- Nagły wzrost tętna po wstaniu może wynikać z chwilowego spadku ciśnienia krwi lub odwodnienia organizmu
- Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne rozpoznaje zespół POTS przy wzroście tętna o co najmniej 30 uderzeń na minutę
- Przyczyną kołatania serca bywają też choroby tarczycy, cukrzyca oraz długotrwałe unieruchomienie w łóżku podczas choroby
- Kluczowym badaniem w diagnostyce jest test czynnej pionizacji polegający na kilkukrotnym pomiarze tętna oraz ciśnienia
- Ustabilizowanie krążenia ułatwia dbanie o nawodnienie, noszenie odzieży kompresyjnej oraz unikanie gwałtownego wstawania rano z łóżka
Dlaczego po wstaniu z łóżka serce bije szybciej?
Gdy wstajesz z łóżka albo krzesła, organizm musi szybko dostosować krążenie, żeby krew nadal dobrze docierała do mózgu. Pomagają w tym baroreceptory, czyli receptory ciśnienia umiejscowione m.in. w okolicy serca i tętnic szyjnych. W momencie wstawania wychwytują naturalny spadek ciśnienia, który pojawia się przy przejściu do pozycji stojącej.
Gdy baroreceptory wykryją spadek ciśnienia, uruchamiają reakcję, która przyspiesza pracę serca i zwiększa przepływ krwi. Dzięki temu ciśnienie się wyrównuje i łatwiej utrzymać równowagę. Kiedy ten mechanizm działa gorzej, mogą pojawić się kołatanie serca, zawroty głowy albo mroczki przed oczami, czyli objawy typowe dla hipotonii ortostatycznej.
Skoki tętna przy wstawaniu - najczęstsze przyczyny
Nagły wzrost tętna po wstaniu nie musi oznaczać choroby serca. Częstą przyczyną jest odwodnienie, bo przy mniejszej objętości krwi organizmowi trudniej utrzymać stabilne ciśnienie po zmianie pozycji. Mayo Clinic wymienia sytuacje, które sprzyjają utracie płynów i mogą nasilać takie objawy:
- wysoka gorączka
- wymioty lub ciężka biegunka
- niedostateczne picie wody w ciągu dnia
- intensywny wysiłek fizyczny połączony z dużym poceniem się
- długotrwałe leżenie w łóżku, np. podczas choroby
Jeśli objawy wracają, warto wziąć pod uwagę także inne możliwe przyczyny. Skoki tętna mogą mieć związek z chorobami tarczycy, cukrzycą (gdy uszkadza nerwy sterujące ciśnieniem) albo niedocukrzeniem. Bywa też, że problem wiąże się z zaburzeniami układu nerwowego, np. chorobą Parkinsona, które utrudniają kontrolę ciśnienia krwi.
POTS - kiedy tętno po wstaniu rośnie za bardzo
Jedną z możliwych przyczyn jest zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej (POTS). Rozpoznanie rozważa się wtedy, gdy po wstaniu tętno wyraźnie rośnie, a ciśnienie krwi pozostaje w normie. Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego u dorosłych jest to wzrost o co najmniej 30 uderzeń na minutę w ciągu pierwszych 10 minut stania.
U osób w wieku 12 do 19 lat próg jest wyższy i wynosi ponad 40 uderzeń na minutę. Istotne jest też, aby taki wzrost utrzymywał się co najmniej 30 sekund i nie wynikał z nagłego spadku ciśnienia tętniczego. Przy POTS częste są: nietolerancja stania, szybkie męczenie się i uczucie silnego bicia serca, które utrudnia codzienne funkcjonowanie.
Badania przy kołataniu serca po wstaniu. Jak wygląda diagnostyka?
Jeśli objawy są niepokojące lub często się powtarzają, lekarz pierwszego kontaktu zwykle zleca podstawowe badania, np. morfologię i EKG. To pomaga wykluczyć inne przyczyny szybkiego bicia serca, takie jak anemia albo nadczynność tarczycy. NCBI Bookshelf opisuje, że ważnym elementem oceny takich dolegliwości jest test czynnej pionizacji.
W teście czynnym pacjent najpierw leży spokojnie przez 10 minut, a potem mierzy się wyjściowe tętno i ciśnienie. Następnie pacjent wstaje, a pomiary powtarza się po 1, 3, 5 i 10 minutach stania. W bardziej złożonych przypadkach wykonuje się test na stole pochyleniowym, uznawany za złoty standard w ocenie takich dolegliwości.
Jak uspokoić tętno po wstaniu? Praktyczne sposoby
Zacznij od prostych zmian, które wspierają stabilizację krążenia. Jeśli lekarz nie widzi przeciwwskazań, ważne jest nawodnienie i odpowiednia ilość soli w diecie. Pomaga też unikanie bardzo gorących miejsc, bo ciepło rozszerza naczynia krwionośne i może nasilać objawy.
Pomocne są też proste nawyki, które opisują m.in. Centers for Disease Control and Prevention (CDC):
- unikaj gwałtownego zrywania się z łóżka rano (najpierw posiedź chwilę na brzegu materaca)
- noś specjalne ubrania uciskowe lub pończochy kompresyjne, które poprawiają powrót krwi do serca
- unikaj długotrwałego stania w jednej pozycji bez ruchu
- stosuj manewry posturalne, takie jak krzyżowanie nóg podczas stania, co pomaga utrzymać ciśnienie
Jeśli skoki tętna się powtarzają, notuj, kiedy się pojawiają i co je poprzedza. Takie informacje ułatwiają lekarzowi ocenę sytuacji i zaplanowanie dalszych kroków. To szczególnie ważne, gdy objawom towarzyszą zawroty głowy lub mroczki przed oczami.
6
Źródła:
