- Diagnozę stawia się przy bólach głowy występujących przez co najmniej 15 dni w miesiącu
- Nadmiar leków prowadzi do nadwrażliwości mózgu i znacznego obniżenia progu odczuwania bólu
- Bezpieczna granica przyjmowania paracetamolu lub ibuprofenu wynosi maksymalnie 14 dni w miesiącu
- W przypadku tryptanów oraz opioidów ryzyko wzrasta już po przekroczeniu 10 dni stosowania
- Podstawową metodą leczenia jest całkowite odstawienie leków doraźnych przy wsparciu prowadzonego dzienniczka bólów
Ból głowy z nadużywania leków: co to jest i kiedy się pojawia
Ból głowy z nadużywania leków (nazywany też bólem „z odbicia”) pojawia się wtedy, gdy preparaty doraźne, które miały pomagać, zaczynają podtrzymywać dolegliwości. Według klasyfikacji ICHD-3 rozpoznanie bierze się pod uwagę, gdy ból głowy występuje przez co najmniej 15 dni w miesiącu. Zwykle dotyczy osób, które wcześniej miały inny typ bólów głowy i przez co najmniej 3 miesiące regularnie przyjmowały leki doraźne.
To często wygląda jak błędne koło: im częściej sięga się po lek, tym częściej ból wraca. To zaburzenie wtórne, czyli wywołane konkretnym czynnikiem, w tym przypadku nadmiernym stosowaniem leków przeciwbólowych. Taka zależność nie musi oznaczać, że lek „nie działa”, tylko że układ nerwowy zaczyna reagować w nietypowy sposób.
Dlaczego leki przeciwbólowe mogą nasilać ból głowy
Nadmierne stosowanie leków przeciwbólowych może zmieniać sposób, w jaki układ nerwowy reaguje na bodźce. W publikacjach dostępnych w bazie PubMed opisywano zjawisko centralnej sensytyzacji, czyli narastającej nadwrażliwości mózgu. W praktyce oznacza to obniżenie progu bólu i reakcję bólową także na bodźce, które wcześniej nie były problemem.
Nadużywanie leków może też zaburzać naturalne systemy kontroli bólu oraz układ nagrody, co opisywano w badaniach neuroobrazowych, między innymi prowadzonych we Włoszech. Z czasem organizm słabiej „wycisza” sygnały bólowe, bo stale dostaje wsparcie z zewnątrz. W efekcie częste przyjmowanie tabletek nie rozwiązuje przyczyny, tylko sprzyja utrwaleniu dolegliwości.
Jak często można brać leki przeciwbólowe, żeby nie wywołać bólu głowy
Ryzyko bólu głowy z nadużywania leków zależy od tego, po jaki preparat sięgasz. Międzynarodowe Towarzystwo Bólów Głowy (IHS) podaje limity liczby dni w miesiącu, których nie powinno się przekraczać przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Dla poszczególnych grup leków wygląda to tak:
- tryptany (stosowane w migrenach) – 10 lub więcej dni w miesiącu
- opioidy – 10 lub więcej dni w miesiącu
- złożone leki przeciwbólowe (mieszanki kilku substancji) – 10 lub więcej dni w miesiącu
- paracetamol – 15 lub więcej dni w miesiącu
- niesteroidowe leki przeciwzapalne, np. ibuprofen (z wyłączeniem aspiryny) – 15 lub więcej dni w miesiącu
Jeśli sięgasz po lek częściej, niż wynika to z tych limitów, rośnie ryzyko bólu głowy z nadużywania leków. Pomaga prosta kontrola: ile dni w miesiącu pojawia się ból i ile dni przyjmowany jest preparat doraźny. Także leki bez recepty, stosowane zbyt często, mogą prowadzić do utrwalenia problemu.
Rozpoznanie i leczenie bólu głowy z nadużywania leków w Polsce
W Polsce ból głowy spowodowany nadużywaniem leków jest najczęściej rozpoznawany w gabinecie lekarza rodzinnego. W dokumentacji może być opisany kodem ICD-10: G44.4. Serwis Medibas podaje, że kluczowe są wywiad i analiza dzienniczka bólów głowy, a badania dodatkowe, takie jak rezonans, zwykle nie są potrzebne, jeśli historia przyjmowania leków jest jednoznaczna.
W ramach NFZ pierwszym krokiem zwykle jest ograniczenie dawek lub odstawienie leków doraźnych pod kontrolą specjalisty. Jeśli sytuacja jest trudniejsza, lekarz rodzinny może skierować pacjenta do neurologa, aby przeprowadzić proces odstawiania. Poprawa pojawia się zazwyczaj dopiero wtedy, gdy rzeczywiście uda się zmniejszyć liczbę dni z przyjmowaniem leków.
Jak przerwać ból głowy z nadużywania leków i zmniejszyć nawroty
Podstawą leczenia jest całkowite odstawienie nadużywanego leku. Czasopismo Frontiers in Pain Research opisuje, że najlepsze efekty daje nagłe przerwanie przyjmowania preparatów doraźnych, połączone z edukacją pacjenta. W pierwszych dniach po odstawieniu ból może się przejściowo nasilić.
Dobrym krokiem jest prowadzenie dzienniczka bólów głowy. Zapisuj każdą przyjętą dawkę leku oraz dni, w których pojawia się ból, bo to szczególnie pomaga w ocenie sytuacji podczas wizyty. Poprawa jest możliwa, ale zwykle wymaga konsekwencji w ograniczaniu leków doraźnych.
9
Źródła:
