- Zauważalny wzrost diagnoz zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD) w USA wynika głównie z lepszego rozpoznawania choroby u dziewcząt i kobiet.
- Najnowsze badanie pokazuje, że wzrost liczby diagnoz nie oznacza, że autyzm występuje częściej w całej populacji, a jedynie, że jest trafniej wykrywany.
- Dziewczęta i kobiety wciąż są diagnozowane znacznie później niż chłopcy i mężczyźni, co podkreśla potrzebę zmian w podejściu do diagnostyki.
Więcej diagnoz autyzmu: dlaczego rośnie ich liczba?
W ciągu ostatniej dekady w Stanach Zjednoczonych odnotowano znaczący wzrost częstości występowania zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD). Z danych Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) wynika, że w latach 2016-2022 wskaźnik występowania ASD wśród ośmiolatków wzrósł aż o 74 procent. To alarmujące liczby, które mogłyby sugerować gwałtowny przyrost zachorowań w populacji.
Najnowsze badanie opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma "Journal of the American Medical Association" uspokaja jednak te obawy.
Okazuje się, że za ten obserwowany wzrost liczby rozpoznań odpowiada przede wszystkim większa świadomość oraz znacznie częstsze diagnozowanie autyzmu u dziewcząt i kobiet, a nie faktyczny wzrost jego występowania w całej populacji. To przełomowe odkrycie, które ma ogromne znaczenie dla lepszego rozumienia i skuteczniejszego diagnozowania ASD.
Pokazuje ono, że wiele osób, zwłaszcza kobiet, mogło przez lata funkcjonować z niezdiagnozowanym autyzmem.
Dlaczego diagnoza autyzmu u kobiet bywa opóźniona?
Badacze od dawna przypuszczali, że tendencje te mogą wynikać ze współdziałania kilku czynników. Do najważniejszych zalicza się rozszerzenie kryteriów diagnostycznych, wzrost ogólnej świadomości społecznej oraz upowszechnienie się badań przesiewowych we wczesnym dzieciństwie. Jednak kluczowym elementem jest częstsze rozpoznawanie ASD w grupach, które wcześniej były po prostu pomijane - właśnie wśród dziewcząt i kobiet.
Dotychczas zaburzenia ze spektrum autyzmu diagnozowano u nich znacznie rzadziej, ponieważ objawy mogą się różnić między płciami. Dziewczęta często wykazują lepsze umiejętności społeczne i z reguły rozwijają skuteczniejsze mechanizmy radzenia sobie, aby dopasować się do oczekiwań otoczenia.
To sprawiało, że ich trudności były mniej widoczne lub błędnie interpretowane, prowadząc do długoletnich opóźnień w postawieniu właściwej diagnozy w porównaniu do chłopców i mężczyzn.
Przełomowe badanie śledzi trendy w diagnozowaniu autyzmu
Aby dokładnie zbadać te zjawiska, naukowcy pod kierunkiem dr. Ericka Messiasa z Saint Louis University w Missouri, USA, przeanalizowali obszerną elektroniczną dokumentację medyczną. Przebadano dane 171 134 pacjentów, którzy korzystali z dużego systemu opieki zdrowotnej w środkowo-zachodniej części USA w latach 2016-2024.
Jest to jedno z pierwszych badań, które tak szczegółowo śledzi trendy w diagnozowaniu autyzmu z uwzględnieniem płci i na różnych etapach życia - od dzieciństwa (do 9. roku życia), przez okres dojrzewania (10-18 lat), aż po dorosłość (od 19. roku życia wzwyż). Co więcej, analiza objęła zarówno lata przed pandemią COVID-19, jak i po niej, co pozwoliło na ocenę wpływu tego okresu na diagnostykę.
Coraz więcej diagnoz po pandemii, zwłaszcza u kobiet
Uzyskane wyniki jednoznacznie potwierdziły przypuszczenia ekspertów. Badacze ocenili, że odnotowany po pandemii COVID-19 (od 2020 r.) wzrost liczby pierwszorazowych rozpoznań zaburzeń ze spektrum autyzmu ma bezpośredni związek z ich częstszym rozpoznawaniem u dziewcząt i kobiet. Co ważne, zjawisko to nie świadczy o wzroście występowania autyzmu w całej populacji.
Dane są uderzające: podczas gdy w latach 2016-2024 liczba nowych diagnoz autyzmu u mężczyzn utrzymywała się na stałym poziomie lub nawet nieznacznie spadała, u kobiet po 2020 roku wyraźnie wzrosła - o 19 procent. Ta tendencja była widoczna we wszystkich badanych grupach wiekowych: wśród dzieci, młodzieży i dorosłych. Niestety, utrzymuje się również znaczące opóźnienie w diagnozie.
Dziewczęta i kobiety otrzymywały rozpoznanie autyzmu średnio o 3,4 roku później niż chłopcy i mężczyźni.
Zespół Aspergera zanika, a diagnostyka potrzebuje zmian
Istotnym elementem, który wpływa na statystyki diagnostyczne, jest również ewolucja kryteriów medycznych. Diagnozy zespołu Aspergera - odrębnej kategorii, która została usunięta z amerykańskiego podręcznika diagnostycznego w 2013 roku (a z międzynarodowej klasyfikacji ICD-11 Światowej Organizacji Zdrowia w roku 2022) - stopniowo znikały z dokumentacji medycznej.
Klinicyści coraz częściej przechodzili na szerszą klasyfikację, obejmującą wszystkie przypadki jako zaburzenia ze spektrum autyzmu.
Zdaniem badaczy najnowsze wyniki jasno wskazują na pilną potrzebę wprowadzenia nowych strategii badań przesiewowych w kierunku ASD. Strategie te muszą wreszcie uwzględniać różnice w obrazie klinicznym tych zaburzeń w zależności od płci. Tylko w ten sposób będzie można zapewnić dziewczętom i kobietom wczesną i trafną diagnozę, która pozwoli na odpowiednie wsparcie i poprawę jakości życia.
