Neuralgia nerwu potylicznego: co to jest i skąd bierze się ból
Neuralgia nerwu potylicznego to rodzaj bólu głowy, który zaczyna się w górnej części karku i promieniuje ku górze, w stronę potylicy. Dotyczy nerwów potylicznych, które przewodzą czucie z tyłu głowy. Kiedy są uciśnięte albo podrażnione, mogą powodować napadowy ból mylony z migreną lub bólem napięciowym.
Neuralgia obejmuje okolicę potylicy, czyli miejsce połączenia czaszki z szyją. W badaniach opublikowanych w JPRAS Open opisano, że znaczenie ma podrażnienie trzech nerwów potylicznych: większego, mniejszego i trzeciego. To ból wynikający z problemu w obrębie nerwów, a nie z uszkodzenia mózgu.
Objawy neuralgii potylicznej: jak wygląda ból i nadwrażliwość skóry głowy
Ból w neuralgii potylicznej ma zwykle napadowy charakter. Jest opisywany jako krótkie, przeszywające „strzały”, czasem porównywane do porażenia prądem albo kłucia. Napady trwają od kilku sekund do kilku minut i mogą nawracać. Międzynarodowe Stowarzyszenie Bólów Głowy (IHS) wskazuje kryteria, które pomagają rozpoznać ten typ bólu:
- pojawia się nagle w formie krótkich napadów
- ma bardzo duże nasilenie
- jest odczuwany jako kłujący, ostry lub przeszywający
- występuje po jednej lub po obu stronach głowy
U wielu osób pojawia się też nadwrażliwość na dotyk (allodynia). Oznacza to, że ból może wywołać nawet mycie lub czesanie włosów, a czasem także oparcie głowy o poduszkę. Skóra głowy bywa tkliwa, mogą występować pieczenie lub mrowienie wzdłuż przebiegu nerwów potylicznych.
Przyczyny neuralgii potylicznej: ucisk nerwu, napięcie mięśni i urazy szyi
Najczęściej przyczyną neuralgii potylicznej jest ucisk nerwu albo przewlekłe napięcie mięśni karku. Cleveland Clinic wskazuje m.in. urazy szyi, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa oraz długotrwałe utrzymywanie głowy w wymuszonej pozycji, na przykład podczas pracy przy komputerze. Przy stałym napięciu mięśnie mogą uciskać struktury nerwowe i wywoływać napady bólu.
Rzadziej tłem dolegliwości mogą być zależności między nerwem a pobliskimi naczyniami krwionośnymi. W doniesieniach opisanych w JPRAS Open wskazano, że u części pacjentów tętnica potyliczna może przebiegać w sposób sprzyjający drażnieniu nerwu. Gdy uszkodzona jest mielina, pulsowanie tętnicy może nasilać podrażnienie, stan zapalny i przewlekły ból.
Diagnostyka neuralgii potylicznej: wywiad, badanie i blokada nerwu
Diagnostyka zwykle zaczyna się od dokładnego wywiadu i badania fizykalnego. Lekarz sprawdza punkty spustowe, czyli miejsca na karku i z tyłu głowy, których ucisk może wywołać typowy napad bólu. Istotne jest też wykluczenie innych przyczyn, na przykład migreny, ponieważ wymaga innego leczenia.
W potwierdzaniu rozpoznania pomaga blokada diagnostyczna. Polega na podaniu niewielkiej ilości środka znieczulającego w okolicę nerwu potylicznego. Jeśli ból na krótko ustępuje, przemawia to za tym, że źródłem dolegliwości jest właśnie ten nerw.
Leczenie neuralgii potylicznej: leki, fizjoterapia, iniekcje i radiofrekwencja
Leczenie zwykle zaczyna się od metod zachowawczych, takich jak leki przeciwzapalne i fizjoterapia. Przy silnych dolegliwościach stosuje się też zabiegi, w tym iniekcje kortykosteroidowe, które mają zmniejszać stan zapalny. Journal of Pain Research opisywał także radiofrekwencję pulsacyjną jako metodę stosowaną u pacjentów z przewlekłą postacią choroby.
Radiofrekwencja pulsacyjna wykorzystuje prąd o wysokiej częstotliwości do modulowania pracy nerwu, bez jego niszczenia. W opisywanych badaniach efekt utrzymywał się nawet około 6 miesięcy, a metoda była oceniana jako bezpieczniejsza niż niszczenie nerwu wysoką temperaturą. Dobór postępowania zależy od nasilenia objawów i wcześniejszej odpowiedzi na leczenie.
Poradnie leczenia bólu w Polsce: kto może skorzystać i na jakich zasadach
W Polsce osoby z silnym bólem mogą korzystać ze specjalistycznej opieki w poradniach leczenia bólu. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2023 roku wskazuje, że skierowanie przysługuje m.in. wtedy, gdy standardowe leczenie nie pomaga lub gdy ból w skali NRS 1 do 10 przekracza 5. W poradni ocenia się nie tylko natężenie bólu, ale też jego wpływ na jakość życia i codzienne funkcjonowanie.
Ból z tyłu głowy utrzymujący się dłużej niż 3 miesiące jest uznawany za przewlekły i wymaga regularnej oceny. Pomocny bywa dzienniczek bólu z informacjami o częstości napadów i sytuacjach, które je wywołują. Neuralgia potyliczna to dolegliwość, którą często da się opanować, gdy leczenie jest dobrane do przyczyny i nasilenia objawów.
9
Źródła:
