Naukowcy wskazali cechę związaną ze zdrowym starzeniem
Mieszkańcy sardyńskiej Błękitnej Strefy od lat przyciągają uwagę naukowców wyjątkową długowiecznością i dobrym zdrowiem psychicznym. Najnowsze badanie sugeruje jednak, że za tym zjawiskiem stoi nie tylko dieta i aktywność fizyczna.
Analiza przeprowadzona wśród 125 seniorów w wieku 71–101 lat wskazała cechę osobowości, która najsilniej wiązała się z jakością życia i długim życiem.
Cztery miejsca na Ziemi, gdzie starość wygląda inaczej
Pojęcie Błękitnych Stref narodziło się na początku XXI wieku, gdy naukowcy po raz pierwszy zidentyfikowali regiony, w których ludzie nie tylko dożywają sędziwego wieku, ale robią to w dobrym zdrowiu i przy zachowanej wysokiej jakości życia. Do tego elitarnego grona zaliczono środkowo-wschodnią Sardynię we Włoszech, japońską Okinawę, grecką Ikarię oraz kostarykańską Nicoyę. To właśnie sardyńska część tej mapy stała się przedmiotem najnowszej analizy.
Badacze prześledzili losy 125 dorosłych osób w wieku od 71 do 101 lat – część z nich mieszkała we wspólnotach należących do Błękitnej Strefy, a część w sąsiednich, „zwykłych” terenach wiejskich. Takie zestawienie pozwoliło im uchwycić różnice, które nie wynikają z samej lokalizacji geograficznej, lecz z codziennych nawyków i cech charakteru.
Ciekawość świata i 11 godzin tygodniowo na hobby
Wyniki okazały się jednoznaczne. Osoby mieszkające w Błękitnej Strefie uzyskały znacznie wyższe wyniki w zakresie otwartości na doświadczenia – były bardziej ciekawe świata, chętniej podejmowały nowe aktywności i wykazywały się większą kompetencją emocjonalną, czyli umiejętnością rozumienia własnych uczuć i dzielenia się nimi z innymi.
To nastawienie przekładało się na konkretne, mierzalne działania. Mieszkańcy Błękitnej Strefy poświęcali średnio 11,3 godziny tygodniowo na hobby i zajęcia stymulujące umysł, takie jak czytanie czy ogrodnictwo. Dla porównania, ich rówieśnicy z pobliskich terenów wiejskich, znajdujących się poza Błękitną Strefą, przeznaczali na podobne aktywności zaledwie 6,8 godziny tygodniowo.
Neurotyczność – cecha, która najbardziej obciąża zdrowie
Badanie, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie „International Journal of Applied Positive Psychology”, wskazało też, która cecha osobowości działa na niekorzyść seniorów. Okazało się, że to neurotyczność – czyli skłonność do lęku, depresji, braku pewności siebie i innych negatywnych emocji – była cechą najwyraźniej powiązaną z gorszą jakością życia związaną ze zdrowiem (HRQoL) w badanej grupie.
Czym w ogóle jest „jakość życia”
Samo pojęcie jakości życia bywa rozumiane różnie – inaczej patrzą na nie psychologowie, inaczej pracownicy służby zdrowia, a jeszcze inaczej ekonomiści czy badacze zajmujący się rozwojem międzynarodowym. Jedną z najczęściej przywoływanych definicji stworzyła Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), która opisuje ją jako „postrzeganie przez jednostkę swojej pozycji życiowej w kontekście kultury i systemu wartości, w którym żyje, w odniesieniu do jej celów, oczekiwań, standardów i obaw”.
Ponieważ jakość życia związana ze zdrowiem zwykle pogarsza się z wiekiem, naukowcy od dawna szukają czynników, które pozwalają niektórym osobom starzeć się pomyślnie, zachowując przy tym dobre samopoczucie. Dotychczasowe badania koncentrowały się głównie na diecie, aktywności fizycznej czy przejściowych stanach psychicznych. Psychologiczne uwarunkowania udanego starzenia się pozostawały natomiast słabo poznane – i to właśnie tę lukę postanowił wypełnić zespół zajmujący się sardyńską Błękitną Strefą.
Naukowcy chcieli odpowiedzieć na dwa pytania: czy profil osobowości seniorów mieszkających w sardyńskiej Błękitnej Strefie różni się od profilu osobowości seniorów z pobliskich obszarów wiejskich, oraz w jaki sposób pięć cech osobowości z tak zwanej Wielkiej Piątki – ekstrawersja, ugodowość, sumienność, neurotyczność i otwartość na doświadczenia – wiąże się z jakością życia związaną ze zdrowiem osób starszych z Błękitnej Strefy.
Rozmowa w cichym pokoju zamiast kwestionariusza przez telefon
Metoda badawcza była równie staranna, co same pytania badawcze. Zespół odwiedzał każdego uczestnika indywidualnie, w cichym pomieszczeniu jego własnego domu, aby ocenić ostrość umysłu, cechy osobowości, samopoczucie psychiczne, stan zdrowia oraz zainteresowania. Taka forma pozwoliła zebrać dane w warunkach komfortowych dla starszych osób, bez pośpiechu i presji czasu.
Jak seniorzy radzą sobie ze stresem?
Jednym z kluczowych ustaleń było to, że mieszkańcy Błękitnej Strefy radzili sobie z codziennymi problemami przy pomocy skuteczniejszych strategii radzenia sobie ze stresem. Ta umiejętność wiązała się bezpośrednio z lepszym ogólnym poczuciem zdrowia. Co ciekawe, w obu badanych grupach – zarówno w Błękitnej Strefie, jak i poza nią – pewne cechy działały jak prawdziwa recepta na szczęście: osoby zorganizowane i odpowiedzialne (sumienne) oraz życzliwe i skłonne do współpracy (ugodowe) deklarowały wyższe zadowolenie z życia.
Same oceny jakości życia związanej ze zdrowiem nie różniły się przy tym istotnie między obiema grupami. Różnica ujawniała się jednak tam, gdzie w grę wchodziły emocje: osoby bardziej podatne na negatywne nastroje i stres odczuwały wyraźniejsze pogorszenie stanu zdrowia fizycznego, niezależnie od tego, czy mieszkały w Błękitnej Strefie, czy poza nią.
Selektywna Optymalizacja z Kompensacją, czyli jak starzeć się mądrze
Autorzy badania uważają, że ich odkrycia potwierdzają teorię modelu Selektywnej Optymalizacji z Kompensacją (SOC). Zakłada ona, że mieszkańcy Błękitnej Strefy potrafią lepiej rozpoznawać własne ograniczenia, skupiać się na czynnościach, które nadal wykonują dobrze, i sprawnie wykorzystywać strategie radzenia sobie ze stratami związanymi z wiekiem.
Połączenie zdolności adaptacji do zmian z pozytywnym nastawieniem pomaga im stawiać czoła codziennym wyzwaniom, a jednocześnie zachować dobre samopoczucie emocjonalne w miarę upływu lat. I choć nie każdy może przenieść się na Sardynię, naukowcy podkreślają, że wcale nie trzeba mieszkać w Błękitnej Strefie, aby zacząć stosować te sprawdzone strategie i realnie poprawić jakość własnego życia.
Źródło: Maria Chiara Fastame et al, Health Related Quality of Life and Personality Characteristics for Aging Well: Evidence from the Sardinian Blue Zone, International Journal of Applied Positive Psychology (2026). DOI: 10.1007/s41042-026-00313-w
