Rak płuc coraz częściej dotyczy osób, które nigdy nie paliły, a nowe dane zwracają uwagę na rosnącą liczbę przypadków w młodszych grupach wiekowych, szczególnie wśród kobiet. W najnowszym badaniu przeanalizowano czynniki, które mogą mieć znaczenie dla tego zjawiska, w tym styl życia, sposób odżywiania i ekspozycję na czynniki środowiskowe. Wyniki wskazują na zaskakujące zależności, które wymagają dokładniejszej analizy i dalszych badań.
Rak płuca u osób niepalących i wczesny rak płuca przyczyny
W Stanach Zjednoczonych śmiertelność z powodu raka płuc spada od lat 90., a liczba nowych zachorowań maleje – od 2012 do 2021 roku o 3,0 proc. rocznie u mężczyzn i 1,4 proc. u kobiet. Równolegle rośnie liczba przypadków wczesnego raka płuca, rozpoznawanego przed 50. rokiem życia, szczególnie u osób, które nigdy nie paliły. Średni wiek diagnozy wynosi około 70 lat. W analizie uwzględniono 187 pacjentów, z czego 78 proc. stanowiły kobiety. Badanych podzielono na trzy grupy według mechanizmów biologicznych nowotworu: związane ze szlakiem EGFR (73 osoby), tzw. fuzjami genowymi (82 osoby) oraz mutacjami mieszanymi (32 osoby). W każdej z grup większość uczestników nie paliła, a odsetek byłych palaczy wynosił odpowiednio 32,9 proc., 13,4 proc. i 21,9 proc.
Zdrowa dieta a rak płuca – indeks zdrowego żywienia HEI
Dane dotyczące stylu życia i diety pochodziły z roku poprzedzającego diagnozę i zostały zebrane w badaniu Epidemiology of Young Lung Cancer. Jakość odżywiania oceniono przy użyciu wskaźnika Healthy Eating Index. W grupach związanych z mutacjami EGFR i fuzjami genowymi średni wynik wynosił około 65 proc., podczas gdy przeciętny wynik dla dorosłych w USA to 57 proc., co oznacza różnicę na poziomie około 13 proc. Uczestnicy częściej spożywali warzywa liściaste, rośliny strączkowe oraz produkty pełnoziarniste niż przeciętna osoba dorosła. Wśród osób niepalących odnotowano związek między wyższą jakością diety a częstszym występowaniem wczesnego raka płuca, przy czym wyniki nie wskazują na zależność przyczynową.
Pestycydy a ryzyko raka jako możliwy czynnik środowiskowy
Autorzy badania wskazują na czynniki środowiskowe związane z produkcją żywności jako możliwe wyjaśnienie obserwowanego związku. „Istnieje wiele pracy do wykonania – od pomiaru metabolitów pestycydów u pacjentów z rakiem płuca po analizę różnych regionów i stosowanych tam substancji chemicznych” – mówi Jorge Nieva, onkolog i współautor badania. Zwraca uwagę, że różne pestycydy mogą wywoływać odmienne reakcje biologiczne i wymagają osobnej analizy. W badaniu uwzględniono także możliwość większej ekspozycji na zanieczyszczenia u osób stosujących dietę bogatą w warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste, a także obecność substancji zaburzających gospodarkę hormonalną stosowanych w rolnictwie.
Antykoncepcja hormonalna a rak płuca u kobiet niepalących
W analizie odnotowano wyższy odsetek stosowania doustnej antykoncepcji wśród uczestniczek. W dwóch grupach około 77 proc. kobiet deklarowało jej stosowanie, a w trzeciej około 65 proc., podczas gdy w populacji kobiet w wieku 15–49 lat w USA wskaźnik ten wynosi około 11,4 proc. Dane te nie wskazują na bezpośrednią zależność przyczynową, ale stanowią kolejny element wymagający dalszych analiz. „Najczęstszy podtyp, EGFR, częściej wykazuje ekspresję receptorów estrogenowych, szczególnie u kobiet” – mówi Jorge Nieva. Do wyników odniósł się także David Yashar, hematolog i onkolog, który zaznacza: „To interesujące wyniki, jednak należy zachować ostrożność w ich interpretacji”. Dodaje, że możliwym wyjaśnieniem może być związek między stosowanymi w uprawach pestycydami a częstością zachorowań u niepalących kobiet, a nie sama dieta. Wskazuje również, że sposób odżywiania pozostaje istotnym elementem zdrowia, a dieta o niskiej jakości wiąże się m.in. z otyłością i ryzykiem innych nowotworów. Wyniki badania zostały przedstawione podczas spotkania American Association for Cancer Research i nie zostały jeszcze opublikowane w recenzowanym czasopiśmie naukowym.
Rak płuc w Polsce
Rak płuc pozostaje główną przyczyną zgonów onkologicznych w Polsce i odpowiada za największą liczbę zgonów spośród wszystkich nowotworów. Każdego roku umiera z jego powodu około 20–23 tys. osób, a przykładowo w 2020 roku odnotowano 22 213 zgonów, w tym 14 211 wśród mężczyzn i 8002 wśród kobiet. Średnio przekłada się to na około 58 zgonów na 100 tys. mieszkańców, przy wyraźnie wyższych wskaźnikach u mężczyzn niż u kobiet. Choroba odpowiada za około 25 proc. zgonów nowotworowych u mężczyzn i około 18 proc. u kobiet, utrzymując pierwsze miejsce w statystykach umieralności. Liczba zgonów pozostaje zbliżona do liczby nowych zachorowań, co wiąże się z późnym rozpoznaniem i niskim odsetkiem przeżyć.
