Polacy w pułapce stereotypów. Czy psycholog czyta w myślach?
W poniedziałek 23 lutego przypada Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją. To szczególna data, ustanowiona w 2001 r. przez Ministerstwo Zdrowia, której celem jest upowszechnianie wiedzy o tej podstępnej chorobie, przełamywanie tabu oraz wsparcie dla ponad 1,2 mln chorych w Polsce. Niestety, najnowsze dane są alarmujące.
Z badania opublikowanego przez Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk (IP PAN) wynika, że nasza wiedza o psychologii pozostawia wiele do życzenia. Raport „Pomoc psychologiczna z perspektywy Polek i Polaków” pokazuje, jak bardzo lęk i uprzedzenia blokują nas przed wizytą u specjalisty. Część badanych uważa, że psycholog „czyta w myślach”, „kontroluje umysły”, a nawet „utrudnia karierę”.
Szokujące wyniki raportu. Wolimy cierpieć w samotności
Autorzy raportu podkreślają, że psychologowie i psychiatrzy postrzegani są często negatywnie. Ponad 70 proc. badanych Polaków uważa, iż kontakt z psychologiem to zły pomysł na pozbycie się problemów emocjonalnych. Podobny odsetek podziwia ludzi, którzy są gotowi poradzić sobie sami z problemami, bez szukania wsparcia u profesjonalistów.
Te uprzedzenia mają głębokie podłoże w teoriach spiskowych. Część badanych postrzega psychologów jako osoby, które zostały wytrenowane, by manipulować umysłami; co więcej - studia psychologiczne uczą, jak czytać w myślach, zaś rozmowa ze specjalistą o emocjach to zmarnowane pieniądze. Co 10. Polak wierzy, iż psychoterapia służy kontrolowaniu umysłów, a leki psychotropowe mają za zadanie ogłupić społeczeństwo tak, by było łatwiej nim sterować. Zbliżony odsetek zgadza się ze stwierdzeniem, że porady psychologiczne są celowo projektowane tak, aby osłabiać niezależne myślenie.
Systemowa "czarna magia" – gdzie szukać pomocy?
Brak wiedzy to nie tylko lęk przed manipulacją, ale także zagubienie w strukturach ochrony zdrowia. Wielu Polaków nie rozumie różnic pomiędzy zawodem psychologa, psychoterapeuty i psychiatry.
„To pokazuje skalę wyzwania – część osób potrzebujących pomocy może w ogóle nie zgłosić się do specjalisty, bo uważa go za część domniemanego systemu kontroli, a nie źródło wsparcia. Nawet gdy jesteśmy już pod ścianą i chcemy udać się po pomoc, to okazuje się, że co 3 Polak nie wie, gdzie szukać wsparcia psychologicznego” – komentują autorzy raportu.
Z raportu wynika również, że co 5. Polak nie orientuje się, w jakiej terapii uczestniczy. Ponad połowa pacjentów miała w życiu więcej niż jednego terapeutę.
„Nurty w psychoterapii to dla nas często czarna magia. Psychoanaliza, terapia poznawczo-behawioralna, systemowa – te nazwy brzmią obco i nie mówią nam, czego możemy się spodziewać na sesji. To może rodzić niezrozumienie, dlaczego proces leczenia wygląda tak, a nie inaczej” – dodają naukowcy.
Edukacja zamiast wstydu
Naukowcy z PAN, wśród których znaleźli się m.in. Paulina Bagrowska, Łukasz Gawęda i Marta Marchlewska, wskazują, że kluczem do zmiany jest oswojenie wizerunku specjalisty.
„Te wyniki jasno wskazują, że w kontekście pomocy psychologicznej, zmagamy się z wieloma stereotypami i brakiem wiedzy. Boimy się też, że ludzie będą nas postrzegać jako »wariatów«, nie wiemy, jak będziemy leczeni i czy diagnoza nie zrujnuje nam kariery. A najchętniej to poczekalibyśmy w domowym zaciszu, aż problemy same się rozwiążą. Zadanie, które stoi przed badaczami i badaczkami Instytutu Psychologii PAN, to oswojenie pracy psychologa i przybliżenie Polkom i Polakom realiów pomocy psychologicznej. Skoro najczęstszą barierą jest przekonanie »poradzę sobie sam«, to potrzebna jest edukacja, która pokaże, że sięgnięcie po pomoc to nie słabość, a psychoterapia to konkretny proces, a nie abstrakcyjna »rozmowa«” – podsumowują przedstawiciele IP PAN.
Pozorne szczęście? Ukryte problemy Polaków
Warto przypomnieć wnioski z wcześniejszego raportu IP PAN z maja 2025 r. Choć Polacy ocenili swój stan psychiczny lepiej niż ogólny stan zdrowia (odpowiednio 64 proc. i 48 proc. ocen „bardzo dobrze”), rzeczywistość bywa bolesna. Niemal połowa badanych doświadczyła objawów stale obniżonego nastroju, a wielu z nas zmaga się z przewlekłym zmęczeniem i brakiem bliskości, co znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie.
Pełna treść raportu oraz praktyczne broszury dla pacjentów dostępne są na stronie https://zdrowie.psych.pan.pl/raporty/.
