- Tragiczne wydarzenia, takie jak niedawna tragedia w Krakowie, mogą głęboko wstrząsnąć nie tylko bezpośrednimi ofiarami, ale również osobami, które dowiadują się o nich z mediów.
- Poczucie zagrożenia może pojawić się nawet podczas codziennych czynności, naruszając nasze fundamentalne przekonanie o bezpieczeństwie świata.
- Eksperci podkreślają, jak ważne jest świadome korzystanie z informacji i właściwe wspieranie osób dotkniętych traumą, aby zapobiec długotrwałym konsekwencjom psychicznym.
Wstrząs po tragedii. Dlaczego lęk dotyka także osoby postronne?
Niedawne tragiczne wydarzenia, takie jak te w Krakowie, pokazują, że trauma i lęk nie ograniczają się do bezpośrednich świadków czy rodzin ofiar. Głębokie poczucie zagrożenia może dotknąć również osoby, które o całym przebiegu dowiadują się z mediów.
Szczególnie uderzające jest poczucie, że niebezpieczeństwo może pojawić się w trakcie zwykłych, codziennych czynności - podkreśla Joanna Chmiel-Starzyńska, psycholożka i psychotraumatolożka z Centrum Zdrowia Psychicznego Szpitala Specjalistycznego w Chorzowie.
Nagłe akty przemocy brutalnie naruszają jedno z naszych fundamentalnych przekonań: że świat jest miejscem stosunkowo bezpiecznym, a potencjalne zagrożenia da się przewidzieć. Gdy dochodzi do śmierci ludzi w takich okolicznościach, tracimy nie tylko poczucie bezpieczeństwa, ale też wiarę w przewidywalność życia.
Świadomość, że każdy może znaleźć się w śmiertelnym niebezpieczeństwie podczas rutynowych działań, rodzi naturalne pytania o własne i bliskich bezpieczeństwo. Jest to zjawisko całkowicie zrozumiałe, gdy stykamy się ze zdarzeniami, które wykraczają poza nasze codzienne doświadczenia i podważają kontrolę nad własnym losem - wyjaśnia Chmiel-Starzyńska.
Gwałtowna śmierć bliskiej osoby. Jakie emocje przeżywają rodziny?
Dla rodzin ofiar psychologiczne konsekwencje nagłych, gwałtownych wydarzeń są szczególnie bolesne. Taka śmierć bliskiego człowieka to nie tylko niewyobrażalna strata, ale i konieczność zmierzenia się z dramatycznymi okolicznościami, w jakich do niej doszło. Bliscy często nie mają szansy na przygotowanie się do rozstania czy pożegnanie z ukochaną osobą.
- Obok głębokiego smutku i tęsknoty pojawiają się często szok, niedowierzanie, gniew, silne poczucie niesprawiedliwości, a czasami nawet poczucie winy - mówi Joanna Chmiel-Starzyńska, psycholożka i psychotraumatolożka. - Rodziny mogą wielokrotnie wracać do dręczących pytań: dlaczego właśnie ich spotkała taka tragedia i czy można było jej w jakikolwiek sposób zapobiec.
Świadomość, że śmierć nastąpiła w wyniku przemocy ze strony drugiego człowieka, bywa niezwykle obciążająca. Takie doświadczenie podważa podstawowe przekonania o sprawiedliwości, bezpieczeństwie i zaufaniu do innych ludzi. Żałoba może przybierać formę intensywnych reakcji po traumie, w tym:
- natrętnych wyobrażeń związanych z okolicznościami śmierci,
- zaburzeń snu,
- wzmożonego napięcia,
- unikania wszelkich informacji przypominających o tragedii.
Warto jednak pamiętać, że intensywne reakcje emocjonalne w takiej sytuacji są naturalne i nie zawsze oznaczają rozwój poważnego zaburzenia psychicznego.
Trauma widoczna i niewidoczna. Wpływ mediów na nasze zdrowie psychiczne
Reakcje na przemoc nie są zarezerwowane wyłącznie dla rodzin ofiar. Silne skutki odczuwają również osoby ranne, bezpośredni świadkowie zdarzenia oraz uczestnicy akcji ratunkowych. U nich także mogą pojawić się trudne objawy, takie jak:
- natrętne wspomnienia o zdarzeniu,
- wzmożona czujność i nadmierna reaktywność,
- problemy ze snem,
- silne reakcje lękowe,
- unikanie miejsc kojarzących się z zagrożeniem.
Ważne jest, aby pamiętać, że te intensywne reakcje są naturalną odpowiedzią na skrajnie stresujące doświadczenie i nie zawsze muszą prowadzić do rozwoju zespołu stresu pourazowego (PTSD).
