- Atak choroby zazwyczaj zaczyna się nagle w nocy od silnego bólu dużego palca u nogi
- Według Mayo Clinic największe nasilenie dolegliwości następuje w ciągu pierwszych 12 godzin od ich pojawienia
- Szacuje się, że na dnę moczanową choruje w Polsce nawet do 760 000 osób
- Nieleczona choroba prowadzi do powstawania pod skórą twardych guzków nazywanych tofusami
- Gorączka powyżej 38,3 stopnia Celsjusza przy bólu stawu wymaga natychmiastowej konsultacji medycznej
Co to jest dna moczanowa i jakie są pierwsze objawy?
Dna moczanowa, nazywana też podagrą, to zapalenie stawów spowodowane odkładaniem się kryształów kwasu moczowego. Gdy organizm nie usuwa go sprawnie, kryształy gromadzą się w stawach i wywołują silny stan zapalny. Najczęściej kojarzy się ją ze stopą, ale objawy mogą dotyczyć także innych stawów.
Pierwsze objawy dny zwykle pojawiają się nagle i trudno je przeoczyć, bo ból jest bardzo silny. Najczęściej choroba atakuje staw u podstawy dużego palca u nogi. Jeśli poczujesz w tym miejscu nagły, przeszywający ból, warto brać pod uwagę dnę moczanową.
W Polsce dna moczanowa dotyczy dużej grupy osób. Według danych Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji choruje na nią około 1 proc. populacji powyżej 15. roku życia. To około 380 do 760 tys. osób, a choroba częściej dotyczy mężczyzn niż kobiet.
Napad dny moczanowej w nocy: jak wygląda atak i ile trwa
Napad dny moczanowej często zaczyna się nagle i potrafi wybudzić ze snu w środku nocy. Ból bywa bardzo silny i narasta w krótkim czasie. Mayo Clinic podaje, że największe nasilenie objawów zwykle przypada w ciągu pierwszych 8 do 12 godzin od ich początku.
W czasie napadu zmienia się też wygląd stawu. Skóra nad nim robi się czerwona, pojawia się wyraźny obrzęk, a miejsce jest gorące w dotyku. Typowa jest także nadwrażliwość na dotyk. Najczęstsze objawy to:
- uczucie, jakby duży palec u nogi się palił
- intensywny obrzęk i zaczerwienienie skóry nad stawem
- tkliwość tak duża, że nawet ciężar prześcieradła powoduje ból
- ograniczona ruchomość stawu, która utrudnia chodzenie
Gdy najsilniejszy ból ustąpi, staw zwykle nie wraca od razu do pełnej sprawności. Sztywność, dyskomfort albo lekkie pobolewanie mogą utrzymywać się od kilku dni do kilku tygodni. W tym czasie warto oszczędzać nogę i obserwować, czy stan zapalny całkowicie się wycisza.
Dna moczanowa: jakie stawy boli poza dużym palcem u nogi?
Choć najczęściej choruje staw u podstawy dużego palca, dna moczanowa może zaatakować niemal każdy staw. Objawy w innych miejscach zwykle wyglądają podobnie jak w stopie, dominuje ból, obrzęk i zaczerwienienie. Zdarza się, że pacjenci biorą je za uraz albo przeciążenie, szczególnie gdy problem dotyczy dużych stawów.
Mayo Clinic podaje, że stany zapalne wywołane przez kryształy kwasu moczowego mogą pojawiać się także w innych stawach. Jeśli ból nawraca, a miejsce jest ciepłe i obrzęknięte, zwróć uwagę na:
- kostki i stawy skokowe
- kolana
- nadgarstki
- łokcie
- stawy palców u rąk
Wraz z postępem choroby ataki mogą pojawiać się częściej i obejmować więcej niż jeden staw jednocześnie. To utrudnia chodzenie i wykonywanie codziennych czynności. Z czasem zakres ruchu może się trwale zmniejszać na skutek nawracających stanów zapalnych.
Tofusy w dnie moczanowej: twarde guzki pod skórą
Nieleczona przez lata dna moczanowa może przejść w postać przewlekłą, nazywaną dną tofusową. Wtedy pod skórą mogą pojawiać się twarde grudki, początkowo zwykle niebolesne, czyli tofusy. To skupiska kryształów kwasu moczowego odkładające się w tkankach miękkich i wokół stawów.
NCBI Bookshelf (National Library of Medicine) opisuje tofusy jako jasne, kredowe guzki, które mogą prześwitywać przez cienką, mocno unaczynioną skórę. Zmiany mogą się sączyć, co bywa uciążliwe i zwiększa ryzyko infekcji. W publikacjach zebranych w tym źródle podano, że u 30 proc. pacjentów z przewlekłą postacią choroby tofusy pojawiają się na opuszkach palców.
Obecność tych guzków jest sygnałem, że choroba dokonała już poważnych zmian w organizmie. Przewlekła dna moczanowa prowadzi do deformacji stawów oraz niszczenia struktury kości. Tofusy najczęściej lokalizują się na palcach rąk i stóp, w okolicach łokci oraz na małżowinach usznych, powodując trwałe zmiany w wyglądzie tych części ciała.
