- Główne czynniki ryzyka to leżenie w łóżku dłużej niż 3 dni oraz podróż bez przerwy trwająca ponad 4 godziny
- Nagłej duszności często towarzyszy ból w klatce piersiowej nasilający się przy głębokim wdechu
- W Polsce co roku hospitalizuje się z tego powodu od ponad 16 tys. do ponad 25 tys. osób
- Jeśli pojawią się objawy, wezwij pomoc natychmiast. Każda minuta zwłoki zwiększa ryzyko zgonu
Co to jest zatorowość płucna i dlaczego grozi po unieruchomieniu?
Zatorowość płucna to stan, w którym skrzeplina zamyka tętnicę płucną i utrudnia przepływ krwi przez płuca. Najczęściej skrzeplina powstaje w żyłach głębokich nóg, odrywa się i z prądem krwi dociera do płuc. To sytuacja bezpośrednio zagrażająca życiu, bo zaburza pracę układu oddechowego i krążenia.
Po długim unieruchomieniu krew wolniej krąży w żyłach, a to sprzyja powstawaniu zakrzepów. NCBI Bookshelf wskazuje dwie sytuacje, w których ryzyko wyraźnie rośnie. Chodzi o leżenie w łóżku dłużej niż 3 dni oraz podróż bez przerwy trwającą ponad 4 godziny.
Mechanizm powstawania zakrzepów opisuje tak zwana triada Virchowa, przywoływana w publikacji StatPearls. Obejmuje trzy elementy: zastój krwi, uszkodzenie ściany naczynia i zwiększoną skłonność krwi do krzepnięcia. Po dłuższym unieruchomieniu te czynniki mogą doprowadzić do powstania zakrzepu, który później stanie się materiałem zatorowym.
Objawy zatorowości płucnej: nagła duszność, ból w klatce i obrzęk nogi
Najbardziej charakterystycznym objawem zatorowości płucnej jest nagła duszność, często bez wyraźnej przyczyny. Mayo Clinic podaje, że może pojawić się także w spoczynku, a wysiłek zwykle ją nasila. Chory ma wrażenie, że nie jest w stanie nabrać wystarczającej ilości powietrza.
Duszności często towarzyszy ostry ból w klatce piersiowej, czasem mylony z zawałem serca. Zwykle nasila się przy głębokim wdechu, kaszlu, a także podczas schylania się. Poza tym mogą pojawić się inne objawy, na które warto zwrócić uwagę:
- szybkie lub nieregularne bicie serca
- kaszel, w którym może pojawić się krwawa plwocina
- nagłe osłabienie, zawroty głowy lub omdlenie
- nadmierne pocenie się i stan podgorączkowy
- siny odcień skóry (sinica)
Sprawdź też nogi, bo zatorowość płucna najczęściej ma źródło w zakrzepicy żył głębokich. Obrzęk jednej nogi, ból lub zaczerwienienie, zwłaszcza w okolicy łydki, to ważny sygnał ostrzegawczy. Jeśli taki objaw pojawia się razem z nagłą dusznością po unieruchomieniu, trzeba wezwać pomoc.
Zatorowość płucna w Polsce: liczba hospitalizacji i śmiertelność
Dane opublikowane w serwisie PubMed pokazują, że zatorowość płucna jest w Polsce częstą przyczyną hospitalizacji. W badaniu zespołu pod kierownictwem Piotra Pruszczyka liczba hospitalizacji w latach 2018–2023 wynosiła od ponad 16 tys. do ponad 25 tys. rocznie. Autorzy podają też, że średnio diagnozuje się ją u 56 na 100 tys. mieszkańców.
Te same dane wskazują też na wysokie ryzyko zgonu, zwłaszcza gdy pomoc jest opóźniona. Średnia śmiertelność wśród pacjentów hospitalizowanych z powodu zatorowości wynosi około 13 proc., a w czasie pandemii COVID-19 przekraczała 14 proc. Dlatego duszności po unieruchomieniu nie wolno lekceważyć.
Analiza publicznych danych ochrony zdrowia wskazuje, że skumulowana śmiertelność w ciągu roku od zatoru wynosi średnio ponad 31 proc. To pokazuje, jak ważne jest szybkie leczenie w stanie ostrym oraz dalsza opieka i profilaktyka. Jeśli jesteś w grupie ryzyka, potraktuj objawy jako sygnał do pilnej konsultacji lub wezwania pomocy.
Diagnostyka zatorowości płucnej: jakie badania zleca lekarz?
Przy podejrzeniu zatorowości płucnej po dłuższym unieruchomieniu lekarz zaczyna od szybkiej oceny prawdopodobieństwa klinicznego. Sprawdza czynniki ryzyka i objawy w badaniu przedmiotowym. American Heart Association Newsroom podkreśla, że liczy się szybkie działanie, bo czas ma znaczenie dla rokowania.
Gdy diagnoza nie jest jasna, lekarz zwykle zleca badanie krwi z oznaczeniem D-dimeru. Podwyższony poziom D-dimeru sugeruje, że w organizmie zachodził proces krzepnięcia. Prawidłowy wynik pozwala z dużym prawdopodobieństwem wykluczyć zatorowość płucną u osób z niskim ryzykiem. Gdy objawy są nasilone albo wyniki badań krwi budzą niepokój, potrzebne są badania obrazowe. Standardem jest tomografia komputerowa z kontrastem, która pokazuje naczynia w płucach i pozwala znaleźć zator. Przy alergii na kontrast lekarz może rozważyć inne badanie, na przykład scyntygrafię wentylacyjno-perfuzyjną płuc.
Podejrzenie zatorowości płucnej: co robić i kiedy dzwonić po karetkę?
Jeśli po długim locie, wielogodzinnej jeździe samochodem albo po okresie leżenia w łóżku nagle pojawi się duszność, reaguj od razu. Mayo Clinic Laboratories podkreśla, że przy podejrzeniu zatorowości płucnej nie należy czekać, aż objawy same miną. Każda minuta zwłoki zwiększa ryzyko ciężkich powikłań i zgonu.
W takiej sytuacji zadzwoń pod 112 i wezwij karetkę. Jeśli nie możesz zadzwonić sam, poproś kogoś bliskiego o jak najszybszy transport na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR). Po przyjęciu powiedz personelowi, że przez dłuższy czas byłeś unieruchomiony, na przykład z powodu choroby albo długiej podróży. Jeśli planujesz dłuższą podróż albo jesteś unieruchomiony w łóżku, regularnie poruszaj nogami. Pomagają proste ruchy stóp i krótkie spacery, o ile są możliwe. Przy podejrzeniu zatorowości płucnej liczy się szybka reakcja i wezwanie pomocy medycznej.
Pierwsza pomoc: masaż serca przy nagłym zatrzymaniu krążenia. Krok po kroku GALERIA
6
Źródła:
