- Najczęstsze objawy niskiego poziomu witaminy B12 to silne osłabienie, bladość skóry oraz drętwienie kończyn
- Badanie stężenia witaminy B12 jest w Polsce dostępne bezpłatnie w POZ, na liście świadczeń gwarantowanych, na podstawie skierowania od lekarza rodzinnego
- Metformina i leki na zgagę mogą utrudniać przyswajanie witaminy B12 z jedzenia
- Według National Institutes of Health (NIH) zmiany neurologiczne mogą pojawić się jeszcze przed objawami anemii
- U kobiet w ciąży niedobór witaminy B12 zwiększa ryzyko wad cewy nerwowej u płodu
Witamina B12. Co robi w organizmie i dlaczego jej niedobór szkodzi?
Witamina B12 (kobalamina) to składnik, którego organizm nie wytwarza sam. Jest potrzebna do produkcji czerwonych krwinek, prawidłowej pracy układu nerwowego i tworzenia materiału genetycznego w komórkach. Gdy jej brakuje, krew gorzej transportuje tlen, a układ nerwowy traci ochronę, dlatego pojawiają się sygnały ostrzegawcze.
Niski poziom witaminy B12 rozpoznaje się przede wszystkim w badaniu krwi. Za wynik, który zwykle budzi niepokój, uznaje się stężenie poniżej 200 lub 250 pg/mL. National Institutes of Health (NIH) podaje, że przy niejednoznacznym wyniku lekarz może zlecić dodatkowe badania, na przykład kwas metylomalonowy lub homocysteinę, bo ich podwyższone wartości sugerują niedobór.
Objawy niedoboru witaminy B12. Na co zwrócić uwagę?
Spadek formy łatwo pomylić ze zwykłym przemęczeniem. Przy niedoborze witaminy B12 może jednak rozwinąć się anemia megaloblastyczna, a jej typowe sygnały to silne osłabienie i kołatanie serca. Często dochodzi też bladość skóry oraz bolesność lub pieczenie języka. Niedobór B12 może wpływać również na samopoczucie i funkcje poznawcze:
- drętwienie i mrowienie w dłoniach oraz stopach
- problemy z utrzymaniem równowagi
- pogorszenie pamięci i stany dezorientacji
- obniżony nastrój lub depresja
- brak apetytu i niezamierzony spadek masy ciała
Przyczyny niedoboru witaminy B12. Kto jest w grupie ryzyka?
Niski poziom witaminy B12 nie zawsze wynika z diety. Często problemem jest wchłanianie w przewodzie pokarmowym. Jedną z najczęstszych przyczyn na świecie jest niedokrwistość złośliwa, gdy organizm nie wytwarza białka potrzebnego do przyswajania B12 z jedzenia. Na niedobór częściej narażone są też osoby starsze oraz pacjenci z zakażeniem Helicobacter pylori.
Przy celiakii oraz chorobie Leśniowskiego-Crohna organizm może gorzej wchłaniać witaminę B12, nawet gdy dieta jest prawidłowa. Podobnie bywa po operacjach bariatrycznych i zabiegach w obrębie jelit. Znaczenie mają też leki: długotrwałe stosowanie metforminy w cukrzycy oraz środków na zgagę może utrudniać przyswajanie witaminy B12.
Badanie witaminy B12 na NFZ. Kiedy i jak dostać skierowanie?
Jeśli podejrzewasz niedobór u siebie albo u kogoś bliskiego, badanie można zrobić w ramach publicznej ochrony zdrowia. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 2023 roku oznaczenie poziomu witaminy B12 jest na liście świadczeń gwarantowanych w podstawowej opiece zdrowotnej. Lekarz POZ może wystawić skierowanie, a badanie jest bezpłatne w placówce z umową z NFZ.
Podczas wizyty lekarz POZ ocenia wskazania i decyduje, czy zlecić badanie. Jeśli wynik potwierdzi niedobór, może też zlecić kolejne testy i zaplanować dalsze postępowanie. Dzięki temu nie działasz na ślepo, tylko opierasz się na interpretacji wyników w gabinecie.
Skutki niedoboru witaminy B12. Możliwe powikłania neurologiczne i anemia
Nieleczony niedobór witaminy B12 to nie tylko gorsze samopoczucie, ale też ryzyko powikłań. National Institutes of Health (NIH) wskazuje, że zmiany neurologiczne, na przykład drętwienie kończyn i problemy z pamięcią, mogą pojawić się jeszcze przed anemią. Gdy leczenie zacznie się zbyt późno, część uszkodzeń nerwów może być nieodwracalna.
Szczególnej uwagi wymagają kobiety w ciąży i małe dzieci, bo w tych grupach niedobór B12 bywa szczególnie groźny. U niemowląt może prowadzić do zahamowania wzrostu, anemii oraz trwałych opóźnień rozwoju fizycznego i umysłowego. U kobiet w ciąży niski poziom witaminy B12 zwiększa ryzyko wad cewy nerwowej u płodu, dlatego warto monitorować jej stężenie pod opieką lekarza.
Niski wynik witaminy B12. Co dalej i kiedy potrzebne są zastrzyki?
Jeśli wynik pokazuje poziom witaminy B12 poniżej normy, zacznij od konsultacji lekarskiej, aby ustalić przyczynę. Samodzielna suplementacja „na próbę” może nie pomóc, zwłaszcza gdy problemem jest wchłanianie. W takiej sytuacji lekarz może zalecić podawanie witaminy B12 w zastrzykach domięśniowych, które nie obciążają przewodu pokarmowego.
W diecie uwzględniaj produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak mięso, ryby, jaja i nabiał. Przy chorobach układu pokarmowego sama zmiana jadłospisu zwykle nie wystarcza, dlatego ważne jest leczenie zalecone przez lekarza. Warto też powtarzać badania kontrolne, aby sprawdzić, czy poziom witaminy B12 wraca do normy.
5
Źródła:
- National Institutes of Health (NIH), Office of Dietary Supplements
- NIH Office of Dietary Supplements
- NIH Office of Dietary Supplements
- National Institutes of Health (NIH), Office of Dietary Supplements (ODS)
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 16 czerwca 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej
