- Problemy z pamięcią mogą wynikać ze stanów emocjonalnych, niedoczynności tarczycy lub niedoboru witaminy B12
- Nadużywanie alkoholu oraz niewłaściwe przyjmowanie leków uspokajających i przeciwbólowych znacząco pogarsza zdolność jasnego myślenia
- National Institute on Aging wymienia powtarzanie pytań i dezorientację w terenie jako sygnały wymagające konsultacji
- Diagnostyka w Polsce obejmuje wizytę u neurologa lub psychiatry, do którego nie jest wymagane skierowanie
Dlaczego zapominamy i trudniej nam się skupić? Możliwe przyczyny poza chorobą Alzheimera
Częste zapominanie i problemy z koncentracją zwykle oznaczają trudność w zapamiętywaniu nowych informacji albo w szybkim przypominaniu sobie tych już znanych. Te objawy bywają kojarzone z chorobą Alzheimera, ale możliwych przyczyn jest więcej. Mayo Clinic zwraca uwagę, że u dorosłych i seniorów kłopoty z pamięcią mogą wynikać z różnych schorzeń, a część z nich da się skutecznie leczyć.
Na pamięć i koncentrację mocno wpływa także stan psychiczny. Silny stres, przewlekły lęk lub depresja mogą zaburzać codzienne funkcjonowanie, powodując dezorientację i trudności ze skupieniem. Zdarza się, że objawy przypominające chorobę neurologiczną są reakcją organizmu na przeciążenie psychiczne. Przyczyną takich dolegliwości może być także:
- niedoczynność tarczycy, która może spowalniać procesy myślowe
- niedobór witaminy B12, szczególnie częsty u seniorów
- nieleczony bezdech senny, który może powodować nocne niedotlenienie mózgu
- niewielkie urazy głowy po upadkach, nawet bez utraty przytomności
- infekcje lub guzy mózgu, które mogą dawać objawy podobne do otępienia
Leki i używki a pamięć i koncentracja. Co może pogarszać sprawność umysłu?
Na pamięć i „jasność myślenia” wpływają też substancje, które przyjmujesz. Serwis HIVinfo prowadzony przez Narodowe Instytuty Zdrowia (NIH) wskazuje, że nadużywanie alkoholu i narkotyków pogarsza pamięć oraz utrudnia podejmowanie decyzji. Problemem może być także niewłaściwe stosowanie leków, również tych przyjmowanych bez recepty.
Problemy z koncentracją mogą pojawić się, gdy leki na receptę lub preparaty bez recepty są stosowane niezgodnie z zaleceniami. Szczególnie ryzykowne bywa przyjmowanie zbyt dużych dawek albo stosowanie ich przez zbyt długi czas. Do substancji, które mogą pogarszać sprawność myślenia, należą:
- leki uspokajające i nasenne
- silne opioidowe leki przeciwbólowe
- stymulanty oraz niektóre leki stosowane w leczeniu nadpobudliwości
- syropy przeciwkaszlowe stosowane niezgodnie z przeznaczeniem
- alkohol, w tym piwo, wino i mocne trunki
Kiedy problemy z pamięcią powinny niepokoić? Sygnały ostrzegawcze
Jeśli u ciebie albo u bliskiej osoby pojawiają się trudności z przypominaniem sobie niedawnych wydarzeń, warto to obserwować. National Institute on Aging wskazuje grupę objawów, które wymagają konsultacji lekarskiej. Nie każda luka w pamięci oznacza chorobę, ale część zachowań może sugerować rozwijające się otępienie.
Jeśli jesteś opiekunem, zwróć uwagę, czy bliska osoba nie ma trudności z czynnościami, które wcześniej wykonywała bez problemu. Szczególnie niepokojące bywa gubienie się w znanych miejscach oraz nagłe problemy z finansami. Do najważniejszych sygnałów ostrzegawczych należą:
- zadawanie tego samego pytania wielokrotnie w krótkim odstępie czasu
- powtarzanie tych samych historii w kółko
- dezorientacja co do czasu, osób oraz miejsc
- trudności ze śledzeniem prostych wskazówek i instrukcji
- narastający niepokój lub nietypowa agresja wobec otoczenia
Badanie pamięci. Jak wygląda diagnostyka i gdzie szukać pomocy na NFZ?
Diagnostyka zaburzeń pamięci w Polsce najczęściej zaczyna się w gabinecie lekarza rodzinnego (POZ). Po wywiadzie lekarz może skierować pacjenta do neurologa lub psychiatry. Akademia NFZ przypomina, że do psychiatry nie jest potrzebne skierowanie, więc możesz umówić wizytę bezpośrednio w placówce z umową z NFZ.
Ustalenie przyczyny problemów z pamięcią, w tym podejrzenia choroby Alzheimera, zwykle wymaga kilku badań. Nie ma jednego testu, który od razu daje pewną odpowiedź. Dlatego lekarze oceniają zarówno stan mózgu, jak i funkcjonowanie poznawcze pacjenta, a w diagnostyce często wykonuje się:
- badanie u neuropsychologa, który ocenia sprawność myślenia
- tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny, aby wykluczyć guzy
- konsultację neurologiczną w celu znalezienia przyczyn uszkodzeń układu nerwowego
- wywiad psychiatryczny, który uwzględnia także obserwacje opiekuna chorego
Jak poprawić pamięć i koncentrację? To możesz robić na co dzień
Pamięć i koncentrację wspierają codzienne, proste nawyki. Mayo Clinic podkreśla znaczenie regularnej aktywności fizycznej, która zwiększa przepływ krwi do mózgu. Wskazywane minimum to 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo, czyli w praktyce około 20 do 30 minut szybkiego spaceru dziennie.
Równie ważna jest higiena snu i relacje z innymi ludźmi, bo pomagają ograniczać stres i obniżony nastrój. Warto spać od 7 do 9 godzin na dobę i regularnie ćwiczyć umysł, na przykład krzyżówkami, grami planszowymi, nauką gry na instrumencie lub czytaniem. Pomaga też dobra organizacja, czyli zapisywanie terminów w kalendarzu i unikanie robienia wielu rzeczy naraz, bo wtedy łatwiej skupić się na jednym zadaniu.
8
Źródła:
