Melatonina jest powszechnie stosowana przy problemach z zasypianiem, ale badacze sprawdzają, czy może również pomagać przy przewlekłym bólu mięśniowo-szkieletowym, czyli dolegliwościach dotyczących mięśni, kości i stawów. Analiza opublikowana w czasopiśmie „Pain” objęła 23 badania kliniczne.
Melatonina na ból przewlekły. Wyniki 23 badań klinicznych
Uczestników podzielono na osoby z przewlekłym bólem oraz pacjentów odczuwających ból po operacji. Działanie melatoniny porównano z placebo, lekami przeciwbólowymi i innymi sposobami postępowania. U osób z przewlekłymi dolegliwościami melatonina zmniejszała nasilenie bólu i poprawiała jakość snu. W części badań dawała lepsze wyniki niż niesteroidowe leki przeciwzapalne. Nie przyniosła natomiast wyraźnych korzyści pacjentom cierpiącym po operacji. „Nie twierdzimy, że melatonina powinna zastąpić leki przeciwbólowe. Pierwsze wyniki są jednak bardzo obiecujące” - mówi Paulo Ferreira, jeden z autorów analizy i badacz z Uniwersytetu w Sydney. Zwraca uwagę, że możliwości leczenia przewlekłego bólu mięśniowo-szkieletowego są ograniczone. Paracetamol określa jako lek „nielepszy od placebo”, natomiast niesteroidowe leki przeciwzapalne przynoszą jedynie niewielką poprawę i nie usuwają problemu. Opioidy mogą być stosowane przy ostrych urazach, ale przy dłuższym przyjmowaniu wiążą się z poważnym ryzykiem.
Melatonina a problemy ze snem i ból mięśniowo-szkieletowy
Melatonina może działać przede wszystkim przez poprawę snu. Przewlekły ból utrudnia zasypianie i może powodować częste wybudzenia, natomiast niewyspanie zwiększa wrażliwość na dolegliwości. Powstaje błędne koło: ból pogarsza sen, a gorszy sen nasila ból. Zdaniem autorów analizy największą korzyść mogą odnieść osoby, które mają oba problemy. „Praktycznie każda osoba z przewlekłym bólem mięśniowo-szkieletowym ma w pewnym stopniu trudności ze snem” - mówi Ferreira. Melatonina może również ograniczać niektóre procesy zapalne, jednak ten kierunek jej działania wymaga dokładniejszego zbadania. Daron Vandeleur, badaczka zajmująca się leczeniem bólu, przestrzega przed oczekiwaniem spektakularnych rezultatów. „Traktowałabym ją jako jedno z wielu narzędzi, które mogą okazać się pomocne” - mówi. Melatonina nie ma więc zastępować rehabilitacji, aktywności fizycznej ani leczenia zaleconego przez lekarza. Może ewentualnie uzupełniać te metody, zwłaszcza gdy ból uniemożliwia spokojny sen, a zmęczenie utrudnia rozpoczęcie ćwiczeń.
Czy melatonina działa przeciwbólowo? Badania nie dają jeszcze pewnej odpowiedzi
Choć wyniki analizy są obiecujące, nie przesądzają o skuteczności melatoniny w leczeniu bólu. Większość uwzględnionych badań obejmowała niewielką liczbę osób i trwała najwyżej trzy miesiące. Nie sprawdzono również osobno, czy melatonina działa inaczej u uczestników, którzy już wcześniej mieli problemy ze snem. Potrzebne są badania bezpośrednio porównujące ją z lekami najczęściej stosowanymi przy przewlekłych dolegliwościach. „Musimy jeszcze porównać melatoninę ze standardowymi lekami przeciwbólowymi, aby ustalić, która metoda jest skuteczniejsza” - mówi Ferreira. Daron Vandeleur zwraca też uwagę, że analiza nie obejmowała dzieci. „Trzeba zachować szczególną ostrożność, gdy ktoś rozważa podanie melatoniny dziecku, ponieważ nie znamy jej długoterminowego wpływu” - mówi. Podkreśla również, że podobny wynik melatoniny i leków dostępnych bez recepty nie musi świadczyć o jej silnym działaniu. Wiele takich preparatów samo w sobie ma ograniczoną skuteczność w przewlekłym bólu mięśniowo-szkieletowym.
Melatonina na bezsenność i ból tylko po konsultacji z lekarzem
Autorzy analizy nie zalecają długotrwałego stosowania melatoniny. Dotychczas najlepiej przebadano małe dawki przyjmowane przez krótki czas, najwyżej przez kilka miesięcy. „Potwierdzono jedynie krótkotrwałe stosowanie melatoniny w małych dawkach” - mówi Kangchao Wu, główny autor badania. Suplement może być jednym z elementów szerszego postępowania. Osobie z przewlekłym bólem pleców i bezsennością poprawa snu może na przykład ułatwić rozpoczęcie ćwiczeń. Nie oznacza to jednak, że melatonina jest odpowiednia dla każdego. Przed jej zastosowaniem należy omówić z lekarzem przyjmowane leki, choroby przewlekłe, możliwe działania niepożądane i ryzyko interakcji. Znaczenie ma też jakość samego preparatu. Suplementy nie podlegają równie ścisłej kontroli jak leki, dlatego rzeczywista zawartość melatoniny może różnić się od wartości podanej na opakowaniu. „Ryzyko jest niewielkie, ale osoby z przewlekłym bólem często przyjmują inne leki i mają dodatkowe choroby, które trzeba wziąć pod uwagę” - mówi Vandeleur. Obecne wyniki wskazują, że melatonina może pomóc części pacjentów z przewlekłym bólem i zaburzeniami snu, ale nie uzasadniają samodzielnego odstawiania leków ani zmiany leczenia.