Polecany artykuł:
Ból stawu i gorączka: kiedy pilnie do lekarza
Nie każdy ból stawu oznacza dnę moczanową. Czasem objawy mogą wskazywać na septyczne zapalenie stawu, czyli bakteryjne zakażenie, które wymaga pilnej diagnostyki. W takiej sytuacji zwlekanie z konsultacją lekarską może skończyć się trwałym uszkodzeniem stawu lub powikłaniami ogólnoustrojowymi.
Merck Manual podaje, że pilnej konsultacji wymaga ból stawu, któremu towarzyszą tak zwane czerwone flagi. To sygnały, że przyczyna może być poważniejsza:
- gorączka przekraczająca 38,3 stopnia Celsjusza
- silne dreszcze
- ogólne osłabienie organizmu
- wymioty lub nudności
- pojawienie się niewyjaśnionej wysypki lub duszności
Jeśli zauważysz u siebie lub u bliskiej osoby takie połączenie objawów, najlepiej zgłosić się na oddział ratunkowy lub wezwać pomoc. Infekcja stawu wymaga innego leczenia niż napad dny moczanowej, dlatego powinna zostać jak najszybciej wykluczona przez lekarza.
Podejrzenie dny moczanowej: co zrobić i od czego zacząć
Jeśli podejrzewasz u siebie dnę moczanową, zacznij od konsultacji z lekarzem rodzinnym. Lekarz może zlecić badanie poziomu kwasu moczowego we krwi, ale warto pamiętać, że w trakcie napadu wynik bywa w normie. Dlatego tak ważny jest dokładny opis objawów i ich przebiegu. Nie lecz się na własną rękę, bo źle dobrane leki mogą nasilić dolegliwości.
Pomocny może być też dziennik, w którym zapisujesz, co jadłeś i piłeś przed napadem. W tekście jako możliwe czynniki wyzwalające wymieniono dużą ilość mięsa, alkohol i napoje słodzone fruktozą. Takie notatki ułatwiają później wychwycenie zależności i omówienie ich z lekarzem.
Główne przyczyny i czynniki ryzyka dny moczanowej
Bezpośrednią przyczyną dny moczanowej jest hiperurykemia, czyli nadmiar kwasu moczowego we krwi. Dochodzi do niego, gdy organizm produkuje go zbyt dużo lub gdy nerki nie są w stanie skutecznie go usuwać. W rezultacie kwas moczowy krystalizuje się w stawach i tkankach otaczających, tworząc ostre, igiełkowate kryształki, które wywołują nagły i bolesny stan zapalny.
Ryzyko choroby zwiększa szereg czynników. Kluczową rolę odgrywa dieta bogata w puryny (związki chemiczne przekształcane w kwas moczowy), które znajdują się m.in. w czerwonym mięsie, podrobach, owocach morza i alkoholu, zwłaszcza w piwie. Do innych czynników ryzyka należą nadwaga lub otyłość, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca oraz choroby nerek. Dna moczanowa częściej dotyka mężczyzn, zwykle po 30. roku życia, a u kobiet ryzyko wzrasta po menopauzie. Podatność na chorobę może być również uwarunkowana genetycznie.
Metody leczenia: leki na ostry atak i w terapii przewlekłej
Leczenie dny moczanowej dzieli się na dwa etapy: łagodzenie ostrego ataku oraz terapię przewlekłą, zapobiegającą nawrotom. W przypadku nagłego napadu celem jest jak najszybsze opanowanie bólu i stanu zapalnego. W tym celu stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen czy naproksen, a także kolchicynę. W cięższych przypadkach lekarz może zalecić kortykosteroidy w formie tabletek lub zastrzyków. Kluczowe jest jak najszybsze przyjęcie leków, najlepiej w ciągu 24 godzin od wystąpienia pierwszych objawów.
Terapia przewlekła ma na celu obniżenie poziomu kwasu moczowego w organizmie, co zapobiega kolejnym atakom i powstawaniu tofusów. Jest zalecana osobom, które doświadczają częstych lub bardzo bolesnych napadów. Najczęściej stosowanym lekiem jest allopurynol, który hamuje produkcję kwasu moczowego. W leczeniu doraźnym, podczas ataku, ulgę przynosi odpoczynek, uniesienie chorej kończyny oraz stosowanie zimnych okładów na bolący staw.
Dieta przy dnie moczanowej: co jeść, a czego unikać
Podstawą diety w dnie moczanowej jest ograniczenie produktów bogatych w puryny, które organizm przekształca w kwas moczowy. Należy unikać lub znacznie ograniczyć spożycie czerwonego mięsa (wieprzowina, wołowina), podrobów (wątróbka, nerki), niektórych owoców morza (sardynki, małże, przegrzebki) oraz alkoholu, zwłaszcza piwa. Warto również uważać na napoje słodzone fruktozą lub syropem glukozowo-fruktozowym, które mogą podnosić stężenie kwasu moczowego.
Zaleca się natomiast dietę opartą na warzywach i owocach. Dozwolone i wskazane są niskotłuszczowe produkty mleczne, produkty pełnoziarniste, jaja oraz orzechy. Niektóre badania sugerują, że pomocne może być spożywanie wiśni, które mają właściwości przeciwzapalne. Niezwykle ważne jest również odpowiednie nawodnienie – picie dużej ilości wody, minimum 2 litry dziennie, pomaga nerkom w usuwaniu nadmiaru kwasu moczowego z organizmu.
Tak wygląda dna moczanowa (podagra, artretyzm) - GALERIA
5
Źródła:
