- Europejski projekt badań przesiewowych raka prostaty PRAISE-U przyniósł obiecujące rezultaty, które mogą odmienić wczesną diagnostykę u mężczyzn.
- Na Dolnym Śląsku, gdzie przebadano ponad 4,6 tysiąca mężczyzn, wykryto liczne nowotwory, w tym wiele zagrażających życiu.
- Innowacyjny algorytm badań pozwala precyzyjniej ocenić ryzyko i uniknąć niepotrzebnych, inwazyjnych procedur u dużej grupy pacjentów.
Przełom w walce z rakiem prostaty: Co wynika z europejskiego badania?
Walka z rakiem prostaty, który co roku zabija w Unii Europejskiej ponad 115 tysięcy mężczyzn, zyskuje nowe, potężne narzędzie. Badania przesiewowe prowadzone w ramach europejskiego projektu PRAISE-U, w tym na Dolnym Śląsku, pokazują, że zorganizowane działania diagnostyczne mogą znacząco zwiększyć wykrywalność nowotworów w stadium, w którym leczenie jest kluczowe.
Na Dolnym Śląsku przebadano już ponad 4,6 tysiąca mężczyzn, a aż 38 procent zdiagnozowanych nowotworów stanowiły zmiany klinicznie istotne - czyli takie, które realnie zagrażają życiu i bezwzględnie wymagają leczenia. Wyniki projektu, w którym Dolnośląskie Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii było jedynym polskim ośrodkiem, zostały właśnie opublikowane w prestiżowym czasopiśmie "European Urology".
Podczas Europejskiego Dnia Świadomości Raka Gruczołu Krokowego w Brukseli zaprezentował je dr hab. n. med. Krzysztof Tupikowski, kierownik Centrum Nowotworów Urologicznych wrocławskiego ośrodka, podkreślając wagę wczesnego wykrycia.
Jak działa innowacyjny program badań przesiewowych?
Projekt PRAISE-U (Prostate cancer Awareness and Initiative for Screening in the European Union) to blisko trzyletnia inicjatywa koordynowana przez Europejskie Towarzystwo Urologiczne (EAU), która zgromadziła 25 instytucji z 12 krajów. Jego celem było sprawdzenie w praktyce, jak skutecznie mogą działać zorganizowane badania przesiewowe w kierunku raka prostaty.
Pilotaż przeprowadzono w Irlandii, na Litwie, w Polsce oraz w dwóch regionach Hiszpanii - Galicji i części Katalonii. Kluczem do sukcesu okazał się precyzyjny schemat postępowania opracowany przez EAU na podstawie 20 lat europejskich badań. Jego istotą jest indywidualna ocena ryzyka pacjenta na każdym etapie diagnostyki, co pozwala zminimalizować liczbę niepotrzebnych, inwazyjnych procedur.
Schemat diagnostyki wygląda następująco:
- Badanie krwi na stężenie PSA: To proste badanie, mierzące poziom swoistego antygenu sterczowego (PSA), jest punktem wyjścia.
- Dodatkowa ocena ryzyka: Jeśli wynik PSA przekracza 3 ng/ml, pacjent przechodzi dalszą ocenę, która decyduje o kolejnych krokach.
- Rezonans magnetyczny (MRI): Skierowanie na to badanie otrzymują tylko mężczyźni z najwyższym ryzykiem.
- Biopsja: Na ten inwazyjny zabieg trafiają wyłącznie osoby, u których obraz MRI i dalsza analiza wyraźnie wskazują na bardzo wysokie ryzyko raka.
- Obserwacja: Mężczyźni z podwyższonym PSA, ale zaliczeni do grupy niskiego ryzyka, nie są od razu poddawani kolejnym badaniom.
Otrzymują zalecenie ponownego testu za dwa lata.
Polski sukces na Dolnym Śląsku: Tysiące przebadanych mężczyzn i konkretne wyniki
Polski pilotaż projektu PRAISE-U, realizowany wyłącznie na terenie Dolnego Śląska, okazał się wyjątkowo efektywny. Dolnośląskie Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii wykazało się dużą aktywnością, wysyłając blisko 53 tysiące imiennych zaproszeń listownych do mężczyzn w wieku 50-69 lat - to najwięcej spośród wszystkich ośrodków w Europie.
Dodatkowo, docierano do pacjentów poprzez lekarzy rodzinnych, akcje w społecznościach lokalnych oraz specjalny mobilny punkt badań, nazywany Wąsobusem.
Wyniki z Dolnego Śląska są niezwykle istotne:
- Aż 43 procent mężczyzn z podwyższonym PSA zakwalifikowano jako pacjentów niskiego ryzyka, dzięki czemu uniknęli oni niepotrzebnych rezonansów i biopsji.
- Natomiast 75 procent wykonanych biopsji potwierdziło obecność raka prostaty.
- Jak już wspomniano, 38 procent wszystkich wykrytych nowotworów stanowiły zmiany klinicznie istotne, wymagające natychmiastowego leczenia.
Krzysztof Tupikowski, lider projektu PRAISE-U w Polsce, podkreślił znaczenie tych danych: "Każde rozpoznanie nowotworu na wczesnym etapie pozwala nam na szybkie objęcie pacjenta opieką onkologiczną i wdrożenie optymalnej ścieżki terapeutycznej, co ma kluczowe znaczenie dla dalszych rokowań".
Nie tylko liczby: Mobilne punkty badań i przyszłość programu
Pilotaż na Dolnym Śląsku ujawnił również ważne bariery w dostępie do badań, takie jak wykluczenie komunikacyjne - część mieszkańców regionu miała ponad 50 km do stacjonarnych punktów diagnostycznych. W odpowiedzi na ten problem DCOPiH uruchomiło wspomniany Wąsobus, czyli mobilny punkt badań, który docierał do mężczyzn tam, gdzie mieszkają, pokonując tym samym przeszkody logistyczne.
Wyniki europejskie potwierdzają skuteczność przyjętego podejścia: biopsję wykonano tylko u co piątego mężczyzny z podwyższonym PSA, a u blisko trzech czwartych z nich rozpoznano nowotwór. Średnio prawie połowa wykrytych w całej Europie nowotworów była klinicznie istotna, choć w poszczególnych regionach odsetek ten wahał się od 19 procent na Litwie do 80 procent w hiszpańskiej Galicji.
Projekt PRAISE-U to jednak dopiero początek. W ramach kontynuacji, nazwanej PRAISE-U Plus, powstanie osiem nowych ośrodków pilotażowych w pięciu kolejnych krajach: Niemczech, Austrii, Włoszech, Portugalii i Słowenii. Co więcej, dotychczasowe pilotaże, w tym ten dolnośląski, będą kontynuowane, a pacjenci zostaną zaproszeni na drugą rundę badań, dopasowaną do ich profilu ryzyka.
Rak prostaty: Cichy zabójca mężczyzn w Europie
Rak gruczołu krokowego to najczęściej diagnozowany nowotwór u mężczyzn w Unii Europejskiej i jedna z głównych przyczyn ich zgonów onkologicznych. Corocznie choroba ta zabiera życie ponad 115 tysiącom mężczyzn w UE, co podkreśla pilną potrzebę skutecznych programów wczesnego wykrywania i profilaktyki. Właśnie dlatego wyniki projektu PRAISE-U są tak ważne - dają nadzieję na zmianę tych statystyk i ratowanie życia.
