Rak skóry może rozwijać się bardzo powoli albo rozprzestrzeniać się w krótkim czasie. Tempo wzrostu zależy przede wszystkim od rodzaju nowotworu, jego lokalizacji oraz momentu wykrycia. Im szybciej komórki nowotworowe zaczynają się namnażać i naciekać kolejne tkanki, tym trudniejsze może być leczenie. Znaczenie ma również to, czy zmiana znajduje się w miejscu dobrze widocznym, czy rozwija się na skórze głowy, pod paznokciem albo w innych obszarach, które łatwo przeoczyć podczas codziennej obserwacji skóry.
Jak szybko rośnie rak skóry?
Najczęściej rozpoznawanym nowotworem skóry jest rak podstawnokomórkowy. Ten typ nowotworu zwykle rośnie powoli. Średnie tempo wzrostu wynosi około 0,7 milimetra miesięcznie, choć zależy to od podtypu zmiany i miejsca jej występowania. Rak kolczystokomórkowy skóry rozwija się w płaskich komórkach zewnętrznej warstwy naskórka. Odpowiada za około dwa na dziesięć przypadków raka skóry. Zwykle rośnie szybciej niż rak podstawnokomórkowy, ale nadal zaliczany jest do nowotworów rozwijających się stosunkowo wolno. Znacznie bardziej agresywny przebieg może mieć czerniak rozwijający się w melanocytach, czyli komórkach odpowiedzialnych za produkcję barwnika skóry. Tempo rozwoju czerniaka zależy od podtypu nowotworu. Czerniak szerzący się powierzchownie częściej rozrasta się po powierzchni skóry, zanim zacznie naciekać głębsze tkanki. Czerniak guzkowy może natomiast szybko rosnąć i wcześnie dawać przerzuty. Wolniejszy przebieg częściej obserwuje się przy czerniaku typu lentigo maligna. Trudny do wykrycia bywa czerniak akralny rozwijający się pod paznokciami albo na podeszwach stóp. Zmiany w tych miejscach mogą przez długi czas pozostawać niezauważone. Szczególnie agresywnym nowotworem jest również rak z komórek Merkla. To rzadki nowotwór skóry, który może szybko się rozprzestrzeniać, a leczenie często okazuje się trudniejsze niż w przypadku innych typów raka skóry.
Jakie objawy daje czerniak skóry?
Tempo rozwoju raka skóry zależy nie tylko od rodzaju nowotworu. Znaczenie mają również wiek, jasny fototyp skóry, historia oparzeń słonecznych oraz czynniki genetyczne. Ryzyko zachorowania rośnie szczególnie u osób starszych i osób o jasnej karnacji. Pięć lub więcej silnych oparzeń słonecznych w ciągu życia podwaja ryzyko rozwoju czerniaka. Znaczenie ma także regularna ekspozycja na promieniowanie UV pochodzące nie tylko ze słońca, ale również z solariów i lamp opalających. Niektóre zmiany rozwijają się w miejscach trudnych do samodzielnego obejrzenia. Dotyczy to zwłaszcza skóry głowy, pleców, okolic pod paznokciami oraz podeszew stóp. W takich sytuacjach rozpoznanie choroby często następuje później. Znaczenie ma również dostęp do opieki medycznej. Rak skóry wykryty we wczesnym stadium zwykle daje większe możliwości leczenia niż zmiany rozpoznawane dopiero po rozsianiu choroby. W części przypadków znaczenie mają także mutacje genetyczne wpływające na agresywność nowotworu. W takich sytuacjach wykonywane są badania biomarkerów pomagające ocenić zmiany związane z określonymi genami.
Rak skóry a pieprzyki. Na jakie zmiany trzeba zwracać uwagę?
Regularna obserwacja skóry zwiększa szansę na wykrycie nowotworu na wczesnym etapie. Znaczenie ma kontrolowanie pieprzyków, znamion i wszystkich nowych zmian pojawiających się na skórze. Samobadanie warto wykonywać regularnie, również w miejscach trudniej widocznych. Pomocne może być lustro albo zdjęcia wykonywane co kilka miesięcy. Przy ocenie znamion wykorzystywana jest zasada ABCDE. Litera A oznacza asymetrię, czyli sytuację, w której obie części znamienia wyglądają inaczej. B odnosi się do nierównych albo poszarpanych brzegów. C oznacza niejednolity kolor zmiany. D dotyczy średnicy większej niż sześć milimetrów. E oznacza ewolucję zmiany, czyli zmianę wielkości, kształtu albo koloru. Niepokój powinny wzbudzać również niegojące się ranki, świąd, ból oraz nowe zmiany pojawiające się nagle na skórze. Zmiana może być tkliwa, swędząca albo podatna na krwawienie. Konsultacja dermatologiczna jest potrzebna również wtedy, gdy znamię zaczyna szybko się powiększać albo zmienia wygląd.
Profilaktyka raka skóry zaczyna się od ochrony przed promieniowaniem UV
Większość przypadków raka skóry związana jest z uszkodzeniem skóry przez promieniowanie UV. Ryzyko można ograniczać dzięki codziennej ochronie skóry przed słońcem. Znaczenie ma stosowanie kremów z filtrem SPF co najmniej 30, noszenie okularów przeciwsłonecznych oraz kapeluszy albo innych nakryć głowy osłaniających twarz. Warto również ograniczać przebywanie na słońcu w godzinach największego nasłonecznienia i zakrywać skórę lekką odzieżą z długimi rękawami oraz nogawkami. Dermatolodzy od lat zwracają uwagę, że korzystanie z solariów zwiększa ryzyko nowotworów skóry, dlatego zaleca się całkowitą rezygnację z takich urządzeń. Kontrola dermatologiczna raz w roku ma szczególne znaczenie u osób z dużą liczbą znamion, jasną karnacją albo historią silnych oparzeń słonecznych. Każda nowa zmiana skórna, która nie goi się samoistnie albo zaczyna zmieniać kolor, kształt czy wielkość, wymaga szybkiej konsultacji lekarskiej.
Polecany artykuł:
