Witamina B12, nazywana także kobalaminą, jest niezbędna do życia. Odpowiada za produkcję czerwonych krwinek, prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego oraz proces kopiowania i naprawy DNA.
Witamina B12 a rak
Naturalnie występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak mięso, ryby, jajka, mleko i sery. Część pieczywa oraz płatków śniadaniowych jest dodatkowo wzbogacana w witaminę B12, co ma pomagać osobom niejedzącym mięsa. Większość osób stosujących zróżnicowaną dietę dostarcza odpowiednią ilość tej witaminy, jednak suplementacja bywa konieczna u wegan, osób z chorobami przewodu pokarmowego oraz starszych ludzi, którzy gorzej przyswajają składniki odżywcze.
Niedobór witaminy B12 może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, szczególnie jeśli nie zostanie odpowiednio wcześnie rozpoznany i leczony. Naukowcy od kilku lat analizują jednak również drugą stronę problemu, czyli możliwy związek bardzo wysokiego poziomu B12 oraz długotrwałej suplementacji z ryzykiem nowotworów.
Nadmiar witaminy B12 może wiązać się z ryzykiem nowotworów
Organizm stale produkuje nowe komórki, a każda z nich musi dokładnie kopiować DNA. Witamina B12 odgrywa w tym procesie bardzo ważną rolę. Zbyt niski poziom B12 może prowadzić do błędów podczas kopiowania DNA oraz mutacji, które przez lata mogą zwiększać ryzyko niektórych nowotworów, szczególnie raka jelita grubego.
W badaniu kliniczno-kontrolnym przeprowadzonym w 2025 roku w Wietnamie naukowcy opisali zależność w kształcie litery U między spożyciem witaminy B12 a ryzykiem nowotworów. Zarówno niski, jak i bardzo wysoki poziom spożycia był związany ze zwiększonym ryzykiem raka. Autorzy zaznaczyli jednak, że tego typu badanie pokazuje jedynie zależność, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.
Naukowcy podkreślają, że witamina B12 wspiera wzrost komórek ogólnie, a nie wyłącznie zdrowych komórek. Pojawiły się obawy, że jeśli w organizmie znajdują się już komórki przednowotworowe, bardzo wysoka dostępność składników wspierających wzrost komórek może sprzyjać ich dalszemu rozwojowi. Dotychczas nie udało się jednak jednoznacznie potwierdzić tego mechanizmu u ludzi.
Badania dotyczące wysokich dawek witamin z grupy B stosowanych przez długi czas nie wykazały wyraźnego działania ochronnego przed nowotworami ani zmniejszenia liczby zgonów z ich powodu. Jedna z analiz wykazała niższe ryzyko czerniaka, ale dotyczyło to konkretnego nowotworu, a nie ogólnego działania przeciwnowotworowego. Część badań obserwacyjnych sugerowała również niewielki wzrost ryzyka raka płuca związanego z długotrwałą suplementacją wysokimi dawkami witaminy B6 i B12, szczególnie u mężczyzn oraz osób palących papierosy.
Wysoki poziom B12 we krwi może być sygnałem choroby
Lekarze zauważyli, że u wielu pacjentów onkologicznych występuje bardzo wysoki poziom witaminy B12 we krwi. Pojawiło się pytanie, czy podwyższony poziom B12 może przyczyniać się do rozwoju nowotworu, czy też sam nowotwór powoduje wzrost poziomu witaminy.
Badania z 2022 roku wykazały, że wysoki poziom B12 u pacjentów onkologicznych często jest „epifenomenem”. Oznacza to, że witamina pojawia się razem z chorobą, ale nie musi być jej przyczyną. Podobne wnioski przyniosły także badania opublikowane w 2024 roku.
Naukowcy wskazują dwa możliwe mechanizmy tego zjawiska. Po pierwsze, nowotwory mogą wpływać na pracę wątroby, która magazynuje duże ilości witaminy B12. Gdy wątroba zostaje uszkodzona albo przeciążona, może uwalniać większe ilości B12 do krwi. Po drugie, część nowotworów może zwiększać ilość białek wiążących witaminę B12 we krwi, co podnosi wyniki badań laboratoryjnych bez zwiększania ilości witaminy wykorzystywanej przez komórki organizmu.
Duże badanie z 2026 roku wykazało, że pacjenci z rakiem jelita grubego i bardzo wysokim poziomem B12 przeżywali średnio około pięciu lat, podczas gdy osoby z prawidłowym poziomem witaminy żyły średnio prawie jedenaście lat. Podobne zależności obserwowano również u pacjentów z rakiem jamy ustnej oraz osób leczonych immunoterapią.
Suplementacja witaminy B12 nie zawsze oznacza większe korzyści zdrowotne
Naukowcy podkreślają, że dla większości osób witamina B12 dostarczana wraz z normalną dietą nie stanowi problemu. Bardzo trudno spożyć zbyt dużą ilość B12 wyłącznie z pożywienia. Znacznie częściej występuje niedobór niż nadmiar tej witaminy.
Największe obawy budzi długotrwała suplementacja wysokimi dawkami bez konsultacji z lekarzem albo utrzymujący się wysoki poziom B12 we krwi u osób, które nie przyjmują suplementów. Może to wskazywać między innymi na choroby wątroby, zaburzenia hematologiczne albo nierozpoznany nowotwór.
Naukowcy podkreślają również, że nowotworom nie można zapobiec poprzez przyjmowanie bardzo dużych dawek pojedynczej witaminy. Znacznie większe znaczenie mają codzienne nawyki, takie jak zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna, unikanie palenia papierosów, ochrona skóry przed promieniowaniem UV oraz wykonywanie badań profilaktycznych.
Osoby stosujące dietę roślinną, seniorzy oraz pacjenci z zaburzeniami wchłaniania mogą potrzebować suplementacji witaminy B12. Autorzy publikacji podkreślają jednak, że suplementy powinny być stosowane rozsądnie i zgodnie z zaleceniami lekarza. W przypadku witaminy B12 celem nie jest przyjmowanie jak największych ilości, lecz utrzymanie odpowiedniego poziomu.
