Kto może zostać dawcą narządów po śmierci?
Dawstwo narządów polega na pobraniu organów od osoby zmarłej i przeszczepieniu ich pacjentom, którzy tego potrzebują. Narządy można pobrać po stwierdzeniu śmierci mózgu albo po nieodwracalnym zatrzymaniu krążenia. Zanim do tego dojdzie, lekarze oceniają stan narządów i sprawdzają, czy mogą zostać bezpiecznie przeszczepione.
Według opisów dostępnych w PubMed Central lekarze oceniają każdy narząd osobno, pod kątem jego stanu i funkcji. Jeśli jeden organ nie nadaje się do przeszczepu, inne nadal mogą zostać wykorzystane. Całość odbywa się według określonych procedur medycznych, z naciskiem na bezpieczeństwo biorcy i poszanowanie osoby zmarłej.
Zgoda domniemana w Polsce: czy trzeba podpisywać dokumenty?
W Polsce obowiązuje zasada zgody domniemanej. Oznacza to, że zmarły może zostać uznany za dawcę narządów, jeśli za życia nie zgłosił sprzeciwu. Z tego powodu nie trzeba mieć przy sobie żadnego dokumentu, żeby po śmierci możliwe było pobranie narządów.
Sprzeciw można zgłosić do Centralnego Rejestru Sprzeciwów prowadzonego przez Poltransplant. Według informacji z portalu Gov.pl lekarze przed pobraniem narządów sprawdzają ten rejestr. Szpital zwykle rozmawia też z rodziną zmarłego o tym, jaka była jego wola, dlatego warto powiedzieć bliskim o swojej decyzji.
Przeciwwskazania do oddania narządów: jakie choroby wykluczają dawstwo?
Nie każdy zmarły może zostać dawcą, bo czasem przeszczep byłby dla biorcy zbyt dużym ryzykiem. Lekarze oceniają, czy wraz z narządem nie doszłoby do przeniesienia groźnej choroby. Poniżej podano przykłady schorzeń, które mogą wykluczać dawstwo:
- aktywne nowotwory złośliwe z przerzutami
- ostre postacie białaczki oraz chłoniaki
- zakażenie wirusem HIV (choć w pewnych badaniach dopuszcza się wyjątki)
- ciężkie i nieleczone infekcje ogólnoustrojowe
- aktywna gruźlica, zwłaszcza układu nerwowego
- zaawansowane schorzenia konkretnych organów, np. marskość wątroby czy ciężka choroba nerek
Jak opisano w Lancet Regional Health, lekarze mogą zrezygnować z pobrania narządów także wtedy, gdy u zmarłego wykryje się bakterie oporne na większość znanych leków. Każdy przypadek ocenia zespół specjalistów. Chodzi o to, by przeszczep był realną szansą dla biorcy, a nie dodatkowym zagrożeniem.
Stwierdzenie śmierci mózgu: jak wygląda procedura?
Śmierć mózgu stwierdza się wtedy, gdy doszło do nieodwracalnego i całkowitego uszkodzenia mózgu. Taki pacjent jest w głębokiej śpiączce, nie oddycha samodzielnie i nie reaguje na bodźce. Zanim lekarze uznają zgon według kryteriów neurologicznych, wykonują serię testów klinicznych.
Zgodnie z wytycznymi opisanymi w PubMed Central lekarze sprawdzają odruchy pnia mózgu, między innymi reakcję źrenic na światło i odruch kaszlowy. Ważną częścią oceny jest test bezdechu, który potwierdza brak samodzielnego oddechu. Badanie wykonuje się w kontrolowanych warunkach, po wykluczeniu wpływu leków, które mogłyby zafałszować wynik.
Śmierć mózgu jest w Polsce uznawana prawnie i medycznie za moment zgonu, nawet jeśli dzięki aparaturze serce jeszcze przez pewien czas pracuje. Dopiero po zakończeniu procedury stwierdzenia śmierci można rozważyć pobranie narządów. To działania prowadzone etapami, tak aby ograniczyć ryzyko błędu i zachować standardy etyczne.
Jak wygląda procedura w szpitalu, gdy możliwe jest pobranie narządów?
Gdy na oddziale intensywnej terapii stwierdzono śmierć mózgu, działania organizuje koordynator transplantacyjny. Sprawdza, czy zmarły nie figuruje w rejestrze sprzeciwów, i ocenia, czy narządy mogą zostać wykorzystane do przeszczepu. Zespół, który wcześniej leczył pacjenta, jest oddzielony od zespołu pobierającego i przeszczepiającego narządy.
U.S. Department of Health & Human Services opisuje ten proces w kilku krokach:
- identyfikacja potencjalnego dawcy przez lekarzy z oddziału intensywnej terapii
- potwierdzenie śmierci mózgu lub nieodwracalnego zatrzymania krążenia
- wprowadzenie danych dawcy do systemu, który dopasowuje narządy do osób czekających na liście
- pobranie organów na sali operacyjnej przez zespół chirurgów transplantacyjnych
- szybki transport narządów do szpitali, w których przebywają biorcy
Warto porozmawiać z bliskimi o tym, jakie jest twoje stanowisko w sprawie dawstwa narządów. Choć prawo nie wymaga noszenia żadnych kart, „oświadczenie woli” w portfelu może ułatwić rozmowę personelu medycznego z rodziną. Taka rozmowa wcześniej pomaga uniknąć niepewności w trudnej sytuacji.
4
Źródła:
