHD również zauważono pewne powiązania, choć są one mniej wyraźne niż przy autyzmie
- osoby z tymi zaburzeniami częściej wykazują tak zwaną ręczność mieszaną, czyli używają obu rąk do różnych zadań.
Dlaczego leworęczni częściej ulegają wypadkom? Problem narzędzi projektowanych dla praworęcznych
Sama leworęczność nie skraca życia, ale w praktyce wyzwaniem bywa otoczenie. Wiele narzędzi i urządzeń projektuje się z myślą o osobach praworęcznych. U leworęcznych obsługa nożyczek, otwieraczy do konserw czy części maszyn może wymuszać mniej naturalny chwyt i ruchy, co zwiększa ryzyko drobnych urazów.
Dane przytaczane przez serwis „Significance” sugerują, że osoby leworęczne mogą być nieco bardziej narażone na wypadki, zwłaszcza przy obsłudze bardziej złożonych urządzeń. Jako przykład podaje się leworęcznych sportowców grających w krykieta, u których ryzyko kontuzji w wyniku wypadku było wyższe niż u praworęcznych. Jednym z możliwych wyjaśnień jest konieczność korzystania ze sprzętu, który nie odpowiada ich naturalnej motoryce.
Z czego wynika leworęczność? Co wiadomo o genach i rozwoju mózgu
Dominująca ręka nie jest kwestią wyboru, tylko biologii. Kształtuje się już w okresie prenatalnym i wiąże się z asymetrią mózgu. Zwykle lewa półkula kontroluje prawą stronę ciała, a prawa półkula lewą. U osób leworęcznych ten układ może wyglądać inaczej, co bywa łączone z różnicami w przetwarzaniu części informacji.
MedlinePlus Genetics podaje, że na leworęczność składa się kombinacja wielu czynników:
- nawet 40 różnych genów może mieć wpływ na to, która ręka stanie się dominująca
- każdy z tych genów ma mały wpływ, ale ich wspólne działanie determinuje rozwój asymetrii ciała
- istotne są również czynniki prenatalne oraz środowisko, w jakim rozwija się płód
- wpływy kulturowe mogą wzmacniać lub osłabiać naturalne predyspozycje w pierwszych latach życia.
Jak ułatwić sobie życie, gdy jesteś leworęczny? Ergonomia i proste nawyki
Leworęczność sama w sobie nie jest przeszkodą w długim życiu, ale warto trzymać się kilku praktycznych zasad. Najważniejsze jest dostosowanie otoczenia, żeby ograniczyć urazy i przeciążenia. Pomagają ergonomiczne przybory dla leworęcznych, które mogą odciążyć nadgarstki i zmniejszyć napięcie w obrębie barków i pleców.
Jeśli opiekujesz się leworęcznym dzieckiem, nie zmuszaj go do pisania prawą ręką. W tekście podkreślono, że takie próby mogą wiązać się z problemami z koncentracją i pamięcią, a także z jąkaniem. W praktyce warto wspierać naturalną dominację ręki i ustawić miejsce do nauki tak, by światło padało z prawej strony, wtedy dziecko rzadziej zasłania sobie tekst podczas pisania.
8
Źródła:
