- Rak trzustki to jeden z najgroźniejszych nowotworów, często wykrywany zbyt późno z powodu niespecyficznych objawów.
- Wczesne sygnały alarmowe, takie jak ból brzucha, ból pleców, utrata wagi czy zmiany w trawieniu, mogą być mylone z innymi dolegliwościami.
- Nie lekceważ tych subtelnych znaków – poznaj pełną listę objawów, które mogą uratować życie, i dowiedz się, kiedy natychmiast skonsultować się z lekarzem
Według statystyk w Polsce na raka trzustki co roku zapada obecnie ponad 3 tysiące osób, na świecie zaś - ponad 200 tys. Jak szacują eksperci, w latach 1996-2018 zapadalność na te nowotwory w Polsce wzrosła o 18 proc., umieralność zaś - aż o 45 proc.
Nie jest to bynajmniej tylko polski problem: ze względu na brak badań przesiewowych i zbyt późne rozpoznawanie rak trzustki to jeden z najgroźniejszych i najbardziej śmiertelnych nowotworów na całym świecie - w ciągu ostatnich 30 lat przypadki zachorowań i zgonów z jego powodu wzrosły aż dwukrotnie, co ma związek m.in. ze wzrostem długości życia.
Wczesne objawy raka trzustki
Rak trzustki bardzo często początkowo nie daje widocznych objawów, lub są one na tyle niecharakterystyczne, że kierują podejrzenia lekarza na zupełnie inne choroby - wiele zależy od lokalizacji guza, a także od jego wielkości, a więc od stopnia zaawansowania choroby.
Postawienie diagnozy może utrudniać również fakt, że objawy mogą pojawiać się i znikać, mogą mieć również różne nasilenie. W dodatku chorzy mogą mieć tylko część z objawów wskazujących na raka trzustki.
Możliwe wczesne objawy raka trzustki to:
- brak łaknienia, jadłowstręt
- pobolewanie brzucha i dyskomfort w jamie brzusznej
- nudności, mdłości
- ból pleców promieniujący do łopatek
- szybkie uczucie sytości po posiłku
- utrata masy ciała
- osłabienie
- ciemny mocz
- odbarwione stolce
- świąd skóry
- świeżo wykryta cukrzyca lub zakrzepowe zapalenie żył
- żółtaczka.
Statystyki pokazują, że blisko 80 proc. chorych na raka trzustki w chwili postawienia diagnozy odczuwa takie objawy, jak niechęć do jedzenia, nudności, ból brzucha, uczucie szybkiej pełności po niewielkim posiłku, osłabienie.
Jakie badania wykrywają raka trzustki?
Warto pamiętać, że każdy z powyżej wymienionych objawów może wskazywać również na inne choroby i stany - w tym kamicę żółciową, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby lub zespół jelita drażliwego.
Dlatego do postawienia diagnozy konieczny jest wnikliwy wywiad lekarski, badanie przedmiotowe (w trakcie którego lekarz ocenia m.in. to, czy powiększone są węzły chłonne, lub czy pojawiły się obrzęki), a także wyniki badań - w tym morfologii krwi obwodowej, badań oceniających funkcje wątroby, a także stężenie markera nowotworowego CA-19-9, który jest podwyższony u większości chorych.
Konieczne są również badania obrazowe i endoskopowe - zazwyczaj wykonywane jest USG jamy brzusznej oraz wielofazowa tomografia komputerowe jamy brzusznej, oceniająca rozległość zmian w trzustce i stopień zaawansowania choroby. Niekiedy wykonywany jest również rezonans magnetyczny. Do postawienia diagnozy niezbędne jest badanie histopatologiczne wycinka tkanki pobranej w trakcie biopsji trzustki.
Co zwiększa ryzyko zachorowania na raka trzustki?
Chociaż dokładne przyczyny powstawania raka trzustki nie są w pełni poznane, zidentyfikowano szereg czynników, które mogą znacząco zwiększać ryzyko jego rozwoju. Kluczową rolę odgrywa styl życia. Palenie tytoniu jest jednym z najlepiej udokumentowanych czynników – szacuje się, że odpowiada nawet za 25% wszystkich przypadków, podwajając prawdopodobieństwo zachorowania. Równie istotna jest nadmierna masa ciała. Otyłość (BMI powyżej 30) zwiększa ryzyko o około 20%, a sprzyja jej dieta bogata w czerwone mięso, tłuszcze zwierzęce i żywność wysokoprzetworzoną.
Ryzyko rośnie również wraz z wiekiem, a większość diagnoz stawiana jest u osób po 55. roku życia. Do istotnych czynników należą też schorzenia takie jak przewlekłe zapalenie trzustki (często związane z nadużywaniem alkoholu) oraz cukrzyca, zwłaszcza typu 2, która pojawiła się nagle po 50. roku życia. Warto także wiedzieć, że od 5 do 10% przypadków raka trzustki ma podłoże genetyczne i jest związane z dziedzicznymi mutacjami, np. w genach BRCA1 i BRCA2.
