- Polscy naukowcy opracowali przełomową, skróconą skalę pomiaru samotności.
- Zaledwie cztery kluczowe stwierdzenia wystarczą, by ocenić ogólne poczucie osamotnienia.
- Nowe narzędzie ma potencjał, by usprawnić badania nad samotnością, która jest poważnym problemem zdrowia publicznego.
Mniej pytań, większa skuteczność. Jak powstało nowe narzędzie?
Polscy naukowcy dokonali przełomu w badaniach nad samotnością, opracowując znacznie krótszą i łatwiejszą w użyciu wersję międzynarodowej skali pomiaru tego zjawiska. Zamiast dwudziestu, do oceny ogólnego poczucia samotności wystarczą teraz zaledwie cztery stwierdzenia.
To odkrycie ma ogromne znaczenie, ponieważ samotność jest coraz częściej uznawana za poważny problem zdrowia publicznego, wpływający na samopoczucie psychiczne i fizyczne, a nawet zwiększający ryzyko przedwczesnej śmierci.
Problem dotyczy ludzi w każdym wieku - od młodzieży po seniorów. Wcześniejsze polskie badania, przeprowadzone podczas pandemii COVID-19, pokazały, że umiarkowanie wysokie poczucie samotności odczuwało aż 22 procent Polaków, a kolejne 2 procent borykało się z wysokim poziomem samotności.
Nowe, skrócone narzędzie może usprawnić diagnozowanie i monitorowanie tego zjawiska na dużą skalę, pomagając lepiej zrozumieć i wspierać osoby zmagające się z tym trudnym doświadczeniem.
Międzynarodowa Skala Samotności UCLA, opracowana w 1978 roku i wielokrotnie modyfikowana, to jedno z najczęściej wykorzystywanych narzędzi do pomiaru samotności na świecie. W Polsce jej zrewidowana wersja, składająca się z dwudziestu stwierdzeń, została zaadaptowana w 2018 roku. Oceniała ona trzy wymiary samotności: związane z bliskimi relacjami, kontaktami społecznymi oraz przynależnością do grupy.
Zespół badawczy, kierowany przez Andrzeja Piotrowskiego z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego, postawił sobie za cel sprawdzenie, czy można znacząco skrócić tę skalę, zachowując jednocześnie jej precyzję pomiarową.
Pierwszy etap szeroko zakrojonych badań odbył się online między majem 2025 a lutym 2026 roku. Uczestniczyło w nim aż 3477 osób, ze średnią wieku około 26 lat, z czego kobiety stanowiły ponad 71 procent badanej grupy. Naukowcy starannie przeanalizowali 39 różnych kombinacji stwierdzeń z pełnej skali, poszukując tych, które najlepiej odzwierciedlają ogólne poczucie samotności.
Sprawdzali spójność odpowiedzi i przydatność każdego elementu.
Zaledwie cztery zdania, by ocenić samotność
Ostatecznie badacze wybrali cztery kluczowe stwierdzenia, które tworzą spójne i efektywne narzędzie:
- "Brakuje mi towarzystwa"
- "Już nie jestem dla nikogo bliską osobą"
- "Czuję się opuszczony/a"
- "Czuję się odizolowany/a od innych"
Osoba badana, odpowiadając na te pytania, wskazuje, jak często każde ze stwierdzeń ją opisuje. Do wyboru są cztery opcje: "nigdy", "rzadko", "czasami" i "często", punktowane od 1 do 4. Suma punktów ze wszystkich czterech odpowiedzi daje wynik końcowy, który mieści się w przedziale od 4 do 16. Im wyższy wynik, tym silniejsze jest poczucie samotności.
Skrócony zestaw stwierdzeń został następnie poddany weryfikacji w niezależnej grupie 653 osób, co miało miejsce w kwietniu i maju 2026 roku. Średnia wieku w tej grupie wynosiła około 35 lat, a kobiety stanowiły nieco ponad 60 procent uczestników.
Analizy potwierdziły, że cztery stwierdzenia rzeczywiście tworzą wiarygodną skalę do pomiaru ogólnego poczucia samotności, a wyniki były podobne w obu grupach badanych, co świadczy o jej rzetelności.
Co to oznacza dla badań i pacjentów?
Autorzy badania podkreślają, że krótkie narzędzia pomiarowe są niezwykle cenne, zwłaszcza w badaniach na dużą skalę, gdzie liczy się efektywność. Pozwalają one zaoszczędzić czas potrzebny na wypełnienie kwestionariusza, jednocześnie zachowując wysoką jakość pomiaru. Dzięki temu naukowcy będą mogli łatwiej monitorować samotność w społeczeństwie i badać jej wpływ na zdrowie.
Warto jednak pamiętać, że skrócenie skali wiąże się ze zmianą zakresu uzyskiwanych informacji. Podczas gdy pełna, dwudziestoelementowa polska wersja pozwalała na analizę trzech konkretnych wymiarów samotności (związanych z bliskimi relacjami, kontaktami społecznymi i przynależnością do grupy), nowa, czteroelementowa skala dostarcza jednego, ogólnego wyniku.
To uogólnienie może być wystarczające do wielu celów, ale w bardziej szczegółowych analizach nadal przydatna będzie dłuższa wersja narzędzia.
Naukowcy wskazują również na potrzebę dalszych badań. Należy sprawdzić, czy nowe narzędzie działa w ten sam sposób w różnych grupach demograficznych - na przykład wśród osób starszych, młodzieży czy różnych grup zawodowych. Kluczowe będzie też ustalenie, czy skala skutecznie wychwytuje zmiany w nasileniu samotności w czasie oraz czy jej wyniki są stabilne, czyli powtarzalne przy kolejnych pomiarach u tych samych osób.
