Wyobraź sobie rury pod zlewem – wraz z upływem lat mogą one ulec poważnemu zatkaniu. Analogiczny proces zachodzi w tętnicach odpowiedzialnych za przesyłanie krwi w twoim ciele. Osadzająca się w nich płytka miażdżycowa potrafi doprowadzić do ich niedrożności, co w dłuższej perspektywie podnosi prawdopodobieństwo wystąpienia udaru lub zawału serca. Okazuje się, że statyny, popularne leki obniżające cholesterol, potrafią zdziałać prawdziwe cuda w walce z tym groźnym problemem. Ale jak dokładnie działają i czy są jedynym rozwiązaniem?
Jak statyny wpływają na cholesterol?
Statyny hamują produkcję cholesterolu, blokując aktywność pewnego enzymu. "Enzym reduktazy HMG-CoA odgrywa bardzo ważną rolę w produkcji cholesterolu w wątrobie" - wyjaśnia dr Tamanna Singh, kardiolog. "Tak więc, jeśli zablokujemy tę rolę, możemy naprawdę zmniejszyć produkcję cholesterolu, aby ograniczyć ryzyko" - dodaje.
Obniżanie "złego" cholesterolu we krwi. Jak robić to właściwie?
Zmniejszenie produkcji cholesterolu jest korzystne, ale pamiętaj, że organizm potrzebuje go w pewnych ilościach. Gdy wątroba produkuje go mniej dzięki statynom, musi znaleźć sposób na uzupełnienie braków. W tym celu wątroba aktywuje na swojej powierzchni specjalne receptory. Te receptory "wychwytują cholesterol LDL krążący w krwiobiegu i wciągają go do wątroby w celu dalszego wykorzystania lub wydalenia z organizmu" - zaznacza ekspertka. Cholesterol LDL jest główną przyczyną gromadzenia się płytki miażdżycowej na ścianach naczyń krwionośnych (miażdżycy). Te tłuszczowe złogi mogą zwężać i utwardzać tętnice, co z czasem może zmniejszyć lub całkowicie zablokować przepływ krwi. "Receptory zasadniczo oczyszczają krew i eliminują cholesterol LDL, który mógłby powodować problemy" - wyjaśnia.
Statyny zmieniają strukturę płytki miażdżycowej
Statyny nie tylko obniżają poziom cholesterolu, aby zmniejszyć ryzyko zdrowotne. Dr Singh podkreśla, że leki te wpływają również na strukturę i stabilność płytki miażdżycowej, co czyni tętnice bezpieczniejszymi. Dzieje się to poprzez zmniejszanie stanu zapalnego: "Statyny pomagają zmniejszyć stan zapalny, który sprawia, że blaszki są niestabilne i podatne na pęknięcia, co może prowadzić do zawału serca lub udaru" - wskazuje. Uspokojenie tego stanu zapalnego sprawia, że płytka jest mniej niebezpieczna. Płytka składa się z tłuszczowych złogów i innych materiałów. Statyny wzmacniają włóknistą czapeczkę otaczającą płytkę, co "czyni ją mniej podatną na pęknięcia i tworzenie skrzepów, które mogą zablokować tętnicę" - wyjaśnia dr Singh.
Statyny mogą także zmniejszyć ilość cholesterolu i tłuszczu wewnątrz płytek, co z czasem może prowadzić do ich kurczenia się. Może to poprawić przepływ krwi i zmniejszyć ryzyko zatorów.
Statyny są niezwykle skuteczne w szybkim obniżaniu cholesterolu LDL i redukcji płytki. "Nie bez powodu w ciągu ostatniego roku lekarze w USA wystawili 818 milionów recept na ten lek" - zauważa dr Singh. Niektóre statyny mogą obniżyć poziom cholesterolu LDL o ponad połowę, co może pomóc osiągnąć zdrowy poziom cholesterolu. "Jeśli obniżysz poziom LDL poniżej 70, możesz potencjalnie zaobserwować regresję płytki miażdżycowej nawet o 24%" - dodaje.
Najskuteczniejsze statyny w redukcji płytki
"Dwie najsilniejsze statyny na rynku to atorwastatyna i rosuwastatyna - twierdzi dr Singh. Nie jest przypadkiem, że te dwa produkty są również najczęściej przepisywanymi statynami w celu obniżenia cholesterolu i redukcji płytki. "Statyny o umiarkowanej do wysokiej mocy dają największe korzyści" - dodaje lekarka. "Leki te są skuteczne, dobrze tolerowane i przynoszą stosunkowo szybkie rezultaty" - zaznacza.
Alternatywne sposoby zapobiegania gromadzeniu się płytki miażdżycowej
Bezsprzecznie statyny znajdują coraz szersze zastosowanie w procesie redukcji płytki oraz obniżania cholesterolu. Nie stanowią one jednak wyłącznej metody pozwalającej na poprawę tych parametrów. Poziom LDL można zredukować poprzez przejście na dietę bardziej przyjazną sercu (na przykład dietę śródziemnomorską bogatą w zdrowe tłuszcze, np. oliwa z oliwek, błonnik oraz warzywa i owoce). Analogicznie działają systematyczne ćwiczenia, dzięki którym możliwe jest ograniczenie ilości cholesterolu LDL przy jednoczesnym podniesieniu poziomu HDL, określanego jako "dobry" cholesterol.
"Staram się zachęcać ludzi do kontrolowania tego, co można kontrolować – tego, co wkłada się do ust i jak porusza się ciało" - informuje lekarka. "Wprowadzanie zdrowych zmian w stylu życia z pewnością może zmniejszyć ryzyko".
Jakich błędów unikać podczas terapii statynami?
Pamiętaj, że długotrwałe przyjmowanie statyn jest kluczowe dla ich skuteczności, nawet jeśli wyniki cholesterolu ulegną poprawie. Jednym z częstych błędów jest zbyt szybkie odstawienie leku w przypadku przejściowego wzrostu aktywności enzymów wątrobowych, co jest stosunkowo częstym zjawiskiem i zazwyczaj wraca do normy po około czterech tygodniach. Niewłaściwy styl życia, interakcje lekowe lub niewłaściwy dobór statyny mogą również wpływać na efektywność terapii. Zawsze należy konsultować wszelkie wątpliwości z lekarzem i przestrzegać zaleceń.