Jak wygląda leczenie raka trzustki?
Metoda leczenia raka trzustki jest ściśle uzależniona od stopnia zaawansowania choroby w momencie diagnozy. Jedyną szansą na całkowite wyleczenie jest radykalny zabieg chirurgiczny, polegający na usunięciu guza. Niestety, ze względu na późne wykrywanie, taką operację można przeprowadzić jedynie u 10-15% pacjentów, u których nowotwór jest ograniczony do samego narządu. W zależności od lokalizacji zmiany, operacja może obejmować usunięcie części lub całości trzustki, a niekiedy także sąsiednich organów, jak dwunastnica czy śledziona.
U pacjentów z chorobą zaawansowaną lub nieoperacyjną podstawą leczenia jest chemioterapia. Stosuje się ją również jako leczenie uzupełniające po operacji (terapia adjuwantowa), aby zniszczyć ewentualne pozostałe komórki nowotworowe. Czasem podaje się ją także przed zabiegiem w celu zmniejszenia guza. W niektórych przypadkach chemioterapię łączy się z radioterapią. Coraz większe znaczenie zyskują również terapie celowane molekularnie oraz immunoterapia, które są dobierane indywidualnie u pacjentów z określonymi mutacjami genetycznymi. U chorych w stadium rozsiewu, gdy wyleczenie nie jest możliwe, stosuje się leczenie paliatywne, które ma na celu łagodzenie objawów, takich jak ból czy żółtaczka, i poprawę jakości życia.
Rak trzustki: jakie są rokowania?
Rokowania w przypadku raka trzustki są niestety jednymi z najgorszych spośród wszystkich nowotworów złośliwych, co wynika przede wszystkim z późnego diagnozowania choroby. Statystyki ogólne wskazują, że odsetek 5-letnich przeżyć od momentu postawienia diagnozy wynosi w Polsce zaledwie około 8-10%. Średni czas przeżycia pacjentów z rakiem trzustki w stadium uogólnionym to od 6 do 12 miesięcy.
Rokowania są jednak diametralnie różne w zależności od stadium zaawansowania nowotworu. Jeśli guz zostanie wykryty na bardzo wczesnym etapie, gdy jest jeszcze w pełni zlokalizowany w obrębie trzustki i możliwy do całkowitego usunięcia chirurgicznego, wskaźnik 5-letnich przeżyć może wzrosnąć nawet do ponad 40%. Niestety, taka sytuacja dotyczy mniejszości pacjentów. U około połowy chorych diagnoza stawiana jest już w momencie obecności przerzutów do odległych narządów, co drastycznie pogarsza rokowania. Dlatego tak kluczowe jest nielekceważenie nawet niespecyficznych objawów i jak najszybsza konsultacja z lekarzem.
Mikrobiota: Niewidzialny czynnik w rozwoju i leczeniu raka trzustki
Mimo ciągłych postępów, rak trzustki pozostaje jednym z najbardziej agresywnych i trudnych do leczenia nowotworów, często diagnozowanym w zaawansowanym stadium. Najnowsze badania naukowe rzucają światło na potencjalnie kluczowy, a dotychczas niedoceniany czynnik wpływający na rozwój i reakcję na leczenie tego nowotworu – mikrobiotę.
Opracowania wskazują, że skład bakterii i grzybów w jamie ustnej, jelitach, a nawet w samym guzie trzustki pacjentów z rakiem trzustki, znacząco różni się od osób zdrowych. Na przykład, pewne szczepy bakterii, takie jak Porphyromonas gingivalis, często związany z chorobami przyzębia, oraz niektóre grzyby z rodzaju Malassezia, są powiązywane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka trzustki i mogą aktywnie wspierać jego progresję.
To zróżnicowanie mikrobiomu nie jest jedynie biernym zjawiskiem. Mikroorganizmy te mogą aktywnie promować rozwój nowotworu, modulować mikrośrodowisko guza, wpływać na odpowiedź immunologiczną organizmu, a nawet oddziaływać na skuteczność chemioterapii i immunoterapii, a także na nasilenie jej skutków ubocznych. Produkty ich metabolizmu, takie jak krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe czy pochodne indolu, odgrywają kluczową rolę w tych procesach.
Zrozumienie wpływu mikrobioty otwiera nowe, obiecujące kierunki w walce z rakiem trzustki. Potencjalne strategie terapeutyczne, takie jak modyfikacja diety, zastosowanie probiotyków czy nawet przeszczepienie mikroflory kałowej (FMT), mogą w przyszłości przyczynić się do wcześniejszej diagnozy, zwiększenia wrażliwości nowotworu na leczenie oraz poprawy rokowania pacjentów.
Źródło:
- Onkologia.org.pl
- Medical Studies/Studia Medyczne
- zwrotnikraka.pl