Lęk przed niespodziewaną przemocą dotyka także osoby, które same nie brały udziału w tragedii, ale śledziły jej przebieg w mediach. Kiedy przemoc wybucha w przestrzeni publicznej, z której korzystamy na co dzień, może drastycznie wzrosnąć obawa przed przebywaniem w tłumie, podróżowaniem czy uczestnictwem w wydarzeniach masowych.
- Niektórzy w takiej sytuacji próbują odzyskać poczucie kontroli, nieustannie śledząc wiadomości i szczegóły wydarzenia - zauważa Joanna Chmiel-Starzyńska. - Niestety, wielokrotne oglądanie drastycznych obrazów i analizowanie szczegółów może tylko podtrzymywać napięcie i wzmacniać poczucie zagrożenia.
Kluczowe jest korzystanie wyłącznie z rzetelnych źródeł informacji, ograniczanie nadmiernej ekspozycji na drastyczne treści oraz stopniowy powrót do codziennych aktywności i relacji społecznych.
Jak wspierać osoby po traumie? Unikaj "dobrych rad"
Wspierając osoby bezpośrednio dotknięte tragedią, szczególnie w pierwszych dniach, kluczowe jest zapewnienie im bezpieczeństwa, spokojnej obecności innych ludzi oraz praktycznej pomocy w codziennych czynnościach. Ważne, aby nie zmuszać ich do opowiadania o wydarzeniu, nie wypytywać o szczegóły ani nie oczekiwać od nich konkretnych reakcji emocjonalnych.
- Stwierdzenia typu: "musisz być silny", "czas leczy rany" czy "trzeba żyć dalej", choć wypowiadane z dobrymi intencjami, mogą tylko pogłębić poczucie niezrozumienia i osamotnienia - przestrzega psychotraumatolożka Joanna Chmiel-Starzyńska. - Znacznie bardziej pomocne okaże się proste pytanie: "czego teraz potrzebujesz?" lub zapewnienie: "jestem obok, jeśli będziesz chciał porozmawiać".
Wsparcie nie powinno kończyć się na pierwszych dniach po zdarzeniu. Początkowo rodziny pochłonięte są formalnościami i organizacją pogrzebu, jednak później, gdy otoczenie wraca do swoich codziennych obowiązków, poczucie samotności i rozmiar straty mogą stać się szczególnie dotkliwe.
- Nie możemy wymagać od osób po traumie powrotu do dawnego życia, skoro to życie zostało nieodwracalnie zmienione - podkreśla Chmiel-Starzyńska. - Żałoba nie ma jednego schematu ani określonego terminu zakończenia. Niektórzy potrzebują rozmowy, inni ciszy i milczenia. Każda z tych reakcji wymaga indywidualnego zrozumienia i akceptacji, a nie oceniania.
Rola mediów i długotrwałe skutki traumy
Joanna Chmiel-Starzyńska zwraca również uwagę na ogromną odpowiedzialność mediów w relacjonowaniu tragicznych wydarzeń. Powielanie drastycznych obrazów, spekulacje na temat motywów sprawcy czy ujawnianie szczegółów naruszających prywatność rodzin mogą jedynie pogłębić ich cierpienie. Informowanie powinno opierać się wyłącznie na potwierdzonych faktach i zawsze uwzględniać wrażliwą sytuację osób bezpośrednio dotkniętych tragedią.
- Tragedia trwa znacznie dłużej niż krótkotrwałe zainteresowanie nią opinii publicznej - mówi psychotraumatolożka. - Nasza wspólna odpowiedzialność polega na tym, aby nie zapominać o człowieku, gdy przestaje być już "bohaterem" wiadomości. Ta zasada dotyczy zarówno mediów, jak i całego społeczeństwa.
Przypomnijmy, że tragiczne wydarzenia w Krakowie, do których odnosi się ekspertka, miały miejsce w sobotę na Rynku Głównym. Mężczyzna jadący samochodem zaczął strzelać do przypadkowych osób. W wyniku zdarzenia śmierć poniosło sześć osób, a kilkanaście zostało rannych, w tym policjanci. Sprawca został postrzelony i zatrzymany.
Gdzie szukać pomocy?
Jeśli przeżywasz trudności, myślisz o odebraniu sobie życia lub chcesz pomóc osobie zagrożonej samobójstwem, pamiętaj, że możesz skorzystać z całodobowych, bezpłatnych telefonów pomocowych:
- 800-70-22-22 - Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym (całodobowo)
- 116-123 - Telefon Wsparcia Emocjonalnego dla Dorosłych (całodobowo)
- 116-111 - Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (całodobowo, dostępny również czat online na stronie 116111.pl)
- 800-12-12-12 - Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka (całodobowo)
- 800-100-100 - Telefon dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci (wsparcie m.in. dla dorosłych zaniepokojonych sytuacją dziecka)
- 112 - numer alarmowy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia
